VƯỜN TẠP VÀ KỸ THUẬT CẢI TẠO VƯỜN TẠP

VƯỜN TẠP VÀ KỸ THUẬT CẢI TẠO VƯỜN TẠP
  BBT: Thực trạng còn rất nhiều vườn trồng nhiều loại cây theo kiểu " mùa nào thức ấy", một loại cây nhưng không đồng đều về giống, không thực hiện đầy đủ quy trình kỹ thuật thâm canh, chăm bón tùy tiện đã dẫn đến vườn không tạo ra sản phẩm hàng hóa đủ lớn, năng suất và chất lượng sản phẩm thấp, thu nhập của người làm vườn thấp. Việc cải tạo vườn tạp đã triển khai nhiều năm, nhưng đến nay vẫn là một yêu cầu bức thiết. Chúng tôi xin giới thiệu kỹ thuật cải tạo vườn tạp cùng bà con nông dân tham khảo để có được vườn cây ăn quả cho hiệu quả kinh tế cao.

VƯỜN TẠP VÀ KỸ THUẬT CẢI TẠO VƯỜN TẠP

          Từ thực trạng vườn tạp hiện nay cho thấy nhu cầu cải tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm vườn là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất. Tình trạng không đồng đều về giống, không thực hiện đầy đủ quy trình kỹ thuật thâm canh, chăm bón tùy tiện đã dẫn đến sự chênh lệch khá lớn về năng suất và chất lượng sản phẩm. Do đó thu nhập của người làm vườn thấp.

Chúng tôi xin giới thiệu lại kỹ thuật cải tạo vườn tạp cùng bà con nông dân tham khảo để có được vườn cây ăn quả cho hiệu quả kinh tế cao.

1. Vườn tạp và nguyên nhân 

Vườn tạp là vườn quảng canh, là vườn đầu tư lạo động, vật tư, hàm lượng kỹ thuật ít, hiệu quả kinh tế thấp. Vườn tạp là vườn trồng nhiều loại cây ăn quả theo kiểu “mùa nào thức ấy”, “tự cấp, tự túc” nhằm cải thiện dinh dưỡng trong khẩu phần ăn hàng ngày của gia đình.

Vườn tạp có thể là vườn trồng một loại cây nhưng nhiều giống khác nhau, tuổi cây khác nhau dẫn đến trái to nhỏ khác nhau, màu sắc quả không đồng nhất, năng suất khác nhau và giá trị kinh tế kém.

Vườn tạp là vườn trồng gồm nhiều loại cây “hỗn canh”: trồng cả cây ăn quả, cây công nghiệp và cây làm thuốc v.v.. cùng sinh sống, phát triển trên một diện tích đất nhất định. Sản phẩm thu được rải rác qua nhiều tháng không xác định được sản phẩm chính, phụ, thu nhập giá trị không cao.

Tồn tại vườn tạp do những nguyên nhân sau:

- Do chủ vườn chỉ trồng cây theo phong trào không xác định loại cây ăn quả nào là chủ lực trong vườn.

- Do hiểu biết về điều kiện của vùng chưa đầy đủ cho nên việc lựa chọn cây trồng, cơ cấu giống, chọn loại cây trồng không phù hợp với điều kiện khí hậu, đất đai nên khó tránh khỏi các bất lợi của thiên tai.

- Do vườn cây được trồng không phù hợp với yêu cầu sinh học của từng cây trồng dẫn đến hiệu quả sử dụng đất và các điều kiện sẵn có bị hạn chế.

- Do biện pháp kỹ thuật chăm sóc vườn cây như: Tạo hình, bón phân, cắt tỉa, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh v.v... không hợp lý.

- Do nguồn vốn của chủ vườn chưa đáp ứng (hoặc chưa hợp lý) nên việc đầu tư chưa phù hợp với yêu cầu của cây.

2. Nhận diện các loại hình vườn tạp

- Vườn trồng lẫn lộn nhiều loại cây ăn quả (có từ 3 giống hoặc loài trở lên). Vị trí trồng bố trí tùy tiện, sử dụng không gian không hợp lý. Trong quần thể cây trồng ở các vườn mối tương hỗ giữa các cây cùng loài và khác loài diễn biến theo chiều nghịch hơn là thuận, có sự cạnh tranh gay gắt về ánh sáng, độ ẩm và nguồn dinh dưỡng.

- Vườn chỉ có 1 – 2 chủng loại cây ăn quả, nhưng chất lượng giống không tốt. Do thiếu chuyên môn, ham giá rẻ nên rất nhiều chủ vườn mua cây giống của người bán buôn, bán rong nên không kiểm soát được tiêu chuẩn, chất lượng cây giống và có sạch bệnh hay không. Có trường hợp họ tự chiết lấy từ các cây đã mang bệnh để trồng (cam, quýt).

- Vườn đã được trồng 1 – 2 chủng loại cây ăn quả đủ tiêu chuẩn về giống song việc đầu tư, chăm sóc, bón phân, tưới nước, quản lý vườn cây không đúng kỹ thuật, dẫn đến cây trong vườn sinh trưởng kém, chậm ra hoa, kém đậu quả, sâu bệnh phát sinh không được phòng trừ kịp thời dẫn đến năng suất thấp, chất lượng kém. Vì vậy thu nhập hàng năm trên vườn thấp.

- Vườn trồng cây ăn quả xen với nhiều loại cây trồng khác như sắn, cây lấy gỗ (xoan, lát hoa, gió trầm, keo) hoặc các cây khác như tre, mây…Trong vườn không nhận thấy cây trồng nào là chủ lực. Loại vườn này thường cho thu nhập rất thấp

3. Kỹ thuật cải tạo vườn tạp

3.1.  Nội dung cải tại vườn tạp

* Về giống:

– Kiểm tra xác định các giống hiện có trong vườn, xác định cây nào, giống nào cần được cải tạo, chặt bỏ hoặc giữ lại.

– Xác định giống cần được đưa vào cải tạo: giống đưa vào cải tạo phải là giống ngon, có chất lượng tốt, năng suất ổn định, ít sâu bệnh và có khả năng rải vụ.

– Xác định cây cần cải tạo:

+ Những cây trồng nhiều năm không ra quả hoặc ra quả ít.

+ Những cây ra quả nhỏ, chất lượng quả kém, mẫu mã xấu, nhiều hạt hoặc hạt to.

+ Những cây bị nhiễm bệnh, bị sâu hại không có khả năng phục hồi.

* Về đất vườn và hệ thống tưới tiêu:

Nhìn chung các vườn tạp đất đều không được bồi bổ cải tạo thường xuyên. Hàng năm lượng phân bón hữu cơ cho cây rất thiếu, phân vô cơ bón vừa thiếu vừa không hợp lý, thiếu lân, vôi khử chua, thiếu nguyên tố vi lượng khiến hệ vi sinh vật trong đất hoạt động khó khăn, không đủ chất dinh dưỡng cho cây. Hậu quả là vườn cây ngày một già cỗi và thoái hóa.

Ở các vườn tạp hệ thống tưới tiêu cũng không được hoàn chỉnh, về mùa khô không giữ được độ ẩm cho cây, về mùa mưa cây bị ngập úng do thoát nước kém, sâu bệnh tăng lên làm cho cây sinh trưởng kém, năng suất thấp, thậm chí còn làm cho cây bị chết.

Vì vậy phải thường xuyên bồi bổ làm tăng độ mùn trong đất là rất cần thiết bằng biện pháp tăng cường bổ sung phân hữu cơ cho cây, bổ sung đất phù sa, đất ao cho vườn. Khơi thông mương rạch để mùa mưa nước không bị ngập úng. Phải có hệ thống mương máng, ao tích nước tưới trong mùa khô hanh.

* Về kỹ thuật canh tác:

Cùng với việc sử dụng giống tốt, sạch bệnh, cần chú trọng tới biện pháp canh tác, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật thâm canh phù hợp với từng giống cây từ khâu làm đất, đào hố, mật độ trồng đến việc bón phân, tưới nước, tỉa cành tạo tán, bảo vệ thực vật, trồng xen, trồng gối, thu hoạch và bảo quản.

Chủ vườn cần căn cứ vào điều kiện khí hậu, đất đai, tập quán canh tác, thị hiếu người tiêu dùng, khả năng tiêu thụ sản phẩm của từng vùng để điều chỉnh cho phù hợp.

3.2. Phương pháp cải tạo vườn tạp

Sau khi xác định nguyên nhân và yếu tố gây tạp tùy thuộc mức độ gây tạp đề ra định hướng cải tạo theo từng bước.

- Tiến hành khảo sát đánh giá vườn cây các điều kiện hiện có trên cơ sở định ra ý tưởng hình mẫu cho vườn cây. Sự lựa chọn phù hợp thông tin về thị trường, khả năng vốn, loại cây dự định trồng và các hoạt động sản xuất để đưa ra ý tưởng quy hoạch thiết kế và cơ cấu cây giống cho vườn.

- Loại bỏ các yếu tố không thích hợp với qui hoạch thiết kế xác định loại cây không phù hợp các yếu tố ảnh hưởng đến vườn cây sau này.

Chú ý tránh phủ định sạch trơn loại bỏ một số cây khi chưa thấy hết các mặt lợi của chúng về môi trường sinh thái khả năng bảo vệ cho vườn các thiên tai và ngoại cảnh bất thuận.

- Tiến hành đốn tỉa tạo hình và cắt tỉa cho các cây cần giữ lại với mục đích cải tạo hoặc phục tráng theo định hướng đặt ra. Trồng bổ xung cây mới vào vị trí cần thiết và hợp lý trong vườn.

- Áp dụng các kỹ thuật để khắc phục các nguyên nhân gây tạp trên vườn như dùng phương pháp ghép cải tạo, đốn cắt tỉa cành, tưới nước bón phân phòng trừ sâu bệnh.v.v... Nhằm mục đích cải tạo nâng cao thu nhập cho vườn.

Như vậy cải tạo vườn tạp là một công việc đòi hỏi đầu tư thời gian, cách làm cẩn trọng không thể tiến hành một sớm một chiều thì vườn có hiệu quả như mong muốn.

3.3. Các biện pháp áp dụng khi cải tạo vườn tạp

3.3.1. Nguyên tắc chung

- Làm rãnh và hệ thống tiêu nước trên vườn.

Nhằm cải thiện hoá lý tính của đất tạo điều kiện để cây sinh trưởng và phát triển tốt. Đối với vùng đồi núi độ dốc cao phải làm ruộng bậc thang.

- Đốn bỏ những cây không thích hợp, phục tráng lại những cây có khả năng phát triển nâng dần sức sinh trưởng của chúng, nhằm đưa lại thu nhập trong thời gian ngắn nhất.

- Cắt tỉa tạo hình và cắt tỉa tạo quả cho các cây trên vườn nhằm điều chỉnh khoảng cách và phân bố không gian tạo ra các cành có lợi cho việc ra hoa và kết quả.

- Trồng dặm các cây mới trong vườn để đảm bảo mật độ sử dụng hợp lý đất đai và không gian của vườn cây.

- Ghép cải tạo và ghép phục hồi các cây trên vườn nhằm thay đổi giống, phục hồi cây sinh trưởng yếu cằn cỗi trong vườn.

- Tiến hành các biện pháp kỹ thuật tiên tiến trong việc thâm canh nhằm nâng cao năng suất phẩm chất quả như: Tưới nước, bón phân, phòng trừ sâu bệnh điều chỉnh ra hoa tăng tỷ lệ đậu quả, bao quả để giữ quả cho tươi đẹp.

- Tuỳ theo mỗi loại giống cây ăn quả mà biện pháp ký thuật tiến hành khác nhau.

3.3.2. Cải tạo cây giống

* Đối với cây đã xác định cho là ngon, năng suất cao cần được giữ lại và tiến hành các bước cải tạo như sau:

– Cắt tỉa cành hàng năm: Dùng kéo cắt bớt cành trong tán, cành vượt, cành bị sâu bệnh, cành tăm. Việc cắt tỉa phải được tiến hành sau khi thu hoạch quả hàng năm. Cắt tỉa hàng năm sẽ tạo lại dáng cho cây, tán cây có hình mâm xôi đều về 4 hướng.

– Bón phân: Sau khi cắt tỉa xong phải tiến hành bón phân ngay, bón phân xung quanh tán cây. Dưới hình chiếu của tán, dùng cuốc, xẻng đào sâu khoảng 20 – 25 cm, rộng 25 – 30 cm xung quanh tán. Sau đó dùng phân chuồng hoai mục (khoảng 25 – 30 kg/cây) trộn lẫn với phân hỗn hợp NPK (0,5 – 1 kg/cây) bón đều vào rãnh đã đào, lấp kín đất. Có thể dùng phân pha loãng, phân vi sinh tưới trực tiếp vào rãnh xung quanh tán cây.

* Đối với những cây có quả nhưng chất lượng kém hoặc không ra quả:

Loại cây này cần được cải tạo, thay thế bằng các giống khác có phẩm chất ngon, năng suất ổn định. Phương pháp cải tạo là:

– Chặt bỏ cây cũ, vệ sinh vườn và trồng lại giống mới có phẩm chất ngon, năng suất ổn định, được thị trường chấp nhận. Phương pháp này sẽ cho thu hoạch sau từ 3 - 4 năm.

– Ghép cải tạo giống mới lên trên giống cũ theo phương pháp ghép nối cành hoặc cưa đốn thấp cây cách mặt đất khoảng 0,8 m – 1 m tùy từng loại cây, để cho gốc cây bật mầm mới, chăm sóc mầm cho tới khi đủ điều kiện ghép cải tạo. Dùng cành ghép từ những cây khỏe mạnh, không sâu bệnh, có năng suất ổn định, phẩm chất tốt để ghép lên những cây cải tạo. Kết thúc mỗi một ngày ghép, dùng thuốc trừ sâu có mùi nặng như Ofatox, sherpa phun lên toàn bộ cây và dưới đất xung quanh gốc cây hoặc rắc thuốc trừ kiến xung quanh gốc cây.

                            d57e6e75-5e1ffcc9425cc52a388bb8e7 

Ghép cải tạo cây bưởi bằng giống mới

 

img_20191205161624 (1)

Cây nhãn cổ thụ sau khi được ghép cải tạo

 

Sau khi đốn, ghép cải tạo phải chú ý đến bổ sung dinh dưỡng, phòng trừ sâu bệnh cho cây. Ngoài việc bón phân qua rễ hàng năm, cần bón bổ sung dinh dưỡng qua lá bằng các loại phân như Atonik, Komic… theo hướng dẫn ghi trên nhãn sản phẩm. Phương pháp này thường đem lại hiệu quả cao, cây sớm cho quả hơn so với trồng mới.

* Đối với những cây già cỗi không có khả năng phục hồi, không còn khả năng cho quả thì nên chặt bỏ, đào hết rễ của cây cũ, cải tạo đất, có thể dùng vôi bột để xử lý mầm bệnh có từ rễ cây cũ, phơi đất khoảng 20 – 25 ngày sau đó đào hố trồng cây mới.

Thay thế cây tạp bằng một số loại cây mới có tính chọn lọc cao. Không nôn nóng chặt hết các loại cây cũ mà từng bước trồng xen thay dần những cây mới vào. Cây mới phát triển đến đâu tỉa cành cây cũ đến đó để cây mới phát triển. Đến khi cây mới đủ sức mới loại bỏ hẳn. Nên ghép những cây cùng loại còn tốt lên gốc những cây cũ mọc khoẻ. Về cải tạo giống và chọn cây trồng phải đạt các yêu cầu: cây cho năng suất và chất lượng, có khả năng chống chịu thời tiết bất lợi và sâu bệnh. Nên chọn những cây chiết ghép có chất lượng, được thị trường ưa chuộng.

3.3.3. Cải tạo đất và tưới, tiêu

Đất vườn tạp ít được cải tạo nên thường bị chai cứng, thiếu dinh dưỡng, mưa dễ bị úng. Nên cày xới, rải thảm thực vật, bón phân chuồng hoai mục và phân vô cơ cân đối cho cây. Đất vườn có nhiều cát giữ màu kém, bị nén chặt cần đổ thêm bùn ao, phù sa, trộn thêm vôi; vườn đất thịt nặng cần đổ thêm cát, cát pha, bón thêm phân chuồng, vôi, lân để giảm độ chua. 

3.3.4. Bố trí cây trồng

Khu đất thấp, cao nên bố trí cây trồng mới với cây trồng cũ thành hàng nanh sấu theo mô hình nông lâm kết hợp, bố trí cây ăn quả (cây lấy gỗ) ở khu đất có độ dốc cao song song với đường bình độ. Phần đất thấp tiếp theo bố trí những băng cây nông nghiệp. Giữa băng nông nghiệp nên trồng những hàng cây xanh cải tạo đất như: cây đậu săn (đậu triều), cây cốt khí. Có thể trồng xen canh cây họ đậu dưới những cây ăn quả chưa phủ tán. Sau thời gian ngắn, thu hoạch cây họ đậu mà không ảnh hưởng đến cây ăn quả. Cách trồng gối cũng được áp dụng, ví dụ: vườn na, đu đủ, mía sắp cỗi, ta có thể trồng một số cây ăn quả khác bên cạnh để chờ thời gian loại bỏ na, đu đủ, mía, rồi sẽ thu hoạch một số cây ăn quả khác. Cũng có thể trồng những hàng dứa ta, sả, nghệ, gừng dưới tán cây ăn quả có tác dụng chống xói mòn và cải tạo đất.

Để cải tạo vườn tạp có kết quả, người làm vườn phải thông thạo kinh nghiệm chăm sóc bảo vệ, áp dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật thì vườn mới mang lại hiệu quả

TS. Nguyễn Văn Hiền - Hội Làm vườn Việt Nam

                                                                                      

 

Gửi ý kiến của bạn


Quảng cáo phải vị trí 1

Video Clip

Thăm dò ý kiến

Bạn đánh giá như thế nào về hoạt động của Hội Làm vườn Việt Nam
Hoạt động có hiệu quả
Hoạt động không hiệu quả
Không có ý kiến
 

Thông tin tiện ích

Quảng cáo phải 2 Trang Thông tin điện tử Bộ NN&PTNT
Danh bạ điện thoại Hỏi đáp Văn bản Liên hệ

FaceBook

Thống kê truy cập

  • Trực tuyến: 14
  • Lượt xem theo ngày: 2973
  • Tổng truy cập: 2385947