Diễn đàn “Phát triển nguyên liệu dứa và chanh dây đáp ứng nhu cầu chế biến và xuất khẩu tại vùng Bắc Trung Bộ” tổ chức ngày 12/11 tại Nghệ An đã tập trung nhận diện những điểm nghẽn trong sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu của hai ngành hàng này.

Từ quy hoạch vùng trồng, chuẩn hóa giống, chuyển giao kỹ thuật đến liên kết bao tiêu, nhiều giải pháp được đề xuất nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng hai loại cây trồng có giá trị kinh tế cao này.

Diễn đàn diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến, dưới sự chủ trì của lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UBND tỉnh Nghệ An và Hội Làm vườn Việt Nam, với sự tham gia của các cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất.

Đây là dịp để các bên đánh giá tiềm năng, trao đổi những khó khăn trong thực tiễn, đồng thời đề xuất giải pháp phát triển vùng nguyên liệu tập trung, đáp ứng yêu cầu chế biến và xuất khẩu.

Bắc Trung Bộ được đánh giá có nhiều lợi thế về điều kiện sinh thái, đất đai và khí hậu để phát triển dứa, chanh dây thành những cây trồng hàng hóa. Tuy nhiên, việc khai thác hiệu quả tiềm năng này đòi hỏi phải tổ chức lại sản xuất theo hướng tập trung, lựa chọn giống phù hợp, kiểm soát chất lượng và xây dựng mối liên kết chặt chẽ giữa người trồng với doanh nghiệp.

Tại Nghệ An, sự tham gia của những doanh nghiệp lớn như Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (DOVECO), Công ty CP Nafoods Group đang mở ra cơ hội hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu.

Toàn cảnh diễn đàn sáng 12/11

Nghệ An hướng tới đạt 11.000ha dứa vào năm 2030

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An, cho biết, địa phương có điều kiện sinh thái đa dạng, nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn gắn với chế biến và xuất khẩu. Trong đó, dứa được xác định là một trong những cây trồng chủ lực, có lợi thế về điều kiện sản xuất và chất lượng.

Diện tích dứa nguyên liệu của tỉnh đã tăng từ khoảng 2.000 ha lên gần 3.000 ha. Theo Đề án phát triển cây trồng, vật nuôi chủ lực gắn với chế biến, bảo quản và liên kết chuỗi giá trị, Nghệ An đặt mục tiêu nâng diện tích dứa lên 11.000 ha vào năm 2030.

Ông Nguyễn Văn Đệ, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An phát biểu khai mạc diễn đàn.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh đã ký thỏa thuận hợp tác với DOVECO vào tháng 1/2026, đồng thời ban hành Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp giai đoạn 2026-2030 và Kế hoạch số 802/KH-UBND về phát triển vùng nguyên liệu phục vụ nhà máy chế biến hoa quả.

Riêng năm 2026, Nghệ An đặt mục tiêu trồng mới 1.000 ha dứa. Theo bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, đến nay đã có hơn 50 địa phương đăng ký phát triển vùng trồng với tổng diện tích trên 2.500 ha. Trong đó, hai đợt triển khai chính sách đầu tiên đã hoàn thành 520 ha, đợt thứ ba đang tiếp tục thực hiện.

Theo Nghị quyết số 34/2025/NQ-HĐND, người trồng dứa được hỗ trợ 80% chi phí giống, 5 triệu đồng/ha chi phí làm đất và 3,5 triệu đồng/ha mua màng nilon phủ luống đối với diện tích trồng mới đủ điều kiện.

Đáng chú ý, tỉnh định hướng 100% diện tích được hỗ trợ phải có hợp đồng liên kết bao tiêu với doanh nghiệp chế biến. Theo bà Nhung, phương châm được tỉnh xác định là chính sách hỗ trợ đến đâu, ký kết liên kết bao tiêu sản phẩm đến đó, nhằm hạn chế rủi ro đầu ra và tạo nền tảng phát triển vùng nguyên liệu ổn định.

Nghệ An có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển vùng nguyên liêu dứa.

Tuy nhiên, quá trình mở rộng diện tích vẫn còn những khó khăn. Chi phí đầu tư ban đầu lớn, sản xuất tại một số địa phương còn manh mún, người dân thiếu kinh nghiệm canh tác và lo ngại về thị trường tiêu thụ.

Đặc biệt, một số xã miền núi gặp vướng mắc về điều kiện đất đai và chính sách hỗ trợ. Tại Diễn đàn, ông Đậu Đức Truyền, Chủ tịch UBND xã Yên Hòa, cho biết, địa phương đã được phê duyệt quy hoạch 230 ha trồng dứa nhưng phần lớn diện tích đất sản xuất thuộc quy hoạch đất rừng sản xuất. Vì vậy, xã kiến nghị tỉnh nghiên cứu cơ chế hỗ trợ đối với những diện tích đủ điều kiện chuyển đổi.

Trong khi đó, xã Tân An hiện có khoảng 50 ha dứa, dự kiến năm 2027 vận động người dân trồng thêm 50-100 ha, hướng tới quy mô khoảng 800 ha vào năm 2030. Địa phương mong muốn doanh nghiệp tăng cường chuyển giao kỹ thuật, bảo đảm liên kết tiêu thụ theo giá thị trường và mức giá tối thiểu đã cam kết.

Trao đổi về vấn đề này, bà Võ Thị Nhung, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Nghệ An, đề nghị các địa phương chủ động rà soát, xác định diện tích đất phù hợp, hoàn thiện thủ tục chuyển đổi theo quy hoạch và quy định. Việc chuyển đổi phải có lộ trình, tránh tình trạng chặt bỏ cây trồng hiện có khi chưa đến kỳ khai thác để chạy theo cây trồng mới.

Doanh nghiệp cam kết đồng hành, chuẩn hóa vùng nguyên liệu

Một trong những nội dung được quan tâm tại diễn đàn là giải pháp tổ chức liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất, bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định cho chế biến, xuất khẩu.

Theo ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc DOVECO, ngành rau quả Việt Nam đang có tốc độ tăng trưởng mạnh. Kim ngạch xuất khẩu tăng từ 3,2 tỷ USD năm 2020 lên 8,56 tỷ USD năm 2025 và dự kiến đạt 10 tỷ USD năm 2026.

Riêng cây dứa, sản lượng Việt Nam hiện đạt khoảng 860.000 tấn, đứng thứ 11 thế giới. Nếu áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, năng suất tại một số vùng trồng ở Nghệ An có thể đạt 50-60 tấn/ha, mang lại lợi nhuận khoảng 150-200 triệu đồng/ha.

Ông Khuê nhấn mạnh, muốn đạt hiệu quả cao, người trồng cần chú trọng khâu làm đất, thiết kế luống, bảo đảm thoát nước, kiểm soát độ pH và lựa chọn giống phù hợp. Đối với giống MD2, mật độ trồng khoảng 65.000-70.000 cây/ha có thể giúp nâng cao năng suất, giảm chi phí chăm sóc.

Ông Đinh Cao Khuê, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc DOVECO phát biểu tại diễn đàn.

Về đầu ra, lãnh đạo DOVECO khẳng định doanh nghiệp sẵn sàng thu mua toàn bộ sản lượng dứa thuộc vùng nguyên liệu đã ký hợp đồng, kể cả khi thị trường biến động. Doanh nghiệp cam kết công khai giá thu mua tối thiểu; trường hợp giá thị trường cao hơn, hai bên sẽ tiếp tục đàm phán.

Đối với chanh dây, bà Nguyễn Thị Trang, Giám đốc Mua hàng Công ty CP Nafoods Group cho biết, doanh nghiệp hiện có 7 nhà máy từ Bắc vào Nam, năm 2026 dự kiến tiêu thụ khoảng 120.000 tấn trái cây các loại, trong đó có khoảng 50.000 tấn chanh dây. Sản phẩm được chế biến bằng công nghệ cao và xuất khẩu tới 70 quốc gia.

Tại Nghệ An, Nafoods đã xây dựng cơ sở giống quy mô 6 ha ở Tri Lễ, Quế Phong, có khả năng cung cấp tới 10 triệu cây giống chanh dây mỗi năm. Với cây dứa, doanh nghiệp đã trồng thử nghiệm 100 ha tại Tri Lễ trong năm 2025, đạt năng suất khoảng 50 tấn/ha, đồng thời có kế hoạch mở rộng vùng trồng gắn với phát triển nhà máy chế biến.

Bên cạnh liên kết tiêu thụ, các đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu chuẩn hóa giống và quy trình kỹ thuật. TS. Nguyễn Thị Bích Ngọc, Phó Viện trưởng Viện Bảo vệ thực vật, lưu ý, đối với chanh dây, giống sạch bệnh là yếu tố quyết định hiệu quả sản xuất. Viện đã xác định sáu loại virus trên chanh dây tại Việt Nam, liên quan đến các bệnh cứng quả, xoăn lá, khảm lá và suy thoái vườn cây.

Đối với cây dứa, cần đặc biệt chú trọng hệ thống thoát nước, kiểm soát nguồn bệnh ngay từ khâu giống và chủ động phòng trừ bệnh do Phytophthora gây ra. Việc xác định đúng tác nhân gây bệnh sẽ giúp lựa chọn giải pháp xử lý phù hợp, hạn chế chi phí và thiệt hại cho người trồng.

Diễn đàn kỳ vọng thúc đẩy hình thành những vùng nguyên liệu dứa, chanh dây tập trung, ổn định.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho biết ngành nông nghiệp đang tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm gồm chuẩn hóa giống, hoàn thiện quy trình canh tác và mở rộng thị trường xuất khẩu.

Cục sẽ phối hợp triển khai các chương trình tập huấn chuyên sâu về quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp, kết hợp hướng dẫn trực tiếp tại đồng ruộng. Đồng thời, cơ quan chuyên môn đang thúc đẩy đàm phán mở cửa thị trường dứa tươi, đặc biệt là Trung Quốc và Hoa Kỳ. Đối với chanh dây, Việt Nam đã mở cửa thị trường quả tươi sang Trung Quốc và Australia, tiếp tục đàm phán với Hoa Kỳ.

PGS.TS. Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam phát biểu kết thúc diễn đàn.

Phát biểu kết thúc diễn đàn, PGS.TS. Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam, đề nghị các địa phương rà soát quy hoạch vùng trồng, chuẩn hóa và chuyển giao gói kỹ thuật phù hợp, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với vùng nguyên liệu và chú trọng mở cửa thị trường xuất khẩu dứa tươi.

Theo ông, phát triển vùng nguyên liệu cần có chiến lược bài bản, sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, nhà khoa học, doanh nghiệp và người sản xuất. Đây là điều kiện quan trọng để hình thành chuỗi giá trị ổn định, nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho nông dân và phát triển bền vững ngành hàng dứa, chanh dây tại Bắc Trung Bộ.

Các ý kiến tại diễn đàn thống nhất rằng phát triển vùng nguyên liệu dứa, chanh dây không thể chỉ dựa vào mở rộng diện tích mà phải tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, bảo đảm chất lượng, truy xuất nguồn gốc và gắn với năng lực chế biến. Đây là nền tảng để nâng cao giá trị nông sản, tăng thu nhập cho người trồng và phát triển ngành hàng bền vững tại Bắc Trung Bộ./.

Nguồn: NGỌC LAN/Kinh tế nông thôn