Với hơn 400 sản phẩm OCOP và nông sản tiêu biểu được giới thiệu tại không gian trưng bày trong khuôn khổ Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Lào Cai năm 2026, địa phương có thêm cơ hội quảng bá sản phẩm đặc trưng, kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã với nhà đầu tư và hệ thống phân phối. Đằng sau những sản vật mang dấu ấn vùng miền là yêu cầu chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Những sản vật mang dấu ấn riêng của vùng đất Lào Cai

Tại không gian trưng bày, tương ớt Mường Khương là một trong những đặc sản có độ nhận diện của Lào Cai. Được chế biến từ nguồn ớt đặc trưng vùng cao, kết hợp kinh nghiệm phối trộn của người dân, sản phẩm mang hương vị riêng gắn với địa danh Mường Khương. Từ loại gia vị quen thuộc trong đời sống, tương ớt đã được các cơ sở sản xuất chú trọng hoàn thiện quy trình, bao bì và thương hiệu, từng bước mở rộng phạm vi tiêu thụ. Câu chuyện của sản phẩm cũng cho thấy giá trị của một đặc sản không chỉ nằm ở nguyên liệu mà còn ở khả năng tổ chức sản xuất và đưa sản phẩm đến gần hơn với người tiêu dùng.

Các sản phẩm OCOP và nông sản đặc trưng của Lào Cai được giới thiệu tại hội nghị, góp phần quảng bá lợi thế bản địa và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Ở Sa Pa, điều kiện khí hậu vùng núi cao tạo thuận lợi cho phát triển cây dược liệu, trong đó có atiso. Cao mềm atiso Sa Pa và trà phun sương atiso Sa Pa của Công ty TNHH Một thành viên Traphaco Sa Pa đã được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia năm 2024. Hai sản phẩm cho thấy hướng đi từ khai thác nguyên liệu sang chế biến thành phẩm có giá trị cao hơn, thông qua ứng dụng công nghệ và kiểm soát chất lượng. Giá trị cây atiso vì thế không chỉ được tính bằng sản lượng thu hoạch mà còn được mở rộng qua những sản phẩm phục vụ nhiều nhu cầu tiêu dùng.

Với ngành chè, Trà Bát tiên Mường Hum là sản phẩm gắn với lợi thế vùng nguyên liệu. Trong khi đó, gạo Séng cù và gạo nếp tan Tú Lệ có sức hấp dẫn từ chất lượng đặc trưng của vùng trồng và kinh nghiệm canh tác được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Đây là những sản vật có khả năng phát triển theo hướng hàng hóa đặc sản nếu được đầu tư đồng bộ từ sản xuất, kiểm soát chất lượng đến xây dựng thương hiệu.

Một hướng khai thác khác là thủy sản nước lạnh. Điều kiện tự nhiên tại Sa Pa thuận lợi cho phát triển cá hồi, cá tầm. Bên cạnh tiêu thụ cá tươi, các sản phẩm như cá hồi hun khói, ruốc cá hồi mở thêm lựa chọn cho thị trường, đồng thời tạo thuận lợi hơn trong bảo quản và vận chuyển.

Cùng với đó, các sản phẩm từ quế, miến đao, mật ong và dược liệu tiếp tục làm phong phú danh mục nông sản địa phương. Mỗi ngành hàng có lợi thế riêng về nguyên liệu, điều kiện sinh thái hoặc tri thức sản xuất bản địa. Đây là nền tảng để Lào Cai phát triển những sản phẩm có tính khác biệt, thay vì cạnh tranh đơn thuần bằng sản lượng và giá bán.

Theo Ban tổ chức, không gian trưng bày diễn ra từ ngày 2 đến 6/11, quy tụ 68 đơn vị với 88 gian hàng, giới thiệu hơn 400 sản phẩm nông nghiệp. Trong đó có 258 sản phẩm OCOP, gồm 10 sản phẩm 5 sao, 45 sản phẩm 4 sao và 203 sản phẩm 3 sao; cùng hơn 150 sản phẩm tiềm năng có các chứng nhận chất lượng khác. Các đơn vị tham gia gồm 59 đơn vị trong tỉnh, 8 đơn vị ngoài tỉnh và một đơn vị đến từ Trung Quốc.

Không gian được tổ chức thành 6 khu vực chuyên đề, từ sản phẩm nông nghiệp, sinh vật cảnh, công nghệ cao đến dược liệu, văn hóa trà và du lịch nông nghiệp. Việc giới thiệu các thiết bị bay không người lái, công nghệ tưới nhỏ giọt, thiết bị sấy nông sản bên cạnh sản phẩm truyền thống cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ của công nghệ trong sản xuất và chế biến.

Nhiều sản phẩm đặc sản, nông sản chế biến được đầu tư về mẫu mã, bao bì và nhận diện thương hiệu, từng bước nâng cao giá trị hàng hóa địa phương.

Đằng sau sự phong phú của các gian hàng là những thay đổi trong cách tổ chức sản xuất. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã quan tâm hơn đến tiêu chuẩn chất lượng, bao bì, nhãn hiệu và phương thức phân phối, thay vì chỉ tập trung bán nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế. Chương trình OCOP góp phần thúc đẩy quá trình này, giúp các chủ thể từng bước tiếp cận sản xuất theo nhu cầu thị trường.

Mở rộng dư địa đầu tư, tạo động lực cho nông nghiệp hàng hóa

Đa dạng sản phẩm mới là lợi thế ban đầu. Để những đặc sản vùng miền trở thành ngành hàng có sức cạnh tranh, Lào Cai cần giải quyết bài toán về quy mô vùng nguyên liệu, công nghệ chế biến, bảo quản và khả năng kết nối thị trường. Thực tế, không ít cơ sở sản xuất vẫn hoạt động ở quy mô nhỏ; năng lực sơ chế, bảo quản và chế biến còn hạn chế; nguồn nguyên liệu chưa phải lúc nào cũng đáp ứng yêu cầu về sản lượng và chất lượng đồng đều.

Những hạn chế này cũng mở ra dư địa thu hút đầu tư. Cơ hội không chỉ nằm ở mở rộng vùng trồng mà còn ở các dự án sơ chế, chế biến sâu, bảo quản, đóng gói và phát triển logistics. Đầu tư vào những khâu này sẽ giúp giảm tổn thất sau thu hoạch, nâng giá trị nguyên liệu và tạo liên kết lâu dài giữa doanh nghiệp với hợp tác xã, người nông dân.

Dự án Nhà máy sản xuất và chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng của Công ty Cổ phần Sản xuất và Xuất khẩu Quế Hồi Việt Nam (Vinasamex) là một ví dụ về hướng đầu tư gắn với lợi thế nguyên liệu địa phương. Nhà máy có diện tích 9,86 ha, tổng vốn đầu tư hơn 411,5 tỷ đồng, được thiết kế với 5 dây chuyền phục vụ sản xuất gia vị, tinh dầu, chiết xuất hợp chất phân tử và chế biến sâu các thành phần của cây quế.

Nhà máy sản xuất và chế biến quế hữu cơ Bảo Thắng được đầu tư hơn 411,5 tỷ đồng, tạo thêm năng lực chế biến sâu và khai thác giá trị cây quế tại Lào Cai.

Điểm đáng chú ý của dự án là định hướng khai thác nhiều thành phần nguyên liệu thay vì chỉ tập trung vào vỏ quế làm gia vị. Bên cạnh các sản phẩm gia vị và tinh dầu, doanh nghiệp hướng đến phát triển các dòng chiết xuất phục vụ ngành thực phẩm, đồ uống, hương liệu và mỹ phẩm; đồng thời tận dụng phần thân gỗ cho những mục đích sản xuất khác. Theo thiết kế, công suất mảng nguyên liệu gia vị thô khoảng 25.000 tấn/năm, mảng tinh dầu và hợp chất phân tử khoảng 1.000 tấn/năm.

Nền tảng của Vinasamex là hệ thống vùng nguyên liệu quế, hồi và gia vị hữu cơ được chứng nhận hơn 7.700 ha, liên kết trực tiếp với trên 4.000 hộ nông dân tại nhiều địa bàn. Đây là vùng nguyên liệu trong chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, không chỉ riêng khu vực Bảo Thắng. Việc đầu tư nhà máy tại Lào Cai vì thế không chỉ mở rộng năng lực chế biến mà còn tạo thêm điều kiện kết nối nguồn nguyên liệu với các thị trường có yêu cầu cao về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Mô hình này cho thấy, phát triển chế biến sâu không đơn thuần là đầu tư nhà xưởng, máy móc mà cần tổ chức được vùng nguyên liệu đủ quy mô, có tiêu chuẩn và khả năng cung ứng ổn định. Khi liên kết được hình thành, người nông dân có thêm cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị, doanh nghiệp chủ động nguồn đầu vào, còn địa phương có điều kiện phát triển ngành hàng theo hướng hàng hóa. Hiệu quả đối với sản lượng thu mua, thu nhập của hộ liên kết và việc làm địa phương sẽ cần được đánh giá qua quá trình vận hành thực tế.

Khu vực nguyên liệu phục vụ chế biến tại Nhà máy Bảo Thắng

Cách làm này cũng gợi mở hướng phát triển cho các ngành hàng khác của Lào Cai. Với cây chè, dư địa nằm ở chế biến sản phẩm chất lượng cao và xây dựng thương hiệu; đối với dược liệu là sơ chế, chiết xuất và chế biến sâu. Các vùng cây ăn quả cần được bổ sung hệ thống phân loại, đóng gói, kho lạnh; thủy sản nước lạnh cần phát triển thêm sản phẩm chế biến để mở rộng thị trường, giảm phụ thuộc vào tiêu thụ tươi.

Lợi thế của Lào Cai còn đến từ vị trí trên hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh và khả năng kết nối giao thương qua hệ thống cửa khẩu. Đây là điều kiện thuận lợi để nông sản tiếp cận thị trường khu vực. Tuy nhiên, lợi thế địa lý chỉ thực sự phát huy khi hàng hóa đáp ứng yêu cầu về kiểm dịch, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và quy cách thương mại. Với thị trường xuất khẩu, chất lượng ổn định và khả năng cung ứng lâu dài là những điều kiện quan trọng.

Trong bối cảnh đó, Hội nghị xúc tiến đầu tư, thương mại lĩnh vực nông nghiệp tỉnh Lào Cai năm 2026, với chủ đề “Nông nghiệp Lào Cai - Kết nối thị trường - Nâng tầm giá trị nông sản”, là dịp để địa phương giới thiệu tiềm năng, tìm kiếm nhà đầu tư và thúc đẩy hợp tác trong các ngành hàng có thế mạnh. Việc tổ chức không gian trưng bày song song với hoạt động xúc tiến giúp doanh nghiệp tiếp cận sản phẩm, tìm hiểu nguồn nguyên liệu và trao đổi trực tiếp với các chủ thể sản xuất.

Với OCOP, mục tiêu trong giai đoạn tiếp theo của Lào Cai là làm thế nào để mỗi sản phẩm có thị trường ổn định, tạo được giá trị gia tăng và mang lại lợi ích thực chất cho người sản xuất.

Nguồn: NGUYÊN HOA/Kinhtenongthon.vn