Các diễn giả tham gia phiên toạ đàm tại Diễn đàn. Ảnh Duy Học.

Tập trung phát triển các cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh

Ngày 18/7/2026, tại phường Điện Biên Phủ, tỉnh Điện Biên, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, Hội Làm vườn Việt Nam tổ chức Diễn đàn "Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên".

Phát biểu tại diễn đàn, ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên, cho biết, phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn và thích ứng với biến đổi khí hậu đang trở thành yêu cầu tất yếu để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị trong nước và quốc tế.

Với diện tích tự nhiên hơn 950.000 ha, trong đó trên 90% là đất nông, lâm nghiệp, Điện Biên có nhiều lợi thế phát triển các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Những năm gần đây, tỉnh đã cơ cấu lại ngành Nông nghiệp theo hướng sản xuất tập trung, xanh, thông minh và bền vững; chú trọng phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học, công nghệ và liên kết chuỗi giá trị.

Tỉnh Điện Biên đang tập trung phát triển các cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh như cà phê Arabica.

Đến nay, nhiều vùng sản xuất tập trung đã được hình thành, các sản phẩm chủ lực như cà phê, mắc ca, cao su, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia súc tiếp tục mở rộng quy mô. Tuy nhiên, kết quả vẫn chưa tương xứng với tiềm năng do quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, liên kết chuỗi giá trị thiếu bền vững, tỷ lệ chế biến sâu thấp và số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn hạn chế.

Theo lãnh đạo tỉnh, Điện Biên sẽ tập trung thu hút doanh nghiệp đầu tư vào toàn bộ chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến, bảo quản đến tiêu thụ, xuất khẩu; đồng thời ưu tiên tiếp nhận các giải pháp khoa học, mô hình nông nghiệp xanh, tuần hoàn, giảm phát thải và đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản.

Nhấn mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng không chỉ nhằm tăng sản lượng, mà quan trọng hơn là nâng cao giá trị trên cùng diện tích đất và tạo đầu ra ổn định cho người dân, ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, cho biết, tỉnh đang tập trung phát triển các cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh như cà phê Arabica, mắc ca và dứa theo hướng sản xuất quy mô lớn gắn với doanh nghiệp thu mua, chế biến.

Điện Biên hiện có khoảng 12.000 ha mắc ca, 8.500 ha cà phê Arabica và 1.200 ha dứa. Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu trồng mới 6.000 ha mắc ca và 6.000 ha cà phê, hướng tới 20.000 ha cà phê Arabica.

"Điện Biên hiện có khoảng 300.000 ha đất trống cùng nhiều diện tích lúa, ngô, sắn có thể chuyển đổi sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, mở rộng diện tích chỉ là điều kiện cần, điều quan trọng là xây dựng đồng bộ chuỗi giá trị từ giống, quy trình kỹ thuật, chế biến đến thị trường tiêu thụ và các điều kiện phục vụ xuất khẩu như mã số vùng trồng, chỉ dẫn địa lý", ông Cảnh nhấn mạnh; đồng thời mong muốn các nhà khoa học hỗ trợ nghiên cứu giống, hoàn thiện quy trình canh tác phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng.

Phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp là yêu cầu cấp thiết

Điện Biên là địa phương giàu tiềm năng với nguồn tri thức bản địa phong phú, tạo nền tảng quan trọng để phát huy giá trị đa dạng sinh học và phát triển nền nông nghiệp đặc trưng. Bên cạnh thế mạnh về cây lương thực, Điện Biên còn nhiều dư địa phát triển các loại cây công nghiệp, cây ăn quả lâu năm có giá trị cao.

TS Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam cho biết, Điện Biên là tỉnh có những lợi thế rất rõ để phát triển nông nghiệp đa giá trị.

Theo TS Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam, cà phê Arabica là một điểm sáng nổi bật, có tiềm năng xây dựng sản phẩm đặc sản và nâng cao giá trị. Cùng với đó, cây chè là một lợi thế lớn khi khoảng 70% diện tích là các giống chè chất lượng cao, việc cơ giới hóa trong chăm sóc, đốn, hái đang được đẩy mạnh.

Có thể thấy, Điện Biên đang có những lợi thế rất rõ để phát triển nông nghiệp đa giá trị, trong đó cà phê và mắc ca là những sản phẩm giàu tiềm năng.

Ngoài cà phê, chè, các cây trồng như cao su - gắn với vùng biên giới, mắc ca, xoài, chuối, cam, bưởi, cùng các sản phẩm đặc trưng phía Bắc như mận, lê đang mở ra hướng phát triển đa dạng cho nông nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang tác động ngày càng rõ nét đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế người dân khu vực phía Bắc. Vì vậy, phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp là yêu cầu cấp thiết nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao khả năng thích ứng.

Đại diện Hội Làm vườn Việt Nam đề xuất giải pháp phát triển kinh tế vườn tuần hoàn trên nền tảng mô hình VAC truyền thống, nhưng được nâng cấp bằng khoa học công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật. Tại Điện Biên, nhiều mô hình tuần hoàn kết hợp nông nghiệp sinh thái với du lịch trải nghiệm đã bước đầu hình thành.

Trong thời gian tới, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm: thiết kế lại mô hình VAC tuần hoàn thích ứng với biến đổi khí hậu; quản lý hiệu quả nguồn nước; chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp; tăng cường liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị.

Đặc biệt, để đáp ứng yêu cầu minh bạch của thị trường, TS Đức kiến nghị sản xuất cần được số hóa, từ ghi chép nhật ký sản xuất, xây dựng mã số vùng trồng, áp dụng QR Code truy xuất nguồn gốc đến phát triển sản phẩm OCOP và nâng cao vai trò của hợp tác xã.

Về giải pháp cho kinh tế vườn tuần hoàn, cần hoàn thiện cơ chế hỗ trợ, huy động nguồn lực đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, tăng cường đào tạo, tuyên truyền và nhân rộng các mô hình hiệu quả. Cũng như, xây dựng sổ tay phát triển kinh tế vườn tuần hoàn, tổ chức tập huấn tại các địa phương trọng, xây dựng mô hình mẫu và phối hợp với Báo Nông nghiệp và Môi trường, Tạp chí Kinh tế nông thôn đẩy mạnh truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng.

Cần hình thành khu công nghiệp chế biến và tập trung xây dựng thương hiệu

Theo GS.TS Ngô Xuân Bình, Phó Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam, sản xuất nông nghiệp Điện Biên còn phân tán, nhỏ lẻ, gây hạn chế việc hình thành các vùng nguyên liệu quy mô lớn và thu hút đầu tư. Vì vậy, để triển khai định hướng phát triển vùng nguyên liệu tập trung, tỉnh cần xem xét hình thành khu công nghiệp chế biến nông sản.

Theo ông Bình, hiện nay nhiều doanh nghiệp mới chỉ đến địa phương thu mua nguyên liệu, trong khi chi phí vận chuyển nguyên liệu thô đến các nhà máy ở tỉnh khác rất lớn, làm giảm sức cạnh tranh của nông sản. Việc xây dựng khu chế biến tập trung không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn tạo môi trường thuận lợi về hạ tầng, thủ tục để thu hút các doanh nghiệp đầu tư lâu dài.

GS.TS Ngô Xuân Bình nhấn mạnh vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong phát triển chuỗi giá trị nông sản. “Các viện nghiên cứu và nhà khoa học có thể tạo ra giống mới, quy trình kỹ thuật tiên tiến, nhưng để thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường vẫn cần sự tham gia của doanh nghiệp. Từ kinh nghiệm thực tế tại Sơn La, chính quyền địa phương cần chủ động đồng hành tạo điều kiện thuận lợi để giữ chân các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp”, ông Bình cho biết.

Trồng xen chanh leo trong vườn cà phê có tiềm năng nhưng cần được thực hiện trên cơ sở khoa học. 

Ngoài ra, Điện Biên sở hữu nhiều lợi thế tự nhiên với độ cao, khí hậu mát mẻ, mùa đông lạnh khô và biên độ nhiệt ngày - đêm lớn, tạo ra chất lượng vượt trội cho nhiều loại nông. Do đó tỉnh cần đẩy mạnh chế biến sâu thay vì chỉ sơ chế như hiện nay.

Phó Chủ tịch Hội Khoa học và công nghệ lương thực, thực phẩm Việt Nam cũng đề xuất Điện Biên khai thác tiềm năng nuôi thủy sản nước lạnh trên các hồ chứa lớn, phát triển dịch vụ tín chỉ carbon từ diện tích rừng, đồng thời kết hợp phát triển du lịch sinh thái gắn với nông nghiệp và đặc sản địa phương.

Theo ông Phạm Ngọc Mậu, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), xuất khẩu là một trong những con đường hiệu quả nhất để nâng giá trị gia tăng cho nông sản. Tuy nhiên, điều này chỉ có thể đạt được khi sản phẩm có thương hiệu đủ mạnh để cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Ông Mậu cho rằng, với mục tiêu phát triển Arabica thành sản phẩm đặc trưng của địa phương, Điện Biên cần bắt đầu từ những yếu tố tưởng như nhỏ nhưng lại quyết định ấn tượng đầu tiên của người mua, trong đó có bao bì sản phẩm. Một sản phẩm hướng tới phân khúc xuất khẩu không chỉ cần chất lượng tốt mà còn phải có hình thức phù hợp với thị hiếu của từng thị trường.

Sau khi hoàn thiện nhận diện sản phẩm, bước tiếp theo Điện Biên nên nghiên cứu nhu cầu thực sự của người tiêu dùng nước ngoài. Thay vì chỉ tập trung vào những gì mình đang có, doanh nghiệp cần tìm hiểu thị trường đang cần loại cà phê nào, yêu cầu gì về chất lượng, cách đóng gói, câu chuyện sản phẩm hay tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Để hỗ trợ quá trình này, Vụ Hợp tác quốc tế sẽ kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tạo điều kiện để Điện Biên tham gia các đoàn công tác quốc tế, qua đó tiếp cận trực tiếp thị trường, tìm hiểu nhu cầu của người mua và mở rộng cơ hội hợp tác cho ngành cà phê Arabica của tỉnh.

Ông Mậu cho rằng, áp lực cạnh tranh trên thị trường thế giới ngày càng lớn khi Arabica Điện Biên phải cạnh tranh với những quốc gia có truyền thống lâu năm. Bên cạnh đó, lợi thế về chất lượng cũng cần được duy trì ổn định nếu muốn xây dựng thương hiệu bền vững.

Ngoài yếu tố chất lượng, doanh nghiệp còn phải thích ứng với các hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu. Trong đó, Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) đang đặt ra yêu cầu cao hơn về truy xuất nguồn gốc và tính bền vững của chuỗi sản xuất.

Những yêu cầu này không chỉ là thách thức mà còn là động lực để ngành cà phê Điện Biên chuyển từ tư duy xuất khẩu nguyên liệu sang xây dựng thương hiệu dựa trên chất lượng, minh bạch và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Đánh thức tiềm năng và mở ra nhiều cơ hội mới cho nông sản Điện Biên

PGS.TS. Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam đánh giá Diễn đàn “Phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh và nâng cao chuỗi giá trị các sản phẩm chủ lực tại Điện Biên” đã khép lại với nhiều ý kiến tâm huyết, thiết thực, mở ra những hướng đi mới cho địa phương.

PGS.TS. Lê Quốc Doanh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam cho biết, lãnh đạo tỉnh và người dân Điện Biên đang có quyết tâm rất lớn trong đổi mới, phát triển nông nghiệp xanh, nâng cao giá trị nông sản chủ lực.

Ông bày tỏ ấn tượng trước sự thay đổi nhanh chóng của Điện Biên trong những năm qua, đặc biệt là sự phát triển của các ngành hàng cà phê, chè và việc tổ chức sản xuất trên đất dốc.

Bên cạnh đó, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam đánh giá cao nỗ lực phát triển rừng của tỉnh. Theo ông, không dễ để tìm thấy một địa phương miền núi có những vùng đất trống được phủ xanh bằng rừng như Điện Biên hiện nay.

“Qua không khí của diễn đàn hôm nay, có thể thấy lãnh đạo tỉnh và người dân Điện Biên đang có quyết tâm rất lớn trong đổi mới, phát triển nông nghiệp xanh, nâng cao giá trị nông sản chủ lực”, ông Doanh nhận định.

PGS.TS. Lê Quốc Doanh cho biết, theo Đề án phát triển bền vững mắc ca giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, vùng Tây Bắc được xác định là khu vực trọng điểm phát triển.

Theo đó, mục tiêu đến năm 2030, khu vực có khoảng 95.000ha mắc ca, trong đó tập trung chủ yếu tại Điện Biên và Lai Châu. Vì vậy, mục tiêu phát triển khoảng 40.000ha mắc ca đến năm 2030 mà Điện Biên đề ra là phù hợp với định hướng chung.Về phát triển cây ăn quả tại Tây Bắc, ông Doanh cho rằng, các địa phương cần tránh tình trạng thấy nơi nào làm tốt thì cùng phát triển một loại cây, dẫn tới nguy cơ cung vượt cầu.

Ông đánh giá cao việc Điện Biên đang chú trọng xây dựng chuỗi liên kết sản xuất - chế biến - tiêu thụ. Trong đó, việc doanh nghiệp đầu tư nhà máy chế biến và phát triển vùng nguyên liệu tại địa phương là tín hiệu tích cực.

Đối với cây dứa, nhiều doanh nghiệp sẽ cùng đồng hành với Điện Biên lên kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu tại Tây Bắc và sẵn sàng đầu tư nhà máy khi vùng trồng đạt quy mô phù hợp.

PGS.TS. Lê Quốc Doanh đề nghị tỉnh Điện Biên chủ động kết nối với các viện nghiên cứu, các nhà khoa học để xây dựng chương trình hợp tác cụ thể, xác định rõ từng nhiệm vụ, từng cây trồng chủ lực cần hỗ trợ. Theo ông, mỗi ngành hàng cần có chiến lược riêng, trong đó chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng cạnh tranh.

Ông cũng khẳng định, Hội Làm vườn Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ phát triển nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn. Hội đang phối hợp với các tổ chức trong nước và quốc tế để đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thúc đẩy tăng trưởng xanh trong nông nghiệp.

Đồng quan điểm, ông Đỗ Quang Tùng, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại Trung Quốc, cho biết, thị trường Trung Quốc đang mở ra nhiều cơ hội cho nông sản Điện Biên nếu địa phương chủ động xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, tăng cường chế biến và kết nối trực tiếp với các nhà nhập khẩu.

Ông Tùng thông tin, Tập đoàn Xinfadi - đơn vị phân phối nông sản lớn nhất Trung Quốc, cung cấp khoảng 60-90% nông sản cho Bắc Kinh và các khu vực lân cận, bày tỏ mong muốn đầu tư vùng nguyên liệu quy mô lớn tại Việt Nam, đồng thời xây dựng các cơ sở chế biến phục vụ xuất khẩu.

“Nếu Điện Biên có quỹ đất phù hợp và xác định được những loại nông sản có lợi thế xuất khẩu sang Trung Quốc, chúng tôi sẵn sàng kết nối để địa phương làm việc trực tiếp với doanh nghiệp”, ông Tùng nhấn mạnh.

Bên cạnh cơ hội thu hút đầu tư, ông Tùng cũng khuyến nghị Điện Biên chủ động kết nối với các nhà phân phối lớn của Trung Quốc thay vì phụ thuộc vào khâu trung gian. Đại sứ quán Việt Nam tại Trung Quốc sẵn sàng hỗ trợ tỉnh tổ chức các buổi làm việc, đưa đoàn công tác sang gặp gỡ doanh nghiệp và xúc tiến thương mại trực tiếp.

Để việc kết nối hiệu quả hơn, ông đề nghị Điện Biên sớm xây dựng danh mục các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu sang Trung Quốc, trong đó nêu rõ sản lượng, thời vụ thu hoạch và khả năng cung ứng. Đây sẽ là cơ sở để các cơ quan thương vụ giới thiệu với các nhà nhập khẩu, nhà phân phối và nhà đầu tư Trung Quốc… Đại sứ quán sẽ hỗ trợ kết nối, tạo điều kiện để các sản phẩm của Điện Biên được trưng bày, quảng bá và tìm kiếm đối tác ngay tại thị trường này.

Về vấn đề này, ông Lê Xuân Cảnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, đánh giá những thông tin do Tham tán Nông nghiệp chia sẻ là “rất quý giá” đối với địa phương.

Theo ông Cảnh, những sản phẩm được tỉnh ưu tiên phát triển để xuất khẩu hiện nay gồm cà phê Arabica, mắc ca và cây dứa. Đáng chú ý, tỉnh đã thử nghiệm xuất khẩu thành công 22 tấn cà phê Arabica qua cửa khẩu A Pa Chải sang Trung Quốc, mở ra tín hiệu tích cực cho việc khai thác tuyến xuất khẩu mới trong thời gian tới.

Ông cũng khẳng định Điện Biên sẽ khẩn trương xây dựng danh mục sản phẩm xuất khẩu, đồng thời tích cực tham gia các hội chợ, triển lãm tại Trung Quốc để quảng bá nông sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

“Đây là những cơ hội rất tốt để Điện Biên đưa các sản phẩm chủ lực đến gần hơn với người tiêu dùng và các doanh nghiệp Trung Quốc”, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên nhấn mạnh./.