Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, tài nguyên thiên nhiên dần suy giảm, yêu cầu đặt ra đối với ngành Nông nghiệp không chỉ là gia tăng sản lượng mà còn phải bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với bảo vệ môi trường.

Tại Điện Biên, quá trình chuyển đổi nền nông nghiệp xanh, bền vững đang được triển khai từng bước vững chắc, bước đầu mang lại hiệu quả rõ nét, mở ra hướng đi mới cho phát triển kinh tế nông thôn.

Chuyển dịch chăn nuôi xanh

Chăn nuôi theo hướng xanh đang trở thành xu thế tất yếu của ngành nông nghiệp hiện đại. Với việc áp dụng công nghệ tuần hoàn, an toàn sinh học, mô hình chăn nuôi xanh giúp giảm thiểu ô nhiễm, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra nguồn thực phẩm sạch, an toàn cho người tiêu dùng. Nắm bắt chủ trương của tỉnh và xu hướng thị trường, thời gian qua, nhiều nông hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp trên địa bàn Điện Biên đã chủ động chuyển đổi phương thức sản xuất, đầu tư chăn nuôi theo hướng an toàn.

Nghị định số 106/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách hỗ trợ nâng cao hiệu quả chăn nuôi là một trong những cơ chế quan trọng, tạo hành lang pháp lý và nguồn lực thúc đẩy quá trình chuyển đổi. Chính sách hướng tới mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm, tăng sức cạnh tranh của ngành chăn nuôi, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Đối tượng áp dụng rộng rãi, từ hộ chăn nuôi, hợp tác xã đến doanh nghiệp, trong đó ưu tiên mô hình quy mô lớn, chăn nuôi tập trung, có khả năng áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật.

Đàn hươu của Hợp tác xã Mùa Ban Điện Biên, xã Sam Mứn nuôi theo hình thức tuần hoàn hữu cơ, cho hiệu quả kinh tế cao.
 

Đến hết năm 2025, tổng đàn gia súc toàn tỉnh đạt gần 577.000 con, cho thấy chăn nuôi là một trong những trụ cột quan trọng của kinh tế nông nghiệp Điện Biên. Tuy nhiên, thực tế cho thấy chăn nuôi quy mô lớn còn hạn chế, phần lớn vẫn nhỏ lẻ, phân tán. Việc áp dụng tiêu chuẩn an toàn sinh học chưa đồng đều, chủ yếu ở trang trại, hợp tác xã và một số hộ có quy mô đàn vật nuôi lớn. Do đó, Nghị định 106/2024 đã tạo “cú hích” quan trọng, thúc đẩy các thành phần kinh tế mạnh dạn đầu tư, đổi mới phương thức sản xuất. 

Chính sách hỗ trợ về phát triển thị trường, xử lý chất thải, di dời cơ sở chăn nuôi ra khỏi khu vực không phù hợp đã và đang phát huy hiệu quả. Từ đó, nhiều mô hình chăn nuôi an toàn sinh học, tuần hoàn khép kín từng bước hình thành. Nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã đã đầu tư chuồng trại hiện đại, áp dụng công nghệ xử lý chất thải, đồng thời tham gia chuỗi giá trị sản phẩm đạt tiêu chuẩn như VietGAHP, chăn nuôi hữu cơ, mở ra hướng đi bền vững cho ngành.

Thay đổi nhận thức và thói quen sản xuất của người chăn nuôi là nền tảng của mọi chuyển đổi. Vì khi người dân hiểu rõ lợi ích lâu dài của chăn nuôi xanh, họ sẽ chủ động thay đổi cách làm, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững. Một trong những đơn vị sớm áp dụng chăn nuôi an toàn là Công ty TNHH Huy Toan Điện Biên với mô hình chăn nuôi khép kín quy mô lớn. Trang trại hiện duy trì khoảng 30.000 con gà đẻ, 3.600 con lợn thịt và 300 con lợn nái sinh sản. Toàn bộ quy trình chăn nuôi được kiểm soát chặt chẽ theo nguyên tắc an toàn sinh học. Khu vực nuôi lợn hạn chế tối đa người ra vào, thường xuyên rắc vôi bột, phun khử trùng định kỳ nhằm ngăn ngừa dịch bệnh.

Điểm nổi bật của mô hình là việc tận dụng hiệu quả chất thải chăn nuôi theo hướng tuần hoàn. Lượng chất thải lớn phát sinh mỗi ngày được xử lý qua hai bể biogas dung tích 600m3, tạo ra khí đốt phục vụ sinh hoạt và phân bón cho cây trồng. Phần còn lại cung cấp cho người dân, vừa giảm ô nhiễm môi trường, vừa tạo thêm nguồn thu. Theo ông Nguyễn Hữu Huy, Giám đốc Công ty, mặc dù chi phí đầu tư ban đầu cho hệ thống chuồng trại, thiết bị khá cao, nhưng bù lại chi phí vận hành thấp, hiệu quả kinh tế ổn định. Nhờ tự động hóa, một lao động có thể chăm sóc gần 1.000 con lợn thịt, góp phần giảm chi phí nhân công.

Không chỉ doanh nghiệp lớn, nhiều hợp tác xã trên địa bàn tỉnh đã chủ động chuyển đổi sang chăn nuôi xanh, phù hợp điều kiện thực tế. Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp - xây dựng tổng hợp xã Thanh An hiện nuôi hơn 200 con dê thương phẩm và dê giống theo hướng an toàn sinh học. Chuồng trại thiết kế cao ráo, thông thoáng, hạn chế ẩm ướt; nguồn thức ăn chủ yếu tận dụng từ tự nhiên. Việc sử dụng đệm lót sinh học không chỉ giúp giảm mùi hôi mà còn tạo môi trường sống sạch sẽ, giúp đàn dê sinh trưởng tốt, ít dịch bệnh.

Hợp tác xã Mùa Ban Điện Biên tại xã Sam Mứn đã mạnh dạn đầu tư mô hình nuôi hươu lấy nhung theo hướng tuần hoàn hữu cơ. Nguồn thức ăn cho hươu từ cỏ trồng, lá chuối, lá ổi... giúp đàn vật nuôi phát triển khỏe mạnh. Điểm đặc biệt của mô hình là việc hình thành vòng tuần hoàn khép kín. Từ 3 cặp hươu giống ban đầu, đến nay đàn hươu đã phát triển lên gần 40 con. Các sản phẩm chế biến sâu từ nhung hươu như cao hươu, rượu nhung, bột nhung... đã được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao.

Chăn nuôi xanh ở Điện Biên đã được hiện thực hóa bằng những mô hình cụ thể với kết quả rõ ràng. Sự kết hợp giữa an toàn sinh học và kinh tế tuần hoàn giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường tiêu thụ. Đây chính là hướng đi phù hợp trong bối cảnh nhu cầu thực phẩm sạch, an toàn ngày càng tăng cao.

Theo kế hoạch thực hiện cơ cấu lại ngành Nông nghiệp, năm 2026, tỉnh tập trung mở rộng diện tích trồng cỏ gắn với phát triển chăn nuôi gia súc theo hình thức nuôi nhốt, từng bước giảm chăn thả tự do. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm kiểm soát dịch bệnh, nâng cao năng suất, đồng thời bảo vệ môi trường sinh thái. Tuy nhiên, để quá trình chuyển dịch diễn ra đồng bộ và hiệu quả, cần sự vào cuộc mạnh mẽ của các cấp, ngành trong việc hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn, khoa học kỹ thuật, xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm. Quan trọng hơn, cần thay đổi nhận thức, giúp người chăn nuôi hiểu rằng đầu tư cho chăn nuôi xanh chính là đầu tư cho tương lai lâu dài.

Xây dựng mô hình nông nghiệp xanh và bền vững

Hợp tác xã Nông nghiệp công nghiệp cao Si Pa Phìn hiện có 5ha rau màu đạt chứng nhận hữu cơ. Trong ảnh: Thành viên Hợp tác xã chăm sóc cà chua.
 

Tại xã Mường Nhà, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng phù hợp với điều kiện tự nhiên đang mang lại hiệu quả tích cực. Tận dụng lợi thế khí hậu, thổ nhưỡng, địa phương lựa chọn cây dứa mật làm cây trồng chủ lực trên đất dốc. Đây là giống dứa có đặc điểm quả to, trung bình từ 2 - 3kg/quả, nhiều nước, vị ngọt đậm, dễ tiêu thụ trên thị trường, hiện sản phẩm đã đạt chứng nhận sản phẩm OCOP 3 sao. 

Đến nay, toàn xã đã phát triển được 265ha dứa, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, đặc biệt là tại các vùng trước đây sản xuất kém hiệu quả. Việc lựa chọn đúng cây trồng chủ lực không chỉ giúp khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao. 

Ông Đặng Văn Tuấn, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà cho biết: Không dừng lại ở cây dứa, Mường Nhà tiếp tục đa dạng hóa cơ cấu cây trồng với mục tiêu phát triển thêm 120ha cà phê và 120ha mắc ca trong năm 2026. Đồng thời, khuyến khích người dân chuyển đổi diện tích nương kém hiệu quả sang trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao hơn. Mô hình trồng ớt J xanh với diện tích 1,7ha theo hướng hữu cơ là một ví dụ điển hình. Dù mới triển khai, song mô hình mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp.

Tại bản Bồ Hóng, phường Mường Thanh, Công ty TNHH Carafarm Việt Nam đã xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững trên diện tích gần 5ha. Khởi đầu từ 5.000m2 trồng bưởi da xanh vào năm 2014, đến năm 2017, doanh nghiệp mở rộng quy mô với 2.000 cây cam ruột đỏ được canh tác theo hướng hữu cơ. Nhờ áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, chú trọng cải tạo đất và giảm sử dụng phân bón hóa học, vườn cây sinh trưởng ổn định, cho sản lượng khoảng 30 tấn quả mỗi năm. Sản phẩm đảm bảo an toàn, chất lượng, từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường.

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi xanh trong nông nghiệp không dừng lại ở thay đổi cơ cấu cây trồng mà quan trọng hơn là đổi mới phương thức sản xuất. Trên địa bàn tỉnh, nhiều mô hình nông nghiệp an toàn, hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao được nhân rộng, góp phần hình thành nền nông nghiệp xanh, thông minh và bền vững. 

Hiện nay, nhiều đơn vị đã đạt chứng nhận tiêu chuẩn như VietGAP, GlobalGAP, hữu cơ. Tiêu biểu như Hợp tác xã Nông nghiệp Công nghệ cao Si Pa Phìn với hơn 5ha đạt chứng nhận hữu cơ; Hợp tác xã Nam Dương với 13ha đạt tiêu chuẩn VietGAP; các mô hình sản xuất cây ăn quả đạt tiêu chuẩn GlobalGAP và hữu cơ của doanh nghiệp địa phương. Đây là những tín hiệu tích cực, khẳng định hướng đi đúng của ngành nông nghiệp tỉnh.

Cơ cấu lại ngành Nông nghiệp theo hướng “hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững”

Là địa phương có tiềm năng, lợi thế về đất đai, rừng và nguồn nhân lực nông thôn, Điện Biên hoàn toàn có thể khai thác lợi thế, phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung. Giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh xác định cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững. Nhiệm vụ trọng tâm phát huy lợi thế, hình thành vùng chuyên canh tập trung quy mô lớn, thúc đẩy liên kết, chuyển đổi tư duy từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.

Tỉnh Điện Biên đang đẩy mạnh phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, góp phần nâng cao thu nhập và thích ứng biến đổi khí hậu. Trong ảnh: Công nhân Công ty TNHH Trà Phan Nhất thu hoạch chè được canh tác theo tiêu chuẩn nông nghiệp hữu cơ. Ảnh: Phạm Trung
 

Sở hữu diện tích đất nông nghiệp lớn với 883.000ha, chiếm 93% diện tích tự nhiên cùng điều kiện đất đai, thổ nhưỡng phù hợp, các địa phương trong tỉnh đã từng bước trồng cà phê, mắc ca, hình thành một số khu vực sản xuất tập trung. Tuy nhiên, việc tổ chức sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, chưa theo quy mô gắn sản xuất với chế biến sâu, chưa hình thành vùng nguyên liệu lớn với cây trồng chủ lực... khiến giá trị sản xuất chưa cao. 

Để khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế của địa phương hướng tới nâng cao giá trị sản xuất, cải thiện đời sống nhân dân, Điện Biên xác định phát triển nông nghiệp là nhiệm vụ trọng tâm, cả hệ thống chính trị vào cuộc gắn trách nhiệm người đứng đầu dám nghĩ, dám làm, dám đột phá. Cây cà phê, mắc ca được tỉnh lựa chọn là cây trồng chủ lực có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Phấn đấu đến năm 2030 toàn tỉnh trồng 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê, 3.000ha cây ăn quả (dứa, chanh leo), 6.500ha rau màu phân bổ theo khu vực phù hợp. Mục tiêu này sẽ đưa Điện Biên thành tỉnh có diện tích mắc ca lớn nhất cả nước, cà phê Arabica đứng thứ 2 cả nước.

Nhiệm vụ, mục tiêu xác định rõ ràng, cấp xã triển khai trực tiếp, đóng vai trò quyết định sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững, Nhà nước định hướng, hỗ trợ. Thực hiện mục tiêu, ngay những ngày đầu tháng 4, các xã trong toàn tỉnh đồng loạt ra quân triển khai trồng cây mắc ca, cà phê. Cây cà phê phát triển hơn 1.000ha mỗi xã tập trung tại địa bàn: Mường Ảng, Quài Tở, Mường Mùn, Pú Nhung, Chiềng Sinh, Xa Dung. Cây mắc ca phát triển diện tích lớn tại các xã: Na Son, Mường Luân, Mường Nhà, Tuần Giáo, Quài Tở, Mường Mùn, Pú Nhung, Chiềng Sinh, Sín Thầu, Mường Nhé. Mở rộng diện tích trồng dứa, chanh leo theo hướng hàng hóa tập trung tại Mường Nhà, Mường Pồn, Na Sang, Sam Mứn, Pú Nhung... 

Để phát triển sản xuất nông nghiệp xanh, bền vững, tỉnh kiên quyết chỉ đạo chuyển đổi cơ cấu cây trồng đối với diện tích đất kém hiệu quả, chuyển đổi cây ngô, sắn trên nương sang cây mắc ca, cà phê, cây ăn quả có giá trị kinh tế cao. 

Năm 2026, toàn tỉnh phấn đấu trồng 12.000ha cây cà phê và mắc ca; trong đó có 5.930ha cà phê và 5.930ha mắc ca trồng xen cùng 140ha mắc ca trồng thuần. Với diện tích cây trồng đặt ra, dự kiến khoảng 6.000 hộ dân trong tỉnh tham gia, bình quân mỗi hộ trồng 1ha cà phê và 1ha mắc ca. 

Mường Ảng được tỉnh lựa chọn phát động điểm đã huy động sự tham gia của hơn 400 cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang, dự kiến trồng 20ha cà phê trong đợt đầu ra quân. Năm 2026 xã Mường Ảng phấn đấu trồng mới 150ha cà phê và 150ha mắc ca trồng xen cây cà phê. Chương trình ra quân trồng cà phê, mắc ca trong toàn tỉnh phát động những ngày đầu tháng 4 huy động hơn 14.000 lao động tham gia bao gồm nông dân, bộ đội, dân quân tự vệ trực tiếp đào hố, đặt cây giống.

Mô hình trồng nho hạ đen theo hướng an toàn sinh học tại tổ 3, xã Na Son. Ảnh: Phạm Trung
 

“Phát huy tinh thần Điện Biên Phủ, sức mạnh đoàn kết quân - dân, quyết tâm đưa cà phê, mắc ca trở thành sản phẩm chủ lực của tỉnh” được xác định là khẩu hiệu hành động phong trào thi đua ra quân trồng cà phê, mắc ca ở tất cả địa phương trong tỉnh. Cấp ủy, chính quyền xã, phường xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, tập trung lãnh đạo, phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Các sở, ngành được giao nhiệm vụ theo chức năng, chuyên môn. Sở Nông nghiệp và Môi trường là đầu mối hướng dẫn, hỗ trợ địa phương từ lựa chọn vùng trồng, chuẩn bị giống đến quy trình chăm sóc. Sở Khoa học và Công nghệ đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, xây dựng mô hình kinh tế không gian tầm thấp và thiết bị bay không người lái trong sản xuất nông nghiệp. Các địa phương chủ động thành lập tổ công tác, kỹ thuật bám sát cơ sở, trực tiếp hướng dẫn, đôn đốc và nghiệm thu, bảo đảm tiến độ và chất lượng diện tích cây trồng. Cán bộ, chiến sĩ bộ đội hỗ trợ hộ nghèo, neo đơn trồng cây. 

Vai trò của người dân được phát huy, gắn trách nhiệm là chủ thể, tích cực chuyển đổi cơ cấu cây trồng, ứng dụng khoa học, kỹ thuật, liên kết sản xuất; đặc biệt thực hiện nghiêm quy định không phá rừng hướng tới phát triển nông nghiệp xanh, bền vững. Phân công nhiệm vụ rõ ràng, phong trào thi đua “Chiến sĩ đào hố giỏi - Hộ gia đình đào hố giỏi - Xã hoàn thành sớm, đảm bảo chất lượng” được phát động rộng khắp, tạo khí thế sôi nổi ra quân đào hố, trồng cà phê, mắc ca hy vọng mùa thu hoạch năng suất, hiệu quả. 

Quyết tâm tìm hướng sản xuất nông nghiệp xanh, phát triển nông nghiệp bền vững, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, xác định mắc ca, cà phê là cây trồng chủ lực góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân, nâng cao hiệu quả sử dụng đất, tạo sinh kế ổn định và bền vững. Sản xuất nông nghiệp theo hướng hàng hóa, xanh, thông minh, bền vững là động lực quan trọng để Điện Biên phát triển nhanh, bền vững, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời sống nhân dân.
 

Nguồn: V.N (TỔNG HỢP)/Theo baodienbienphu.vn