Năm 2026, dù vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, nhưng xuất khẩu rau quả được kỳ vọng vẫn giữ được đà tăng trưởng tích cực.

Giữ đà tăng trưởng tích cực

Tại lễ tổng kết Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit), ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Vinafruit, cho biết, năm 2025 đã chứng kiến một kỷ lục mới trong xuất khẩu rau quả Việt Nam với kim ngạch 8,56 tỷ USD, tăng gần 20% so với năm 2024.

Trong năm 2025, cơ cấu thị trường xuất khẩu rau quả của Việt Nam đã có những chuyển dịch tích cực theo hướng vừa củng cố vị thế tại các thị trường truyền thống, vừa bứt phá mạnh mẽ tại các thị trường khó tính.

Trung Quốc vẫn duy trì vị thế là thị trường lớn nhất trong xuất khẩu rau quả Việt Nam với kim ngạch đạt trên 5,5 tỷ USD. Đặc biệt, theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Vinafruit, với sự tăng trưởng tích cực, trong năm 2025, Việt Nam đã vươn lên đứng thứ 2 sau Thái Lan trong những nước xuất khẩu rau quả vào Trung Quốc.

Trong năm qua, các thị trường khó tính như Hoa Kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản..., cũng ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc về kim ngạch. Điều này cho thấy chất lượng rau quả Việt Nam đang ngày càng được cải thiện, nâng cao.

Xuất khẩu rau quả tới thị trường EU ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng (tăng khoảng 58% so với năm 2024) nhờ tận dụng tốt ưu đãi thuế quan.

Cửa ngõ chính của xuất khẩu rau quả Việt Nam sang khu vực EU là Hà Lan (chiếm hơn 33% tổng giá trị xuất khẩu sang EU), tiếp sau đó là Đức và Pháp. Sản phẩm xuất khẩu chủ yếu tới EU là rau quả chế biến, nước ép trái cây và các loại trái cây đặc sản có chứng nhận hữu cơ hoặc GlobalGAP.

Xuất khẩu rau quả tới các thị trường tiềm năng khác, mà tiêu biểu là Úc, cũng tăng trưởng và hứa hẹn sẽ là các thị trường mang lại giá trị gia tăng cao trong tương lai gần.

Cơ cấu chủng loại rau quả năm 2025 có sự chuyển dịch mạnh mẽ, giảm dần sự phụ thuộc vào các mặt hàng truyền thống và tiến tới đa dạng hóa các sản phẩm giá trị cao.

Xuất khẩu sầu riêng vẫn giữ vị trí số 1 với kim ngạch đạt 3,86 tỷ USD, chiếm 45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Sự tăng trưởng này nhờ vào việc mở rộng diện tích mã số vùng trồng và xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc, cũng như thâm nhập mạnh vào các thị trường có giá trị gia tăng cao như Hoa Kỳ, EU.

Xuất khẩu sầu riêng vẫn giữ vị trí số 1 với kim ngạch đạt 3,86 tỷ USD, chiếm 45% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả.

Tiếp theo là xuất khẩu dừa (tươi và chế biến). Việc ký kết Nghị định thư xuất khẩu dừa tươi sang Trung Quốc đã tạo cú hích lớn cho mặt hàng này.

Xuất khẩu thanh long dù chịu sự cạnh tranh lớn nhưng vẫn duy trì trong nhóm trái cây có kim ngạch xuất khẩu cao nhờ chuyển hướng sang các thị trường như Ấn Độ và Trung Đông.

Xuất khẩu các loại trái cây khác như xoài, bưởi, chanh leo và nhãn ghi nhận mức tăng trưởng ổn định. Đặc biệt, chanh leo đã chiếm tỷ trọng đáng kể (khoảng 25%) trong cơ cấu sản phẩm xuất khẩu sang thị trường EU.

Bước sang năm 2026, dù vẫn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức, nhưng xuất khẩu rau quả được kỳ vọng vẫn giữ được đà tăng trưởng tích cực. Theo Vinafruit, trong tháng đầu tiên của năm nay, xuất khẩu rau quả ước đạt 600 triệu USD, tăng 60% so với cùng kỳ năm 2025.

Ông Nguyễn Đình Tùng nhận định, với đà tăng trưởng của năm 2025, cộng với sự quan tâm của Chính phủ trong việc tạo điều kiện thúc đẩy tăng trưởng 2 con số của cả nền kinh tế, kim ngạch xuất khẩu rau quả cả năm nay có thể đạt từ 9,5 đến 10 tỷ USD.

Phát biểu tại lễ tổng kết, ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhận định, mục tiêu xuất khẩu mà ngành rau quả đang hướng tới sẽ là một cột mốc rất quan trọng, qua đó, không chỉ ổn định về mặt sản xuất, về thị trường, mà còn ổn định về niềm tin cho rau quả Việt Nam.

Những "nút thắt" cần tháo gỡ

“Dù đạt được những thành tựu, ngành rau quả vẫn đang phải đối mặt với không ít rào cản. Hai thách thức lớn nhất hiện nay là dư lượng chất cấm, vấn đề kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật vẫn còn tồn tại, gây rủi ro lớn cho uy tín thương hiệu rau quả.

Doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt yêu cầu kỹ thuật, chuẩn bị sẵn sàng để có thể xuất khẩu ngay khi thị trường mở cửa, tránh bị động.

Do biến đổi khí hậu, khu vực Đồng bằng sông Cửu Long - "vựa trái cây" lớn nhất cả nước - đang chịu ảnh hưởng nặng nề bởi hạn mặn và thời tiết thất thường, đe dọa trực tiếp đến sản lượng và chất lượng vùng trồng”, ông Nguyên nhấn mạnh.

Đặc biệt, từ góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Đình Tùng cũng thẳng thắn chỉ ra những bất cập trong chính sách. Bài học từ việc xuất khẩu gạo là một ví dụ điển hình. Vina T&T từng xuất khẩu từ 400-500 container gạo vào Hoa Kỳ, nhưng sau khi một số chính sách từ Bộ Công Thương được áp dụng đột ngột, doanh nghiệp đã mất luôn thị trường này vào tay các đối thủ từ các quốc gia khác.

Bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu rau quả vẫn được đánh giá tích cực, song đi kèm với đó là những thách thức không nhỏ. Từ tháng 6/2026, Trung Quốc dự kiến siết chặt hơn các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc theo Lệnh 280 thay thế Lệnh 248. Nếu DN không chuẩn bị đầy đủ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hồ sơ tuân thủ, hoạt động xuất khẩu sang thị trường này sẽ gặp khó, đặc biệt với các mặt hàng có sản lượng lớn như sầu riêng, chuối.

Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Quang Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng, xu hướng chung là các thị trường đều tăng cường rào cản, đặc biệt là rào cản kỹ thuật.

Do đó, định hướng xuất khẩu nông sản thời gian tới sẽ ưu tiên củng cố các thị trường đã mở. Song song đó, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hỗ trợ DN tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình xuất nhập khẩu, mở rộng các biện pháp xử lý và gia tăng lựa chọn cho DN, giúp giảm phụ thuộc vào một thị trường.

Một điểm nhấn khác là tăng cường sự tham gia của DN và hiệp hội ngành hàng ngay từ giai đoạn đàm phán. Việc tham gia sớm sẽ giúp DN chủ động nắm bắt yêu cầu kỹ thuật, chuẩn bị sẵn sàng để có thể xuất khẩu ngay khi thị trường mở cửa, tránh bị động.

Theo Cục Xuất-nhập khẩu (Bộ Công Thương), để tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cho rau quả thì công tác mở cửa thị trường là yếu tố quan trọng.

Mới đây Tổng cục Hải quan Trung Quốc đã thông báo sầu riêng tươi của Lào đáp ứng các quy định kiểm dịch thực vật sẽ được phép nhập khẩu vào Trung Quốc. Với sự chấp thuận này, Lào trở thành quốc gia thứ 6 được phép xuất khẩu sầu riêng tươi sang Trung Quốc, sau Thái Lan, Việt Nam, Philippines, Malaysia và Campuchia. Hiện nay Lào có hơn 20.000 ha trồng sầu riêng. Ngoài ra, tuyến đường sắt Trung Quốc-Lào mang lại cho quốc gia này lợi thế về hậu cần khi chi phí sản xuất và vận chuyển đều ở mức thấp.

Do đó, dự báo tới đây sản phẩm của Lào có thể cạnh tranh trực tiếp với sầu riêng của nhiều quốc gia khác tại thị trường Trung Quốc, trong đó có Việt Nam. Ngoài ra, việc tiếp tục đẩy mạnh khâu chế biến cũng đóng vai trò quan trọng hàng đầu giúp rau quả Việt Nam nâng tầm thương hiệu và gia tăng giá trị nhờ giảm áp lực tiêu thụ theo mùa vụ...

Chuẩn hóa chuỗi truy xuất

Truy xuất nguồn gốc và chuẩn hóa chuỗi sản xuất đang trở thành yêu cầu then chốt để ngành rau quả chinh phục mốc giá trị xuất khẩu 10 tỷ USD.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đã ban hành Kế hoạch xây dựng và vận hành Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản thống nhất, sử dụng tập trung, xuyên suốt, kết nối từ khâu sản xuất đến tiêu dùng, bảo đảm công khai, minh bạch thông tin về chất lượng sản phẩm.

Truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành "giấy thông hành" để nông sản Việt Nam chinh phục các thị trường lớn.

Theo lộ trình, từ ngày 1/7, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ được đưa vào sử dụng đối với hầu hết các nông sản quan trọng làm thực phẩm. Hệ thống sẽ ghi nhận các dữ liệu thông tin tối thiểu, bao gồm: nông hộ tham gia chuỗi; thông tin vùng, cơ sở sản xuất; thời gian sản xuất, thu hoạch; các khâu trong phạm vi kế hoạch; thông tin tem xác thực điện tử, tem truy xuất nguồn gốc và cơ chế tra cứu cơ bản thông qua mã QR hoặc các vật mang dữ liệu phù hợp trên nhãn sản phẩm. Còn từ nay đến tháng 7, sầu riêng - mặt hàng đầu tiên được thí điểm triển khai truy xuất nguồn gốc và được kỳ vọng sẽ vượt mốc 4 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu.

Bà Bùi Thị Bích Thắm - Giám đốc Dự án truy xuất nguồn gốc, Công ty Neta Group cho biết: "Tất cả nông sản Việt sẽ được gắn với một cái tem. Và tem này với công nghệ tiên tiến nhất hiện nay, được tích hợp công nghệ chống giả của Bộ Công an. Chúng tôi sẽ ban hành những cái chuẩn để tích hợp với tất cả các doanh nghiệp giải pháp cũng như doanh nghiệp xuất khẩu hiện nay. Khi toàn bộ dữ liệu nông sản của Việt Nam thông qua các doanh nghiệp giải pháp được tích hợp đến hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản Việt Nam của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tất cả các dữ liệu này sẽ được tập trung. Và khi tập trung toàn bộ dữ liệu này sẽ phục vụ điều tiết vĩ mô của đất nước, của Chính phủ".

Từ thực tiễn thị trường cho thấy, truy xuất nguồn gốc đang dần trở thành "giấy thông hành" để nông sản Việt Nam chinh phục các thị trường lớn. Vựa trái cây Đồng bằng sông Cửu Long đã và đang tập trung nhiều giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hạ tầng truy xuất nguồn gốc phục vụ xuất khẩu. Thông qua tổ chức sản xuất theo quy trình, tăng cường liên kết với doanh nghiệp để minh bạch chuỗi giá trị, nhiều loại trái cây đã mang lại thu nhập cao cho nông dân.

Trên cơ sở thí điểm, giai đoạn 2027-2030, Hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản sẽ tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện toàn diện, cho phép ghi nhận và quản lý thông tin xuyên suốt các khâu từ sản xuất, thu mua, sơ chế, đóng gói đến vận chuyển và phân phối. Dữ liệu truy xuất sẽ được kết nối, đồng bộ với Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia và các cơ sở dữ liệu liên quan, phục vụ hiệu quả cho quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh./.