Trong bức tranh chuyển đổi của nông nghiệp Việt Nam hiện nay, kinh tế vườn, trang trại đang đứng trước ngưỡng cửa mới. Rời bỏ lối canh tác manh mún, phụ thuộc thiên nhiên để bước vào không gian của công nghệ, thị trường và chuỗi giá trị.

Theo ông Nguyễn Hồng Phong, kinh tế vườn, trang trại hiện nay đang đứng trước “cánh cửa rất rộng” khi nông nghiệp Việt Nam bước vào giai đoạn tái cơ cấu sâu theo hướng xanh, tuần hoàn và đa giá trị. Nhu cầu thị trường đối với nông sản sạch, nông sản hữu cơ, sản phẩm có truy xuất nguồn gốc, mang bản sắc vùng miền ngày càng gia tăng, không chỉ ở thị trường trong nước mà cả xuất khẩu.

Cùng với đó, khoa học công nghệ và chuyển đổi số đang tạo ra những điều kiện chưa từng có cho người làm vườn, từ các tiến bộ về giống, dinh dưỡng cây trồng, công nghệ sinh học… đến các nền tảng số giúp giám sát sản xuất, kết nối thị trường, tối ưu chi phí. Nếu biết tận dụng, kinh tế vườn hoàn toàn có thể trở thành trụ cột quan trọng trong cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn.

Tuy nhiên, ông Phong cũng thẳng thắn chỉ ra những thách thức mang tính “điểm nghẽn” đã tồn tại nhiều năm. Đó là tình trạng sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết chuỗi; nhiều mô hình phát triển theo phong trào, chưa dựa trên quy hoạch vùng, chưa gắn với đầu ra bền vững. Thêm vào đó là sự phụ thuộc lớn vào thời tiết, biến động thị trường và hạn chế về năng lực quản trị của không ít chủ vườn, chủ trang trại.

Một trong những thông điệp xuyên suốt mà Tổng Giám đốc Tiến Nông muốn gửi gắm là trong “kỷ nguyên vươn mình”: kinh tế vườn, trang trại không còn được đo bằng quy mô diện tích lớn hay nhỏ, mà bằng tư duy sản xuất và giá trị tạo ra trên mỗi đơn vị diện tích.

Theo ông, làm kinh tế vườn hiện đại phải bắt đầu từ tư duy sản xuất theo chuỗi giá trị, có kế hoạch thị trường ngay từ đầu, chứ không phải “trồng xong rồi mới tính bán cho ai”. Việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, quản trị chi phí, chuẩn hóa quy trình canh tác là điều kiện bắt buộc nếu muốn nâng cao năng suất và chất lượng nông sản.

Từ thực tiễn đồng hành với hàng nghìn hộ nông dân, chủ trang trại ở nhiều địa phương, ông cho rằng, giá trị cốt lõi của kinh tế vườn trong giai đoạn mới nằm ở khả năng tạo ra giá trị gia tăng. Từ nông sản tươi sang chế biến, từ sản xuất đơn thuần sang kết hợp du lịch nông nghiệp, trải nghiệm sinh thái, giáo dục nông nghiệp.

Nhìn từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Hồng Phong cho rằng, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của kinh tế vườn, trang trại chính là sự thiếu liên kết bền vững giữa người sản xuất - doanh nghiệp - thị trường. Khi các “mắt xích” này chưa được kết nối chặt chẽ, rủi ro thị trường gần như luôn đổ dồn về phía người nông dân.

Bên cạnh đó là những hạn chế về vốn, kỹ thuật, thông tin thị trường và năng lực quản trị của nhiều chủ vườn. Những yếu tố này nếu không được giải quyết đồng bộ sẽ khiến tiềm năng lớn của kinh tế vườn chưa thể chuyển hóa thành hiệu quả thực tế.

Để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và hạn chế rủi ro, theo ông Phong, kinh tế vườn cần được tổ chức lại theo vùng nguyên liệu, gắn với hợp tác xã, doanh nghiệp và các đối tác tiêu thụ uy tín. Việc chuẩn hóa quy trình canh tác, đa dạng hóa sản phẩm (tươi – chế biến – dịch vụ) và chủ động tiếp cận thị trường là yêu cầu tất yếu.

Trong bức tranh đó, khoa học công nghệ và chuyển đổi số được xem là “đòn bẩy then chốt”. Công nghệ giúp giám sát cây trồng từ xa, truy xuất nguồn gốc, kết nối trực tiếp thị trường và tối ưu chi phí sản xuất. Đặc biệt, với các hộ quy mô vừa và nhỏ, công nghệ đang giúp họ rút ngắn khoảng cách với các mô hình lớn, tạo ra sự cạnh tranh công bằng hơn.

Chia sẻ về vai trò của Tiến Nông trong quá trình đồng hành cùng kinh tế vườn, trang trại, ông Phong cho biết, doanh nghiệp luôn tiếp cận theo hướng giải pháp tổng thể, từ giống phù hợp, dinh dưỡng cân đối, kỹ thuật canh tác đến theo dõi sinh trưởng cây trồng.

Thực tế tại nhiều mô hình trồng mía, cây ăn quả, lúa chất lượng cao ở Thanh Hóa và các tỉnh cho thấy, khi áp dụng đồng bộ các giải pháp, nông dân không chỉ giảm lượng phân bón mà còn tăng hiệu suất hấp thu, cải tạo đất, nâng cao chất lượng nông sản và thu nhập.

Triết lý đó được gói gọn trong chính tên gọi “Tiến Nông” – cùng nông dân tiến lên. Hơn 30 năm phát triển, Tiến Nông không đặt mình ở vị trí “đứng trên” nông dân, mà xác định là người bạn đồng hành, với mong muốn người nông dân Việt Nam không chỉ đủ ăn, mà giàu có, hạnh phúc, bình an và thịnh vượng.

Đánh giá vai trò của Hội Làm vườn và Trang trại trong phát triển kinh tế vườn, trang trại, ông Nguyễn Hồng Phong cho rằng, đây là lực lượng đặc biệt quan trọng trong việc kết nối tri thức, thị trường và chính sách; nhân rộng các mô hình hiệu quả; hỗ trợ đào tạo kỹ thuật, quản trị và làm cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp.

Muốn kinh tế vườn Thanh Hóa phát triển bền vững, theo ông, Hội Làm vườn và Trang trại cần tập trung mạnh hơn vào liên kết chuỗi và nâng cao năng lực cho người sản xuất, thay vì chỉ dừng ở hỗ trợ kỹ thuật đơn lẻ.

Trong kỷ nguyên mới, khi tư duy thay đổi và các nguồn lực được kết nối, kinh tế vườn, trang trại không chỉ là sinh kế, mà còn là không gian để sáng tạo, làm giàu và đóng góp cho sự phát triển bền vững của nông nghiệp Thanh Hoá nói riêng và nông nghiệp Việt Nam nói chung.

Nhìn về 5 – 10 năm tới, ông Phong kỳ vọng Thanh Hóa sẽ hình thành các vùng kinh tế vườn chuyên canh quy mô, có thương hiệu rõ ràng, gắn với chế biến và du lịch nông nghiệp. Điều kiện then chốt để hiện thực hóa kỳ vọng đó là quy hoạch vùng, liên kết doanh nghiệp, ứng dụng khoa học công nghệ và đặc biệt là yếu tố con người.

 

Nguồn: NỘI DUNG: LÊ THỨC - ĐỒ HỌA: TRƯỜNG MINH/Kinhtenongthon.vn