Quý I/2026, xuất khẩu rau quả Việt Nam ghi nhận tăng trưởng tích cực khi kim ngạch đạt gần 1,53 tỷ USD, tăng 31,4% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, một số thị trường đang tăng cường áp dụng các điều kiện kiểm soát chất lượng rau quả nhập khẩu.

Do đó, doanh nghiệp, nhà nông cần tăng cường kiểm tra hàng hoá, đồng thời nâng cao tiêu chuẩn theo xu hướng chung của thị trường quốc tế.

Giữ nhịp tăng trưởng

Theo Bộ Công Thương, kim ngạch xuất khẩu rau quả trong tháng 3/2026 đạt 532,21 triệu USD, tăng 11,5% so với cùng kỳ năm 2025. Lũy kế quý I, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này đạt 1,53 tỷ USD, tăng 31,4%. Như vậy, ngành hàng này tiếp tục duy trì đà tăng trưởng trong bối cảnh thị trường nông sản có nhiều biến động.

Trung Quốc tiếp tục là thị trường nhập khẩu lớn nhất, chiếm 50,97% tổng kim ngạch trong quý I, tăng so với mức 44,73%. Bên cạnh đó, xuất khẩu sang các thị trường như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản tăng từ 6 - 17%; thị trường Hà Lan, Malaysia, Đức ghi nhận mức tăng từ 50 - 82%...

Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho biết, trong bức tranh xuất khẩu rau quả đầu năm 2026, sầu riêng tiếp tục là điểm sáng nổi bật.

Còn theo Cục Xuất - nhập khẩu (Bộ Công Thương), tháng 1 là giai đoạn nghịch mùa, nguồn cung hạn chế nhưng xuất khẩu sầu riêng vẫn đạt 117,22 triệu USD, tăng 274,8% so với cùng kỳ. Động lực chính của sự tăng trưởng này đến từ việc mở rộng mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói được phía Trung Quốc phê duyệt. Cùng với đó, tính chất mùa vụ cũng tạo ra khả năng cạnh tranh cho các mặt hàng rau quả đến từ Việt Nam.

Thu hoạch sầu riêng tại Nam bộ và Tây Nguyên. Ảnh minh họa

Ngoài ra, nhiều mặt hàng rau quả khác như thanh long, chuối, xoài cũng ghi nhận sự ổn định và tăng trưởng đều. Một số mặt hàng như dừa tươi, nhãn và nhóm rau gia vị đang gia tăng tỷ trọng nhờ mở rộng xuất sang Hoa Kỳ, Nhật Bản và EU.

Siết chặt nhiều tiêu chuẩn

Thông tin từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, Liên minh châu Âu (EU) đang gia tăng các biện pháp kiểm soát đối với nông sản nhập khẩu từ Việt Nam, đặc biệt liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Theo Quy định (EU) 2019/1793, một số mặt hàng nông sản chủ lực của Việt Nam đang nằm trong diện kiểm soát tăng cường. Cụ thể, thanh long bị kiểm tra với tần suất 30%, trong khi ớt và đậu bắp ở mức 50%, còn sầu riêng là 20%.

Việc gia tăng tần suất kiểm tra chỉ là một phần trong xu hướng siết chặt tiêu chuẩn của EU. Những năm gần đây, thị trường này liên tục điều chỉnh và hạ thấp mức dư lượng tối đa cho phép (MRL) đối với nhiều hoạt chất. Đặc biệt, EU đang chuyển dần sang cách tiếp cận dựa trên “mối nguy” thay vì “rủi ro”. Theo đó, đối với các hoạt chất có nguy cơ cao (như gây ung thư, rối loạn nội tiết), EU áp dụng mức MRL mặc định rất thấp là 0,01 mg/kg.

Ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cho hay, với mức áp dụng giảm MRL về 0,01 mg/kg thì đây là mức gần như “zero tolerance” (gần bằng 0).

Do vậy, nông sản Việt muốn xuất sang EU sẽ rất khó đạt nếu không có phương án kiểm soát từ đầu. Đồng thời, tăng nguy cơ vi phạm MRL và bị cảnh báo RASFF; tăng chi phí kiểm nghiệm, sản xuất. Trong đó, thanh long và chanh leo sẽ bị ảnh hưởng lớn nhất.

Ngày 13/4, những lô bưởi tươi lần đầu tiên lên đường xuất sang Australia, ghi dấu bưởi tươi trở thành loại trái cây thứ 6 của Việt Nam được xuất khẩu sang thị trường này, sau thanh long, xoài, vải, nhãn và chanh leo.

Theo yêu cầu của Australia, bưởi Việt Nam phải trải qua quy trình kiểm soát nghiêm ngặt, gồm: Đánh giá nguy cơ dịch hại kéo dài gần 2 năm, đảm bảo không nhiễm 19 loại sinh vật gây hại. Bưởi phải được trồng tại các vùng có mã số, xử lý tại cơ sở đóng gói được phê duyệt và thực hiện chiếu xạ trước khi xuất khẩu, đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về an toàn sinh học.

Chủ động thích ứng

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, chia sẻ: Để tham gia vao thị trường sâu rộng hơn, chúng ta cần phải kiểm soát được tất cả những yếu tố đầu vào của quy trình sản xuất, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn rất khắt khe của nước nhập khẩu. Muốn làm được điều này thì người sản xuất phải tuân thủ các quy trình đã được ban hành (VietGAP, GlobalGAP), tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng…

“Muốn giữ được uy tín, thương hiệu nông sản, người dân cần thay đổi tư duy từ việc chỉ bán sản phẩm sang bán cả quy trình sản xuất. Chỉ khi sản phẩm gắn với một quy trình minh bạch, đạt tiêu chuẩn và người sản xuất chịu trách nhiệm cho chất lượng sản phẩm của mình thì mới có thể xây dựng được niềm tin với thị trường… Trong lĩnh vực thực phẩm, điều tiên quyết là phải đảm bảo an toàn. Vì vậy, không nên có sự phân biệt về tiêu chuẩn giữa sản phẩm phục vụ tiêu dùng trong nước và sản phẩm xuất khẩu. Tư duy sản xuất an toàn cần được áp dụng đồng đều, đồng thời đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ đầu vào từ giống, phân bón, thuốc BVTV trong toàn bộ chuỗi sản xuất”, ông Thanh nhấn mạnh.

Cục Xuất - nhập khẩu dự báo, quý II, xuất khẩu rau quả của Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng tích cực khi các nghị định thư mới về trái cây đông lạnh và dừa tươi được vận hành trơn tru, đặc biệt nhiều loại trái cây đặc sản bước vào thu hoạch chính (vải thiều, xoài, sầu riêng vụ chính).

Tuy nhiên, cơ quan này lưu ý, vấn đề kiểm soát dư lượng thuốc BVTV và mã số vùng trồng vẫn là yếu tố then chốt để duy trì tăng trưởng bền vững tại các thị trường yêu cầu khắt khe như EU và Hoa Kỳ.

Phó Cục trưởng Nguyễn Quý Dương cho rằng, đối với doanh nghiệp, ngoài tổ chức chức, giám sát sản xuất ban đầu, thì phải test dư lượng trước khi xuất đi. Trong đó, tập trung phân tích các hoạt chất của EU đã đưa ra cảnh báo, khi đảm bảo, đạt được quy định mới xuất khẩu. Tránh trường hợp khi hàng đã cập bến lại bị đưa vào diện “kiểm tra chặt”, với tần suất có mặt hàng kiểm tra 50% (2 lô hàng kiểm tra 1 lô) thì rất khó khăn, và thiệt hại rất lớn.

Đối với vấn đề tại Trung Đông, cần đa dạng hóa thị trường, chủ động thích ứng với yêu cầu của thị trường. Bà Dương Hồng Loan, Viện trưởng Viện Sáng kiến Việt Nam cho rằng, về ngắn hạn,  doanh nghiệp cần ứng phó linh hoạt: tối ưu chi phí logistics, đa dạng hóa nguồn cung đầu vào, tận dụng FTA để mở rộng thị trường.

Cùng với đó, doanh nghiệp cần thích ứng có chiến lược, bao gồm đa dạng hóa thị trường, đầu tư chế biến sâu để giảm phụ thuộc vào logistics. “Thay vì xuất khẩu trái cây tươi, có thể chuyển sang sản phẩm đông lạnh, nước ép hoặc chế biến để kéo dài thời gian bảo quản và gia tăng giá trị”, bà Loan gợi ý.

Nguồn: THANH XUÂN/kinhtenongthon.vn