Ngày 9/9/2026, tại xã Quảng Oai, Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội phối hợp với Hội Làm vườn Hà Nội, Hội Chăn nuôi Thỏ và Hội Nông dân xã Quảng Oai tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng dụng khoa học công nghệ kiến tạo mô hình VAC thông minh, tuần hoàn và bền vững ở Hà Nội”.

Từ VAC truyền thống đến “trang trại số”

Hội thảo thu hút nhiều tham luận tập trung vào ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng thương hiệu “VAC Hà Nội”, phát triển chăn nuôi xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi kép và ứng dụng AI trong sản xuất.

VAC vốn là phương thức sản xuất giàu tính sinh thái của nông nghiệp Việt Nam, trong đó các thành phần Vườn - Ao - Chuồng có sự liên kết, tận dụng đất đai, nguồn nước, lao động và phụ phẩm để tạo ra nhiều sản phẩm. Tuy nhiên, trước sức ép đô thị hóa, biến đổi khí hậu, yêu cầu an toàn thực phẩm và sự thay đổi nhanh của thị trường, mô hình truyền thống cần được nâng cấp.

Toàn cảnh Hội thảo khoa học “Chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, ứng dụng khoa học công nghệ kiến tạo mô hình VAC thông minh, tuần hoàn và bền vững ở Hà Nội”.

Theo TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Hà Nội, thành phố có nhiều điều kiện để phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đồng thời đang phải đối mặt với tình trạng quỹ đất nông nghiệp thu hẹp và yêu cầu ngày càng cao về an toàn thực phẩm. Vì vậy, tái cấu trúc VAC theo hướng thông minh, tuần hoàn và bền vững không chỉ là xu thế mà còn là yêu cầu cấp thiết.

Nếu VAC truyền thống vận hành theo mối quan hệ Vườn – Ao - Chuồng - Vườn, thì VAC thế hệ mới được mở rộng với công nghệ, dữ liệu, năng lượng, chế biến và thị trường. Đó là mô hình “VAC 4.0”, trong đó vườn được quản lý bằng cảm biến và tưới thông minh; ao được quan trắc chất lượng nước; chuồng được kiểm soát môi trường và sức khỏe vật nuôi; phụ phẩm được xử lý thành phân hữu cơ hoặc nguyên liệu; sản phẩm được số hóa, truy xuất và kết nối thị trường bằng nền tảng số.

Điểm quan trọng của chuyển đổi số, theo các tham luận, không phải là đưa thật nhiều thiết bị đắt tiền vào trang trại mà trước hết là tạo lập dữ liệu.

Mỗi cơ sở sản xuất có thể hình thành một “hồ sơ số”, ghi nhận từ đất đai, giống, vật tư, quá trình chăm sóc đến thu hoạch, chế biến và tiêu thụ. Nhật ký điện tử giúp người sản xuất biết chính xác chi phí, sản lượng, lợi nhuận và những khâu gây lãng phí. Từ đó, việc ghi chép không còn mang tính đối phó mà trở thành công cụ quản trị sản xuất.

Cùng với dữ liệu là sự hỗ trợ của IoT, cảm biến có thể theo dõi độ ẩm đất, nhiệt độ, lượng nước ở khu vực vườn; nhiệt độ, pH, oxy hòa tan trong ao; nhiệt độ, độ ẩm, thông gió, khí độc, lượng thức ăn và nước uống trong chuồng. Khi chỉ số vượt ngưỡng, hệ thống có thể cảnh báo trên điện thoại hoặc kích hoạt thiết bị tự động.

Các đại biểu tập trung trao đổi về chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và ứng dụng khoa học công nghệ trong phát triển mô hình VAC Hà Nội.

Nếu IoT giúp “thu thập”, AI sẽ giúp “phân tích”. Theo TS Nguyễn Văn Biếu, AI trong tương lai có thể hỗ trợ nhận diện sâu bệnh, theo dõi sức khỏe vật nuôi, phát hiện hành vi bất thường, phân tích tăng trưởng, dự báo nhu cầu nước, năng suất, nguy cơ dịch bệnh, hiệu quả thức ăn và thị trường.

“Mục tiêu cao nhất không phải là để máy móc thay thế con người”, mà là giúp người nông dân có thêm một “trợ lý số” để ra quyết định nhanh hơn và chính xác hơn.

Cách tiếp cận này đặc biệt có ý nghĩa với các hộ sản xuất nhỏ. Thay vì đầu tư đồng loạt, nông dân có thể bắt đầu từ QR, nhật ký điện tử, sau đó nâng lên cảm biến, tự động hóa và AI. Công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi giúp giảm chi phí, tăng năng suất, giảm rủi ro, nâng chất lượng và tăng lợi nhuận.

“Xanh hóa” VAC, biến chất thải thành tài nguyên

Chuyển đổi số chỉ tạo ra giá trị bền vững khi song hành với chuyển đổi xanh và kinh tế tuần hoàn. Trong hệ thống VAC, chất thải không còn được nhìn đơn thuần là thứ phải loại bỏ mà có thể trở thành nguồn nguyên liệu cho một chu trình sản xuất khác.

Thạc sỹ Nguyễn Thị Kim Loan, Phó Chủ tịch Hội Nông dân xã Quảng Oai, nhấn mạnh: Vấn đề chất thải đang là một trong những thách thức đáng quan tâm của chăn nuôi. Tuy nhiên, nếu được xử lý phù hợp, “chất thải” có thể trở thành tài nguyên tạo ra giá trị. Phân chuồng có thể làm phân hữu cơ; phụ phẩm cây trồng trở thành thức ăn; nước sau xử lý có thể tái sử dụng phù hợp; phụ phẩm có thể tiếp tục được chế biến thành sản phẩm mới.

Theo ông Phạm Bá Vĩnh, Chủ tịch Hội Làm vườn Hà Nội, mô hình VAC thế hệ mới kết nối Vườn - Ao - Chuồng với công nghệ, dữ liệu, năng lượng, chế biến và thị trường, hướng tới sản xuất thông minh và tuần hoàn.

Theo định hướng được đưa ra tại hội thảo, một hệ thống VAC xanh cần hướng tới tiết kiệm nước, năng lượng, giảm hóa chất, tăng sử dụng phân hữu cơ, giảm chất thải và phát thải, bảo vệ đất, nguồn nước và sử dụng hiệu quả phụ phẩm. Khi đó, chuỗi giá trị có thể hình thành theo hướng: cây trồng tạo phụ phẩm - phụ phẩm phục vụ chăn nuôi - chất thải chăn nuôi được xử lý thành phân hữu cơ - phân hữu cơ quay trở lại phục vụ cây trồng.

Đáng chú ý, chăn nuôi thỏ được các đại biểu nhìn nhận như một mắt xích có tiềm năng trong hệ sinh thái VAC mới. Thỏ phù hợp với nhiều quy mô sản xuất, có khả năng tận dụng một số nguồn thức ăn xanh và phụ phẩm thực vật; chất thải có thể thu gom, xử lý để sản xuất phân hữu cơ, tạo sự liên kết giữa chăn nuôi và trồng trọt.

Theo hướng này, mục tiêu không chỉ là “nuôi thỏ tốt hơn” mà tiến tới quản lý đàn bằng dữ liệu, sản xuất an toàn, tuần hoàn chất thải, giảm tác động môi trường, truy xuất nguồn gốc, nâng cao giá trị sản phẩm và kết nối thị trường. Mô hình “VAC thỏ thông minh - tuần hoàn - xanh - truy xuất nguồn gốc” được đề xuất nghiên cứu để làm mô hình trình diễn cho nông nghiệp ven đô Hà Nội.

Một nội dung quan trọng khác được các đại biểu đặt ra là xây dựng thương hiệu “VAC Hà Nội”. Theo ông Phạm Bá Vĩnh, Chủ tịch Hội Làm vườn Hà Nội, VAC thời đại mới phải trở thành một hệ sinh thái xanh, thông minh và tuần hoàn, trong đó nguồn tài nguyên được sử dụng hiệu quả, quy trình được kiểm soát và sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng.

“VAC Hà Nội” vì thế không chỉ là một cái tên hay logo trên bao bì. Thương hiệu phải được xây dựng trên chất lượng, quy trình, tiêu chuẩn, kiểm soát và niềm tin của người tiêu dùng. Mỗi sản phẩm có thể được gắn mã QR như một “căn cước số”, cung cấp thông tin về cơ sở sản xuất, vùng sản xuất, quy trình, tiêu chuẩn, ngày thu hoạch, đóng gói và kiểm soát chất lượng.

TS Lê Xuân Rao, Chủ tịch Liên hiệp các Hội KH&KT Hà Nội phát biểu tại hội nghị.

Từ góc độ thị trường, ông Nguyễn Văn Lưu, Chủ tịch HĐQT, Tổng Giám đốc Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tâm, nhấn mạnh yêu cầu thực hiện “chuyển đổi kép”, từ chuẩn hóa vùng nguyên liệu đến xây dựng chuỗi cung ứng và đầu ra ổn định. Theo tham luận, doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào đầu tư công nghệ, đầu vào, chế biến và thị trường; nhà khoa học cung cấp giải pháp kỹ thuật; nông dân là chủ thể sản xuất; Hội và HTX làm cầu nối; Nhà nước tạo môi trường chính sách thuận lợi.

Đây cũng là điểm then chốt để VAC chuyển từ kinh tế sản lượng sang kinh tế giá trị: sản xuất xanh, chất lượng cao, có thương hiệu, có dữ liệu, truy xuất được nguồn gốc, chế biến sâu và bán đúng thị trường.

Tại hội thảo, một mô hình “VAC thông minh 6 trong 1” cũng được đề xuất, gồm: vườn thông minh, ao thông minh, chuồng thông minh, môi trường thông minh, quản trị số và thị trường số. Sáu thành phần được kết nối bằng một hệ thống dữ liệu chung, tạo thành hệ sinh thái sản xuất khép kín từ đầu vào đến thị trường.

Với Hà Nội, hướng đi này không chỉ nhằm tạo ra những trang trại hiện đại mà còn mở rộng không gian giá trị của nông nghiệp. Các tham luận đề xuất phát triển VAC gắn với OCOP, du lịch nông nghiệp, giáo dục trải nghiệm và vùng sản xuất tập trung. Theo đó, mỗi khu vườn có thể trở thành một điểm đến, mỗi trang trại có thể trở thành một sản phẩm du lịch, qua đó tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân.

Từ những trao đổi tại hội thảo, một thông điệp xuyên suốt được đặt ra: chuyển đổi số để sản xuất thông minh, chuyển đổi xanh để phát triển bền vững, khoa học công nghệ để nâng cao giá trị và kinh tế tuần hoàn để không lãng phí tài nguyên.

Đích đến cuối cùng không phải biến người nông dân thành người vận hành máy móc, mà là giúp họ làm việc nhẹ hơn, sản xuất chính xác hơn, giảm rủi ro hơn và có thu nhập cao hơn. Đây cũng là thước đo thực chất của quá trình chuyển đổi VAC trong giai đoạn mới.

Nguồn: NGỌC LAN/Kinhtenongthon.vn