Đặc điểm hình thái và sinh học Ruồi đục quả

Đặc điểm hình thái và sinh học Ruồi đục quả
BBT: Trong quá trình điều tra về sâu hại trên cây na của một số cán bộ khoa học thuộc HLV VN đã phát hiện Ruồi đục quả phương Đông là loại sâu hại phá hoại rất phổ biến trên quả na và nhiều loại cây ăn quả khác. Để giúp bạn đọc biết được đặc điểm hình thái và sinh thái của loại côn trùng này, chúng tôi xin giới thiệu bài viết của PGS.TS Nguyễn Xuân Thành giúp bạn độc tham khảo. 

I. Khái quát chung:

 

Ruồi đục quả Phương Đông thuộc họ ruồi Tephritidae, bộ hai cánh Diptera. Loài này là loài đặc hữu thuộc vùng Đông Nam Á, tuy nhiên đến nay vì nhiều nguyên nhân mà loài này cũng đã du nhập vào nhiều vùng khác nhau như: Hawaii, quần đảo Mariana và Tahiti. Loài đục quả phương đông này được xếp vào loài gây hại nguy hiểm trong giống  Bactrocera. Chúng không những phá hại các cây ăn quả ngoài tự nhiên mà còn phá hại quả, trong các khu vườn trồng. Hiện nay các nhà phân loại học đã xác định được rằng các loài trước đây mang tên là: Bactrocera invadens, B. Philippinensis và B. Papayae đều cùng loài với Bactrocera dorsalis.

ruoi 1

Ruồi đục quả phương đông đực trên quả Na (Lạng Sơn 8.2017. Dr. Thành )

II. Đặc điểm hình thái:

 

Trưởng thành: phần ngực màu nâu đen, phần bụng màu nâu vàng. Kích thước: thân dài từ 7,5 - 8mm. Sải cánh dài 7,5 mm, Trên lưng có nhiều vết chấm và vết dài màu vàng. Ngực trước có 2 vệt vàng to ở ngay góc vai. Ngực giữa có 2 vệt vàng dài hình dấu ngoặc đơn, Hai bên hông của đốt ngực giữa cũng có vệt vàng to nằm ngay phần gốc cánh. Đốt ngực sau có vệt vàng rất to, hình tứ giác cân, phần giáp bụng nhỏ, phần giáp ngực giữa to. Bụng to tròn giống bụng ong, cuối bụng nhọn. Bụng con đực ngắn, bụng con cái dài nhất là phần cuối bụng vì con cái có bộ phận máng đẻ trứng. Trên đỉnh đầu của con đực có 5 điểm đen. 4 chấm đen nhỏ là mắt đơn và 1 vệt đen to ở giữa. Phần lưng bụng có 3 dãy màu đen chạy song song, ngang bụng. 2 vệt phía trên và phía dưới mờ, không liên tục. Vệt đen ở giữa to, đậm, chạy ra 2 bên hông. Một vệt đen nhỏ nối vào vệt đen to, chạy giữa lưng, xuống đến tận hậu môn, tạo thành hình chữ T. Đốt bàn chân nâu vàng. Chân trước và chân giữa có đốt ống màu nâu vàng phía gần đốt bàn và có màu nâu đậm phần giáp với khớp gối. Chân sau có đốt đùi màu vàng bóng, đốt ống màu nâu đen. Trên đầu có đôi mắt kép rất to màu nâu bóng.

 ruoi 2

Ruồi đục quả phương đông cái trên lá Na(Lạng Sơn 8.2017. Dr. Thành )

 

Trứng: Trứng màu vàng nhạt, thon 2 đầu dài hình quả dưa chuột, chiều dài từ 1,1 – 1,2mm

Ấu trùng (Dòi) màu trắng ngà, phía đầu nhọn có giác hút dịch màu đen, phía hậu môn to tròn. Khi mới nở ấu tùng có chiều dài thân 1,5mm khi đẫy sức có thể dài đến 10mm. Ấu trùng đục và ăn phần mềm của quả, phân thải ra làm ô nhiễm quả gây thối và rụng. Khi ấu trùng đẫy sức chui ra ngoài vỏ quả, co mình bật rơi xuống đất hóa nhộng.

ruoi 4

Ruồi đục quả phương đông tuổi 2 trong quả Na (Hà Nội 8.2017. Dr. Thành )

 

ruoi 5

Ấu trùng tuổi 3 Ruồi đục quả phương đông (Hà Nội 8.2017. Dr. Thành )

Nhộng: dạng nhộng bọc nằm trong kén hình quả dưa hấu. Khi mới hóa nhộng, nhộng có màu trắng sữa, sau một thời gian có màu vàng cam, khi sắp vũ hóa chuyển sang màu nâu nhạt. Kích thước của nhộng từ 5-5,5mm

ruoi 6

Nhộng ruồi đục quả phương đông (Hà Nội 8.2017. Dr. Thành )

III. Đặc điểm sinh học:

 

Ruồi cái dùng máng đẻ trứng chọc thủng vỏ qủa vào phía trong nơi tiếp giáp giữa vỏ và thịt quả để đẻ trứng. Ruồi cái đẻ trứng thành ổ, mỗi ổ có từ 6 - 10 trứng. Ruồi đẻ trứng nhiều vào giai đoạn quả gần già sắp chín. Ruồi phát sinh rộ bắt đầu từ cuối mùa khô, đầu mùa mưa và kéo dài cho đến hết mùa mưa. Ruồi ưa hoạt động nơi có nhiều cây nhằm tránh nắng. Tùy thuộc vào nhiều yếu tố sinh thái như: Thức ăn, thời tiết ... mà khả năng đẻ trứng của nó thay đổi từ vài chục quả đến vài trăm quả.

ruoi 7

Ruồi đục quả phương đông tìm nơi đẻ trứng(Lạng Sơn 8.2017. Dr. Thành )

Con đực của Ruồi đục quả phương đông phản ứng mạnh với methyl eugenol, chính vì điều đó mà người ta đã dùng chất này để dẫn dụ tiêu diệt ruồi.

  • Đặc điểm sinh thái:
  • Phân bố: Ruồi đục quả Phương đông phân bố chủ yếu tại các nước thuộc châu Á, Châu Đại dương và khu vực Đông Nam Á như:

 

  • Các nước Châu Á: Sri Lanka, Ấn Độ, Bangladesh, Pakistan, Nepal, Bhutan, Nhật Bản, phía nam Trung Quốc,
  • Các nước Đông Nam Á: Indonesia, Myanmar, Malaysia, Campuchia, Lào, Thái Lan, Việt Nam
  • Cây chủ

 

Ruồi đục quả phương đông là loài côn trùng đa thực chúng phá hại trên rất nhiều loại quả của nhiều giống cây khác như: Táo, Ổi, Mận, Hồng xiêm, Đu đủ, Xoài, Thanh long, Chôm chôm, Mãng cầu xiêm. Trong thời gian điều tra tại khu vực trồng Na tập trung của Lạng Sơn vào tháng 8 năm 2017 chúng tôi đã thu được loài này trên Na. Mức độ quả bị hại khá cao.

  • Vòng đời:

 

Nuôi ruồi bằng quả na trong giai đoạn già sắp chín, ở điều kiện môi trường cuối mùa hè 2017, nhiệt độ dao động 33-380C, ẩm độ dao động 75-85%, thời gian phát triển của ruồi phương đông như sau:

Trứng phát triển:                           2 - 3 ngày

Ấu trùng tuổi 1 phát triển:             2 - 3 ngày

Ấu trùng tuổi 2 phát triển:             3 – 4 ngày

Ấu trùng tuổi 3 phát triển:             4 – 5 ngày

Nhộng phát triển:                          10 – 12 ngày

Trưởng thành có thể sống được từ 30 - 40 ngày

Tùy thuộc vào điều kiện ôn ẩm độ thay đổi mà vòng đời của ruồi đục quả phương đông kéo dài hoặc rút ngắn lại, thường từ 35 - 45 ngày. Mỗi năm có thể phát sinh 4 - 6 lứa. Tỷ lệ sống từ trứng đến trưởng thành của loài này đạt khá cao , đạt từ 75 đến 85%.

  • Thiên địch:

 

Kết quả nghiên cứu của nhiều tác giả cho thấy Ruồi đục quả phương đông có rất nhiều kẻ thù. Chúng báo gồm các loài ký sinh, các loài bắt mồi, các chủng nấm gây bệnh...

    • Các loài ký sinh: thuộc họ ong kén nhỏ - Braconidae Diachasmimorpha albobalteataFopius vandenboschiPsyttalia makiiPsyttalia incisi
    • Uteles bianchi
    • Psyttalia fletcheri
    • Fopius persulcatus
    • Fopius arisanus
    • Diachasmimorpha longicaudata
  • Các loài bắt mồi ăn thịt: gồm các loài sau:

 

  • Nhện lớn, chuồn chuồn, bọ ngựa, ruồi tia chớp.

V. Phương thức gây hại và mức độ hại

 

Ruồi cái chọc máng đẻ trứng qua vỏ qủa hoặc khe nứt của múi vào sâu phía trong nơi tiếp giáp giữa vỏ và thịt quả rồi đẻ trứng của mình vào trong đó. Trứng sau 3-4 ngày nơt ra ấu trùng. Ấu trùng ăn phần thịt quả và phát triển cho đến khi sắp kết thúc tuổi 3. Khi Ấu trùng tuổi đã đẫy sức, chúng chui ra khỏi quả na, co người giống con vắt búng nhảy xuống đất để tìm nơi vào nhộng. Quả na bị hại thường chứa rất nhiều ấu trùng ruồi, vì thế tất cả các quả có ruồi đều thối hỏng không thể ăn được. Mức độ gây hại của loài Ruồi đục quả phương đông này rất lớn cả về mặt qui mô cũng như kinh tế. Quả na bị hại là những quả sắp chín vì vậy công sức của người dân sau cả 1 năm chăm sóc đều xôi hỏng bỏng không.

VI. Các giải pháp kiểm soát và ngăn chặn.

- Giống: Cần lai tạo và tuyển chọn bộ giống cho năng xuất, chất lượng sản phẩm tốt, có khả năng phòng chống sâu bệnh cao.

- Trồng trọt, chăm sóc đúng kỹ thuật, không sử dụng thuốc trừ sâu, bệnh thuốc trừ cỏ hóa học. Giảm sử dụng phân vô cơ, tăng cường sử dụng phân vi sinh, phân hữu cơ đã qua sử lý. Sử dụng thuốc trừ sâu, bệnh thảo mộc, thuốc trừ sâu bệnh sinh học. Dùng bẫy pheromon, bẫy dinh vàng. Bảo vệ các loài thiên địch...

- Vệ sinh đồng ruộng, cắt tỉa, loại bỏ cây, cành, lá bị nhiễm sâu bệnh đem đốt để tránh sự lây lan. Điều này giúp bảo vệ môi trường sinh thái, bảo vệ sức khỏe cộng đồng, vật nuôi và các loài thiên địch

ruoi 8

 

ruoi 9

Bẫy pheromon và bẫy dính vàng diệt Ruồi đục quả phương đông tại Lạng Sơn 8-2017

Gửi ý kiến của bạn


Quảng cáo phải vị trí 1

Video Clip

» Chương trình Hãy hỏi để biết, ngày 13/7/2015
»  Mô hình trồng cây nha đam hiệu quả cao
» Kỹ thuật chăm sóc cây chanh dây chanh leo vào mùa mưa
» Mô hình trồng cây chanh dây hiệu quả ở Lâm Đồng
» Mô hình nuôi vịt trời theo hình thức chăn thả hiệu quả ở Đồng Nai
» Kỹ thuật trồng và chăm sóc dưa lê Hoàng Hà
»  Tư vấn nhà nông: Giải pháp phát triển hồ tiêu bền vững
» Kinh nghiệm cho quả vải ngay trên thân cây

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá như thế nào về hoạt động của Hội Làm vườn Việt Nam
Hoạt động có hiệu quả
Hoạt động không hiệu quả
Không có ý kiến
 

Thông tin tiện ích

Quảng cáo phải 2 Sito Viet Nam Quảng cáo phải 3 Khoa hoc Phong Thuy
Danh bạ điện thoại Hỏi đáp Văn bản Liên hệ

FaceBook

Thống kê truy cập

  • Trực tuyến: 49
  • Lượt xem theo ngày: 1318
  • Tổng truy cập: 2398364