Điển hình VAC tiên tiến

Chị Hán Thị Luyến - Người tâm huyết với cây nhàu và hành trình kiến tạo sản phẩm OCOP

16/11/2026, 16:55

Nhắc tới cây nhàu, người tiêu dùng thường nghĩ ngay đến những vùng trồng quy mô lớn ở các tỉnh phía Nam và Tây Nguyên. Thế nhưng, từ một “cơ duyên” đặc biệt, chị Hán Thị Luyến ở thôn Thanh Lâm, xã Trung Kênh (thành phố Bắc Ninh) đã mạnh dạn đưa loại cây này về bén rễ trên đồng đất quê hương, hình thành vùng thâm canh cây nhàu lớn nhất miền Bắc với nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP.

Cơ duyên đưa cây nhàu bén rễ đất Bắc

Hợp tác xã Thương mại và Dịch vụ Hán Thị (HTX Hán Thị) tại thôn Thanh Lâm, xã Trung Kênh đang sở hữu vùng nguyên liệu rộng khoảng 7 ha, trở thành đơn vị thâm canh và chế biến trái nhàu có quy mô lớn nhất miền Bắc với 4 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Ít ai biết rằng, để gặt hái được thành quả ấy là cả một chặng đường dài đầy gian truân của chị Hán Thị Luyến và gia đình.

Với vùng nguyên liệu rộng khoảng 7 ha, HTX Hán Thị trở thành đơn vị thâm canh và chế biến trái nhàu có quy mô lớn nhất miền Bắc.

Trò chuyện cùng phóng viên, chị Hán Thị Luyến, Giám đốc HTX Hán Thị nhớ lại, vào những năm 2016-2017, tôi mắc bệnh thoát vị đĩa đệm và thoái hóa cột sống, biến chứng đau lan xuống chân khiến việc đi lại vô cùng khó khăn. Được bác sĩ giới thiệu, tôi kiên trì sử dụng nước cốt nhàu một thời gian và nhận thấy sức khỏe cải thiện rõ rệt. Thời điểm đó, dù gia đình đang kinh doanh chăn, ga, gối đệm ổn định, tôi vẫn quyết định gác lại tất cả để chuyển hướng sang trồng nhàu.

Nghĩ là làm, hai vợ chồng chị thuê đất rồi trực tiếp vào miền Nam mua 5.000 cây giống với giá 20.000 đồng/cây đưa về trồng. Tuy nhiên, do chưa nắm vững kỹ thuật, chỉ sau 3 tháng xuống giống, toàn bộ vườn cây chết rụi vì ngập úng. Không chùn bước, chị Luyến bắt tay cải tạo lại mặt bằng, đánh luống cao để thoát nước mùa mưa, đồng thời lặn lội học hỏi kinh nghiệm từ các nhà vườn đi trước rồi mua tiếp 5.000 cây giống mới về trồng lại. Nhờ chăm sóc bài bản, sau 2 năm, vườn nhàu bắt đầu cho lứa quả bói đầu tiên.

Vợ chồng chị Luyến chia sẻ về các sản phẩm từ nhàu.

Thế nhưng, thử thách vẫn chưa dừng lại. Mùa đông năm 2019, do chưa kịp thích nghi với khí hậu miền Bắc lại gặp đợt sương muối khắc nghiệt, toàn bộ 5.000 gốc nhàu 2 năm tuổi bị trút hết lá, khô hết cành. Chỉ trong vòng 3 năm có tới 2 lần cây nhàu gặp sự cố khiến vợ chồng chị không khỏi suy sụp, đã có lúc tính đến việc từ bỏ.

Nhìn vườn cây trơ trụi, trong thâm tâm tôi đã có lúc nghĩ đến việc bỏ cuộc. Nhưng thật kỳ diệu, sang mùa xuân năm 2020, khi ra thăm vườn, tôi thấy khoảng 70% số cây ban đầu bắt đầu đâm chồi nảy lộc. Chính sức sống mãnh liệt ấy đã tiếp thêm động lực để tôi quyết tâm đầu tư trở lại. Hơn một năm chăm bẵm sau đó, vườn cây chính thức đơm hoa, kết trái ổn định, chị Luyến chia sẻ.

Từ những bài học đắt giá, gia đình chị đã đúc kết được quy trình canh tác phù hợp với thời tiết khắc nghiệt. Vào mùa đông, khi cây ngừng ra hoa, HTX tiến hành cắt tỉa cành để dưỡng cây cho vụ sau và hạn chế rụng lá (phần cành, lá tỉa ra được tận dụng sấy khô làm trà). Song song với đó, chị mua rơm rạ về ủ giữ ấm cho gốc, giúp giảm thiểu tối đa tỷ lệ cây chết rét.

Hiện, HTX Hán Thị có 4 sản phẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao.

Theo ông Dương Đình Toản, Giám đốc Trung tâm Cung ứng Dịch vụ sự nghiệp công xã Trung Kênh, qua nhiều năm thuần hóa, cây nhàu đã thích nghi tốt với thổ nhưỡng, khí hậu địa phương, cho năng suất cao và mở ra tiềm năng kinh tế lớn. Hiện, HTX Hán Thị đang được thụ hưởng các chính sách hỗ trợ theo Nghị quyết số 127/2025/NQ-HĐND ngày 26/12/2025 của HĐND tỉnh Bắc Ninh (nay là thành phố Bắc Ninh) về phát triển nông nghiệp, ngành nghề nông thôn trên địa bàn tỉnh bắc ninh giai đoạn 2026-2030. Toàn xã Trung Kênh hiện có 23 sản phẩm OCOP, riêng HTX Hán Thị đóng góp 4 sản phẩm. Sau khi đạt chứng nhận OCOP, sản phẩm của HTX tạo dựng được niềm tin vững chắc với người tiêu dùng, sản lượng tiêu thụ tăng trưởng rõ rệt và giải quyết việc làm thường xuyên cho lao động địa phương.

Nâng tầm chất lượng, khẳng định thương hiệu OCOP

Với vùng nguyên liệu 7ha, mỗi năm HTX Hán Thị thu hoạch khoảng 20 tấn quả tươi. Toàn bộ nguồn nguyên liệu này được ủ lên men đủ 36 tháng trước khi đưa vào chế biến, cho ra sản lượng tương đương 20.000 chai nước cốt nhàu mỗi năm. Từ cây nhàu, HTX đã nghiên cứu và phát triển 7 dòng sản phẩm đa dạng gồm: nước cốt nhàu, trà nhàu, rượu nhàu, nhàu khô, rượu rễ nhàu, nhàu lên men mật ong… Trong đó, nước cốt nhàu và trà nhàu là hai sản phẩm chủ lực. Không bỏ phí bất kỳ bộ phận nào, từ quả, lá đến rễ, thân, hạt đều được HTX tận dụng tối đa để chế biến thành các sản phẩm có giá trị khác nhau.

HTX Hán Thị có 5 sản phẩm đủ điều kiện xuất khẩu vào thị trường Halal.

Ý thức sớm về tầm quan trọng của thương hiệu và bao bì, ngay từ năm 2022, HTX Hán Thị đã đăng ký đưa sản phẩm tham gia đánh giá, phân hạng OCOP. Tuy nhiên, thời điểm đó cây nhàu chưa có tên trong danh mục phân loại nhóm cây trồng nên hồ sơ chưa đủ điều kiện chấm điểm. Đến năm 2025, khi cây nhàu chính thức được bổ sung vào danh mục cây dược liệu, HTX lập tức đưa 4 sản phẩm (trà nhàu, nước cốt nhàu, rượu nhàu và nhàu khô) đi dự thi và cả 4 sản phẩm đều xuất sắc đạt chứng nhận OCOP 3 sao.

Theo chị Luyến, trong suốt quá trình chuẩn hóa sản phẩm, HTX luôn nhận được sự đồng hành sát sao của chính quyền địa phương và các cơ quan chuyên môn từ khâu hoàn thiện thủ tục đến xúc tiến thương mại, quảng bá tại các hội chợ lớn. Sau khi đạt chuẩn OCOP, diện mạo bao bì của sản phẩm trở nên chuyên nghiệp hơn, sức mua và giá trị kinh tế cũng tăng lên đáng kể. Tiếp nối thành công, năm 2026, HTX tiếp tục đưa thêm 2 sản phẩm mới là nhàu lên men và nhàu ngâm mật ong tham gia phân hạng OCOP.

Đáng chú ý, tại Hội chợ Mùa Xuân 2026 tổ chức tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội), HTX Hán Thị vinh dự là một trong 10 đơn vị OCOP tiêu biểu của Bắc Ninh góp mặt, lan tỏa câu chuyện khởi nghiệp ấn tượng từ trái nhàu.

Dẫu đạt nhiều tín hiệu tích cực, hành trình khởi nghiệp của nữ Giám đốc HTX vẫn đối mặt với không ít áp lực về vốn và đầu ra. Chị Luyến chia sẻ, đặc thù quả nhàu khi chín nếu xử lý không kịp thời, đúng kỹ thuật sẽ phát sinh mùi rất khó chịu. Để đầu tư hệ thống máy móc chế biến, thuê nhân công và chăm bón vùng nguyên liệu, gia đình chị đã phải thế chấp sổ đỏ, vay mượn với tổng nguồn vốn đầu tư đến nay đã lên tới hơn 10 tỷ đồng.

Tại Hội chợ Mùa Xuân 2026, HTX Hán Thị vinh dự là một trong 10 đơn vị OCOP tiêu biểu của Bắc Ninh góp mặt, lan tỏa câu chuyện khởi nghiệp ấn tượng từ trái nhàu.

Trong khi đó, do sản phẩm mới chính thức thương mại hóa được 3 năm nên doanh thu hiện vẫn ở mức khiêm tốn: năm 2024 đạt khoảng 200 triệu đồng; năm 2025 tăng lên 300 triệu đồng và 10 tháng đầu năm 2026 đạt 300 triệu đồng. Dẫu vậy, HTX vẫn duy trì việc làm ổn định cho 15 lao động địa phương với mức thu nhập 200.000 đồng/ngày, vào mùa cao điểm thu hút tới 30 lao động thời vụ.

Để mô hình phát triển bền vững, chị Luyến bày tỏ mong muốn các cấp, ngành chức năng tạo điều kiện cho HTX tiếp cận nguồn vốn vay tín chấp nhằm mở rộng nhà xưởng chế biến; hỗ trợ quy hoạch vùng trồng và cho thuê đất dài hạn (thay vì ký hợp đồng thuê từng năm như hiện nay) để HTX yên tâm đầu tư. Đồng thời, tiếp tục hỗ trợ tem nhãn, bao bì và đẩy mạnh kết nối giao thương để sản phẩm từ cây nhàu vươn xa hơn trên thị trường.

Tháng 4/2026, đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Bắc Ninh do ông Dương Thanh Tùng, Giám đốc Sở làm Trưởng đoàn đã có buổi thăm và làm việc tại xã Trung Kênh, khảo sát thực tế mô hình trồng và chế biến các sản phẩm OCOP từ cây nhàu của địa phương.

Tại buổi làm việc, ông Dương Thanh Tùng đánh giá cao sự năng động, sáng tạo của xã Trung Kênh trong việc khai thác tiềm năng cây dược liệu, gắn sản xuất với chế biến sâu và xây dựng thương hiệu. Khẳng định đây là hướng đi đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp hiện đại và bền vững, Giám đốc Sở đề nghị địa phương thời gian tới tiếp tục quan tâm mở rộng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình chế biến để nâng cao chất lượng sản phẩm. Bên cạnh đó, cần chú trọng hoàn thiện bao bì, tem truy xuất nguồn gốc và tăng cường xúc tiến thương mại nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP trên thị trường.

 

Nguồn: HOÀNG VĂN/Kinhtenongthon.vn