Nguy cơ El Nino gây thiếu hụt nguồn nước trong mùa khô 2026–2027 đang đặt sản xuất nông nghiệp tại các tỉnh Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên trước thách thức lớn. Từ hỗ trợ bồn chứa nước sinh hoạt đến yêu cầu trữ nước tại vườn, các giải pháp ứng phó cần được triển khai sớm nhằm bảo vệ cây trồng, ổn định đời sống và giảm thiểu thiệt hại cho người dân.

Thiếu nước tưới, trồng trọt đối mặt rủi ro

Tại hội nghị sơ kết sản xuất trồng trọt, phòng, chống hạn hán và triển khai kế hoạch năm 2027 vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, vừa tổ chức tại Đắk Lắk, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cảnh báo El Nino có thể khiến khu vực đối mặt với đợt hạn hán nghiêm trọng, tương tự giai đoạn 2015–2016.

Dòng chảy sông, suối được dự báo giảm 36–40%, nhiều hồ chứa nhỏ có nguy cơ cạn nước. Đáng chú ý, Tây Nguyên mới có khoảng 27% diện tích được tưới chủ động bằng công trình thủy lợi; phần còn lại phụ thuộc lớn vào thời tiết. Nếu không chuẩn bị phương án tích trữ và phân phối nguồn nước từ sớm, hàng loạt diện tích cà phê, sầu riêng cùng các cây trồng có giá trị kinh tế cao sẽ đứng trước nguy cơ suy giảm năng suất, thậm chí thiệt hại nặng.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cảnh báo nguy cơ hạn hán do El Nino, yêu cầu các địa phương chủ động tích trữ nguồn nước, bảo vệ sản xuất nông nghiệp và đời sống người dân.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các địa phương lập bản đồ rủi ro nguồn nước, xác định khu vực thiếu hụt để chủ động cảnh báo người dân. Đối với cây trồng giá trị cao, cần hướng dẫn nông dân đào ao lót bạt, sử dụng bồn hoặc vật dụng phù hợp để tích trữ nước ngay tại vườn, hạn chế tình trạng cây chết do thiếu nước. Cùng với đó, việc kiểm soát chuyển đổi cây trồng, sử dụng nước tiết kiệm và nâng cao hiệu quả công trình thủy lợi phải được đặt lên hàng đầu.

Theo báo cáo tại hội nghị, sản xuất trồng trọt năm 2026 vẫn ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Sản lượng lúa toàn vùng ước đạt hơn 5,07 triệu tấn; cây công nghiệp lâu năm đạt khoảng 3,02 triệu tấn và cây ăn quả đạt hơn 3,01 triệu tấn. Tuy nhiên, những kết quả này khó duy trì bền vững nếu sản xuất vẫn phụ thuộc nhiều vào thời tiết, thiếu liên kết và chưa chủ động nguồn nước.

Bà Silvia Danailov, Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, nhấn mạnh ý nghĩa của việc chuẩn bị nguồn nước từ sớm, giúp các hộ gia đình giảm nguy cơ thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn cho biết, tỉnh có hơn 657.000ha đất nông nghiệp, diện tích gieo trồng trên 843.000ha, với các sản phẩm chủ lực như cà phê, sầu riêng và lúa nước. Vì vậy, bảo đảm nguồn nước không chỉ là yêu cầu cấp thiết trước mắt mà còn quyết định khả năng duy trì sản xuất, bảo vệ sinh kế và nâng cao giá trị nông sản. Tỉnh kiến nghị Trung ương quan tâm đầu tư thủy lợi, nâng cao năng lực cảnh báo thiên tai, đồng thời hỗ trợ phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải.

Trao bồn chứa nước, chủ động ứng phó từ cơ sở

Trước nguy cơ thiếu nước, tại xã Ea Phê, 150 hộ dân có hoàn cảnh khó khăn được trao bồn chứa dung tích 1.000 lít. Đây là một phần trong chương trình hỗ trợ 450 bồn chứa cho người dân tại các xã Ea Phê, Cư Pui và Krông Pắc, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Đắk Lắk và Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) tại Việt Nam triển khai.

Bà H’rớ A Yun, một hộ dân được nhận bồn chứa tại xã Ea Phê, cho biết nguồn nước sinh hoạt của gia đình chưa ổn định, trong khi điều kiện kinh tế còn khó khăn. Có thêm bồn chứa giúp gia đình chủ động dự trữ nước khi nguồn cung còn bảo đảm, giảm cảnh bị động khi mùa khô kéo dài.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, UNICEF tại Việt Nam và lãnh đạo tỉnh Đắk Lắk trao bồn chứa nước cho người dân, góp phần chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước do El Niño trong mùa khô 2026–2027.

Trưởng đại diện UNICEF tại Việt Nam, bà Silvia Danailov nhấn mạnh, chuẩn bị trước khi hạn hán trở nên nghiêm trọng là yếu tố quan trọng để bảo vệ các cộng đồng dễ bị tổn thương. Thiếu nước sạch không chỉ ảnh hưởng sinh hoạt mà còn tác động đến sức khỏe, dinh dưỡng và việc học tập của trẻ em. Do đó, hỗ trợ phương tiện lưu trữ nước an toàn cần đi cùng các giải pháp bảo đảm nguồn cung bền vững.

Theo ông Nguyễn Thiên Văn, sự phối hợp giữa Trung ương, địa phương và các tổ chức quốc tế góp phần tăng nguồn lực ứng phó hạn hán. Người dân cũng cần tiết kiệm nước, bảo vệ nguồn nước và chủ động tích trữ khi có điều kiện.

Từ góc độ quản lý ngành, ông Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu các địa phương rà soát những hộ có nguy cơ thiếu nước, chuẩn bị nguồn cấp dự phòng và ưu tiên nước sinh hoạt cho người dân. Cùng với giải pháp trước mắt, việc nâng cấp thủy lợi, tổ chức lại sản xuất và quản trị rủi ro nguồn nước cần được triển khai đồng bộ, tránh để hạn hán trở thành điểm nghẽn kéo dài đối với nông nghiệp vùng Tây Nguyên./.

Nguồn: DƯƠNG HÙNG/kinhtenongthon.vn