NHÂN năm ẤT MÙI – nói chuyện về co DÊ

NHÂN năm ẤT MÙI – nói chuyện về co DÊ
Dê là gia súc nhai lại nhỏ hay gia súc nhỏ có sừng, theo phân loại động vật học thì dê thuộc lớp động vật có vú (Mammalia), bộ guốc chẵn (Artiodactyla), bộ phụ nhai lại (Ruminantia), họ sừng rỗng (Bovidae), họ phụ dê cừu (Capra rovanae), loài dê (Capra hircus).

Theo các nhà khoa học, dê là một trong những động vật được con người thuần hóa sớm nhất trong lịch sử. Vào sơ kỳ thời đại đá mới (khoảng 11.000 – 10.000 năm trước) cư dân Trung Cận Đông đã bắt đầu thuần hóa dê và chăn dắt những bầy đàn nhỏ. Từ xa xưa, dê đã là nguồn cung cấp thực phẩm (sữa, thịt), nhiên liệu (phân khô làm chất đốt) và cả vật liệu để may quần áo hay làm nhà (lông, xương, gân phơi khô …) cho con người.
Người ta ước tính trên thế giới có trên 150 giống dê khác nhau với trên 800 triệu con, phân bố chủ yếu tại các nước đang phát triển (khoảng 95%).

Có lẽ hiếm gặp loài vật nuôi nào được con người thuần hóa có những tập tính ”điển hình” như loài dê, từ tập tính bầy đàn, đến tập tính ăn uống, các thói quen sinh hoạt.

Trước hết, nói về tập tính bầy đàn: dê thường sống tập trung thành từng đàn. Mỗi con trong đàn có một vị trí xã hội nhất định. Những con mới nhập đàn thường phải thử sức để xác định vị trí xã hội của nó. Chọi nhau là hình thức thử sức rất phổ biến trong đàn dê. Con ở vị trí " xã hội thấp" phải phục tùng và trong sinh hoạt phải "nhường" con ở vị trí “xã hội cao”. Trong đàn dê thường có con dê đầu đàn dẫn đầu trên bãi chăn, đàn dê di chuyển gặm cỏ theo con đầu đàn. Khi ở trong đàn, dê rất yên tâm nhưng khi bị tách khỏi đàn, dê tỏ ra sợ hãi.

Tập tính ăn uống cũng thật đặc biệt so với các loài nhai lại khác như trâu, bò, cừu. Cũng là loài động vật nhai lại nhưng dê có khả năng sử dụng (ăn) được nhiều loại thức ăn mà trâu, bò, cừu không ăn được. Nghĩa là dê có biên độ thích ứng rộng hơn với các mùi vị của cây lá. Nó có thể ăn được nhiều loại thức ăn có nhiều độc tố, cay, đắng mà gia súc khác không ăn được như lá xoan, lá xà cừ, lá chàm tai tượng, cỏ bướm ...

Do cấu tạo môi dê mỏng, linh hoạt nên ngoài khả năng gặm cỏ như trâu bò, dê phù hợp với việc ăn bứt các loại lá cây, hoa, các cây lùm bụi. Dê thích ăn ở độ cao 0,2-1,2m. Chúng có thể đứng bằng hai chân rất lâu để bứt lá, thậm chí còn trèo lên cả cây, chọn phần ngon để ăn. Khi thức ăn để trên mặt đất dê thường rất “vất vả” và phải quỳ hai chân trước xuống để ăn. Khi để tự do, dê thường tự tìm chọn loại thức ăn thích nhất để ăn, thức ăn rơi vãi, dính bẩn, bùn đất dê thường bỏ lại không ăn. Dê rất phàm ăn nhưng luôn luôn tìm thức ăn mới. Chúng nếm mỗi thứ một chút giống như không ưng ý một món nào cả.

Dê là loài vật có tính ưa chạy nhảy và hiếu động, không “đủng đỉnh” như các loài nhai lại khác. Chúng di chuyển gần như liên tục xung quanh cây, bứt lá non và búp ở phần ngon nhất rồi nhanh chóng chuyển sang cây khác. Trung bình mỗi ngày dê đi lại, chạy nhảy khoảng 10-15km. Dê vừa chạy nhảy vừa leo trèo rất giỏi. Chúng có thể leo lên những vách núi, mỏm đá cạnh vực sâu cheo leo nguy hiểm. Với sự nhanh nhẹn khéo léo, chúng có thể di chuyển dễ dàng trên những mỏm đá cheo leo nhất. Trong trường hợp cần thiết con dê đực trưởng thành có thể đứng rất lâu trên một mỏm đá bên bờ vực thẳm với diện tích chỉ chừng 200-300 cm2. Bám móng vào những gò đá chỉ hơi nhô lên một chút, dê có thể leo lên những sườn dốc gần như thẳng đứng.

Dê thường chọi nhau rất hăng, không riêng gì dê đực mà cả dê cái cũng vậy. Chúng dùng đầu và sừng húc vào mặt, vào đầu, vào thân đối thủ và mỗi cuộc đấu như vậy có thể kéo dài đến nửa giờ. Tính thích húc nhau là do tính hung hăng hay gây sự, hoặc do đùa nhau, hoặc là do cử chỉ của một con dê trong đàn mà chúng cho là khiêu khích. Đôi khi do buồn sừng hay một lý do nào đó mà dê tự nhiên chuẩn bị tư thế chiến đấu, nó lùi lại lấy đà rồi cúi đầu lao thẳng vào một bụi cây hoặc húc đầu vào một mô đất. Khi gặp nguy hiểm đôi khi dê tỏ ra rất hăng, liều mạng nhưng nhiều khi lại tỏ ra rất nhát, dễ hoảng sợ trước một vật lạ

Dê có thói quen ưa sạch sẽ. Thức ăn phải sạch và ngủ ở nơi sạch. Dê thích ngủ nghỉ trên những mô đất hoặc trên những tảng đá phẳng và cao. Chúng ngủ nhiều lần trong ngày, đôi lúc trong khi ngủ dê vẫn nhai lại. Khứu giác và thính giác của dê rất phát triển nên dê rất nhạy cảm với tiếng động dù nhỏ như có tiếng chân người đi đến gần chuồng, chúng phát hiện được ngay và lao xao kêu khe khẽ như thông báo cho nhau biết. Dê có tính chịu đựng cao và dấu bệnh tật. Khi dê ốm thường vẫn cố theo đàn cho đến khi kiệt sức, ngã quỵ xuống.

Nhiều người nuôi dê phàn nàn cho là dê ương bướng. Tuy nhiên, dê cũng là con vật rất khôn ngoan, dê rất mến người chăm sóc chúng. Chúng có khả năng nhớ được nơi ở của mình cũng như tên của nó khi con người đặt cho. Nó nhận biết được người chủ của mình từ xa về và thường kêu ầm lên để đón chào. Những lúc dê phạm lỗi bị phạt đòn thì nó không kêu, nhưng nếu bị đánh oan là dê kêu be be ầm ĩ để phản đối.

                                                                                              Phùng Quốc Quảng -HLV VN

 

Gửi ý kiến của bạn


Quảng cáo phải vị trí 1

Video Clip

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá như thế nào về hoạt động của Hội Làm vườn Việt Nam
Hoạt động có hiệu quả
Hoạt động không hiệu quả
Không có ý kiến
 

Thông tin tiện ích

Quảng cáo phải 2 Trang Thông tin điện tử Bộ NN&PTNT
Danh bạ điện thoại Hỏi đáp Văn bản Liên hệ

FaceBook

Thống kê truy cập

  • Trực tuyến: 26
  • Lượt xem theo ngày: 1861
  • Tổng truy cập: 2805222