Phó Chủ tịch UBND tỉnh Cao Văn Cường (đứng giữa) và Giám đốc Sở Nông nghiệp & MT Lê Văn Tiến (bên trái) tham quan SP OCOP trưng bày trong không gian Hội nghị đối thoại với doanh nghiệp Quý III/2026.

Khung pháp lý đồng bộ từ yêu cầu thực tiễn

Giai đoạn 2021 - 2025 khép lại với nhiều thành tựu nổi bật, diện mạo nông thôn xứ Thanh thay đổi rõ rệt. Tuy nhiên, chặng đường tiếp theo đòi hỏi những bước đi căn cơ hơn khi các tiêu chí NTM ngày càng nâng cao. Nhằm đảm bảo tính đồng bộ với hệ thống văn bản pháp quy mới của Trung ương, HĐND tỉnh Thanh Hóa đã thông qua Nghị quyết số 29/2026/NQ-HĐND.

Nghị quyết có phạm vi điều chỉnh toàn diện, bao trùm cả 3 Chương trình MTQG lớn: Xây dựng NTM; Giảm nghèo bền vững; Phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi, giai đoạn 2026-2030. Sự tích hợp này giúp quản lý tập trung nguồn lực công, tránh chồng chéo địa bàn và tối ưu hóa bộ máy vận hành.

Theo Nghị quyết, việc phân bổ kế hoạch vốn NSTW phải tuân thủ tuyệt đối Luật Đầu tư công và Luật NSNN. Từ nền tảng này, dòng vốn được vận hành theo 3 nguyên tắc bất di bất dịch:

Ưu tiên trọng điểm, tránh dàn trải: Tập trung vốn hỗ trợ địa bàn đăng ký đạt chuẩn NTM. Dồn lực cho vùng đặc biệt khó khăn, xã ATK và khu vực biên giới nhằm kéo phẳng các vùng trũng phát triển.

Nghị quyết quy định rất rõ hệ số phân bổ (HSPB) vốn NSTW để đảm bảo tính công bằng tuyệt đối: Đối với xã khu vực III vùng đồng bào DTTS&MN, xã an toàn khu được phê duyệt, và xã vùng biên giới hải đảo đặc thù, mỗi xã đều hưởng HSPB 50; xã khu vực II vùng đồng bào DTTS&MN hưởng HSPB 40; Xã khu vực I vùng đồng bào DTTS&MN hưởng HSPB 30; các xã còn lại trên địa bàn toàn tỉnh hưởng HSPB 25; thôn đặc biệt khó khăn vùng DTTS&MN hưởng HSPB 1.

Về nguyên tắc áp dụng, trường hợp một xã thuộc nhiều đối tượng đặc thù thì chỉ áp dụng một HSPB cao nhất, tuyệt đối không tính cộng gộp hoặc trùng lặp hệ số.

HSPB chênh lệch thể hiện rõ tư duy chiến lược khi xã vùng lõi nghèo có hệ số cao gấp đôi vùng xuôi, tạo đòn bẩy tài chính hoàn thiện hạ tầng miền núi.

Đối với dòng vốn bố trí cho các sở, ban, ngành cấp tỉnh, tiêu chí xét duyệt dựa trên khối lượng nhiệm vụ giai đoạn mới và kết quả thực hiện nhiệm vụ, giải ngân của giai đoạn 2021 - 2025.

Phương pháp xác định định mức cho từng xã cũng rất rõ ràng: Định mức phân bổ cho xã = Tổng hệ số của xã x Định mức phân bổ cho 1 hệ số. Công thức này giúp loại bỏ hoàn toàn cơ chế “xin - cho”, giúp chính quyền cơ sở và người dân đều có thể tự tính toán nguồn lực được nhận.

Trao đổi với PV, ông Bùi Công Anh, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Trung Thành, phấn khởi chia sẻ: “Ngay sau khi tiếp thu Nghị quyết số 29/2026/NQ-HĐND của HĐND tỉnh, địa phương cơ sở như giải được bài toán kinh tế bấy lâu nay. Chúng tôi nhận thấy cơ chế chính sách mới này vừa kế thừa hiệu quả giai đoạn trước, vừa đảm bảo tính công bằng. Do tiêu chí phân bổ dựa hoàn toàn trên số liệu thống kê định lượng khách quan và khoa học, việc duy trì tính ổn định của chính sách sẽ giúp cấp xã chủ động xây dựng lộ trình kế hoạch trung hạn, không còn cảnh vừa làm vừa loay hoay chờ vốn như trước”.

Cũng theo ông Bùi Công Anh, điểm đột phá lớn nhất của Nghị quyết lần này là việc đẩy mạnh phân cấp và trao quyền tự chủ mạnh mẽ cho cơ sở. Việc tăng cường trách nhiệm giúp cấp xã chủ động hoàn toàn trong quản lý, sử dụng nguồn vốn thường xuyên sao cho sát với đặc thù địa bàn nhất. Từ đó, cắt giảm tối đa các thủ tục rườm rà, rút ngắn thời gian phê duyệt và đưa dòng vốn chính sách đi thẳng vào đời sống của người dân một cách nhanh nhất.

Đoàn cán bộ xã Công Chính thăm, chỉ đạo mô hình thâm canh riềng tại Cự Phú.

Phát huy nội lực, phát triển kinh tế nông thôn

Điểm nhấn đáng chú ý của chính sách nằm ở cam kết nguồn lực địa phương, quy định tổng vốn đối ứng từ nguồn ngân sách tỉnh và ngân sách xã giai đoạn 2026 - 2030 phải đảm bảo không thấp hơn 125% so với tổng vốn NSTW hỗ trợ cho tỉnh. Tỷ lệ đối ứng rất cao này khẳng định tư thế chủ động của Thanh Hóa, không chờ sự bao cấp hoàn toàn từ Trung ương.

Mức trích từ ngân sách tỉnh hỗ trợ đối ứng cấp xã được phân cấp linh hoạt: Xã vùng DTTS&MN phấn đấu đạt chuẩn NTM: Ngân sách tỉnh (NST) đối ứng tối thiểu bằng 1,0 lần vốn Trung ương. Xã vùng DTTS&MN ngoài kế hoạch đạt chuẩn NTM: NST đối ứng tối thiểu bằng 0,5 lần vốn Trung ương. Các xã vùng xuôi thuộc kế hoạch đạt chuẩn NTM: NST đối ứng tối thiểu bằng 0,3 lần vốn Trung ương.

Ngược lại, đối với các xã vùng đồng bằng còn lại, Nghị quyết yêu cầu địa phương phải tự bố trí vốn đối ứng tối thiểu gấp 2 lần NSTW phân bổ. Sự phân tầng này giúp giảm tải gánh nặng tài chính cho vùng cao, đồng thời kích thích tinh thần tự lực của các xã vùng thuận lợi.

Phấn khởi đón nhận chính sách mới, bà Nguyễn Thị Liên, Chủ tịch UBND xã Đông Thành, chia sẻ: “Nghị quyết số 29 đã khắc phục triệt để tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún trước đây. Nguồn vốn không còn bị phân tán nhỏ lẻ nên hiệu quả tác động sẽ sâu sắc hơn”.

Cán bộ Phòng Kinh tế xã Công Chính cùng PV Tạp chí Kinh tế nông thôn thăm mô hình trồng dưa lưới trong nhà màng tại thôn Hòa Giáo.

Theo bà Liên, việc dòng tiền tập trung vào chuỗi giá trị và đặc sản OCOP là bước đi trúng kỳ vọng của nông dân. Gói hỗ trợ này đóng vai trò như là nguồn kích cầu quan trọng để HTX, doanh nghiệp nhỏ cải tiến, chuẩn hóa công nghệ và mở rộng thị trường.

“Bên cạnh sinh kế, kinh phí sự nghiệp còn chăm lo toàn diện đời sống người dân thông qua việc chi cho xử lý rác thải, đưa nước sạch về vùng sâu và bảo tồn văn hóa truyền thống. Đặc biệt, hành lang pháp lý chặt chẽ áp dụng đồng bộ cho các cấp sẽ đảm bảo dòng vốn được sử dụng công khai, minh bạch và đúng mục đích”, bà Liên nhấn mạnh.

Bằng việc minh bạch hóa tiêu chí và thiết lập cơ chế thưởng - đối ứng vượt trội, Nghị quyết số 29 sẽ khơi thông mọi nguồn lực. Sự đồng lòng của chính quyền và Nhân dân sẽ đưa nông thôn và miền núi Thanh Hóa bứt phá toàn diện, phát triển bền vững trong chặng đường 5 năm tới.