Giải pháp hữu hiệu giữa “bão giá đầu vào”

 

Trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp, thức ăn chăn nuôi tăng cao, sản xuất nông nghiệp tuần hoàn đang là một giải pháp hữu hiệu nhằm giảm chi phí đầu vào, nâng cao hiệu quả kinh tế cho người sản xuất. Tại Thanh Hóa, nhờ phát triển theo hướng nông nghiệp tuần hoàn, nhiều hộ gia đình vẫn duy trì phát triển kinh tế ổn định giữa tâm điểm “bão giá đầu vào”.

 

Qua tìm hiểu trên mạng xã hội và các mô hình thực tế, năm 2018, gia đình ông Đỗ Văn Hoan ở xã Cẩm Tân đã đầu tư làm trang trại tổng hợp theo hướng hữu cơ tuần hoàn. Với hơn 5ha đất thầu, ông đã đầu tư vốn xây chuồng trại nuôi lợn quy mô 1.000 con/lứa và một khu chuồng trại nuôi hơn 50 con bò thịt. Nhằm giúp phân giải các chất hữu cơ từ chăn nuôi, an toàn với môi trường, ông Hoan đã nuôi giun quế trên diện tích 1.000m2 vừa làm thức ăn chăn nuôi cho gà, ngan, vừa bán giống. Nguồn phân giun quế, ông Hoan lại sử dụng làm phân bón cho cây ăn quả. Không sử dụng hết phân bón, ông mua máy ép phân giun quế thành dạng viên để bán cho các hộ dân làm phân bón cho cây trồng.

 

 

Phân giun quế được gia đình ông Đỗ Văn Hoan ở xã Cẩm Tân sử dụng chăm sóc cây ăn quả. Ảnh Baothanhhoa.vn

 

Trên diện tích còn lại, ông Hoan đầu tư trồng các loại cây ăn quả, bên dưới kết hợp trồng cỏ làm thức ăn nuôi bò. Các phụ phẩm từ trái cây, ông đều tận dụng làm nguồn thức ăn cho vật nuôi. Nhờ sản xuất theo hướng nông nghiệp tuần hoàn, khép kín, trang trại của gia đình ông đã tạo ra các sản phẩm an toàn, được thị trường đón nhận. Trung bình mỗi năm, trừ chi phí, trang trại của gia đình ông cho lợi nhuận hàng trăm triệu đồng. Ông Hoan chia sẻ: "Nhờ phát triển mô hình sản xuất hữu cơ tuần hoàn này mà nhà tôi chủ động được nguồn đầu vào cho cây trồng, vật nuôi. Nhất là trong thời điểm này, khi giá phân bón, thức ăn chăn nuôi tăng cao, chúng tôi vẫn yên tâm sản xuất, lợi nhuận duy trì ổn định. Không chỉ thế, sản xuất theo hình thức này còn làm sạch môi trường”.

 

Trang trại nông nghiệp tuần hoàn không rác thải Thảo Hiền của gia đình ông Trần Văn Thảo ở xã Quảng Ngọc là một trong những địa chỉ được nhiều người đến tham quan, học tập kinh nghiệm. Trang trại có gần 10.000m2 nhà lưới trồng rau và hoa quả theo quy trình hữu cơ. Để tự túc nguồn phân bón cho cây trồng, gia đình ông đã xây dựng hệ thống chuồng trại để nuôi gà, lợn và đào ao thả cá. Phần lớn thức ăn cho gà, lợn, cá là các phụ phẩm rau, củ, quả trong vườn. Chất thải của vật nuôi được đẩy xuống hệ thống bể kiên cố, trộn thêm các loại men vi sinh. Phân hoai mục trở thành nguồn dinh dưỡng hữu cơ cho cây trồng trong trang trại. Bên cạnh đó, gia đình ông còn xây dựng khu nuôi giun quế 150m2. Thức ăn cho giun cũng được tận dụng từ chính các phụ - phế phẩm từ sản xuất nông nghiệp tại trang trại. Giun thịt được sử dụng làm thức ăn cho gà, vịt, hoặc chế thành dịch giun. Phân giun và dịch giun là nguồn dinh dưỡng chủ yếu cho cây trồng. Theo ông Thảo, quy trình sản xuất của trang trại tuần hoàn khép kín giúp gia đình ông không phải mua phân bón, thức ăn chăn nuôi bên ngoài và không đẩy chất thải ra môi trường. Các sản phẩm từ trang trại đảm bảo tiêu chuẩn hữu cơ, OCOP, nên bán ra thị trường giá cũng cao hơn.

 

Hiện nay, toàn tỉnh có khoảng trên 1.000 trang trại áp dụng phương thức tuần hoàn. Trong đó, các trang trại đều phát triển theo hướng truyền thống kết hợp với việc ứng dụng các tiến bộ khoa học - kỹ thuật, xử lý các chất thải thành thức ăn chăn nuôi và dinh dưỡng cho cây trồng. Các mô hình này không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn giúp giảm phát thải khí nhà kính ước tính khoảng 30%, đồng thời cải thiện đáng kể chất lượng đất và nguồn nước tại địa phương.

 

Do diễn biến căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã kéo theo hàng loạt chi phí đầu vào trong sản xuất nông nghiệp leo thang. Tại Việt Nam, giá phân bón và thức ăn chăn nuôi đã bắt đầu tăng mạnh từ tháng 3/2026, tạo ra sức ép đáng kể lên sản xuất nông nghiệp. Với đặc thù sản xuất nhỏ lẻ, phụ thuộc nhiều vào vật tư đầu vào và ít khả năng dự trữ, việc giá phân bón, thức ăn tăng nhanh khiến chi phí sản xuất bị đội lên đáng kể. Trong bối cảnh đó, các trang trại hữu cơ tuần hoàn vẫn hoạt động ổn định nhờ chủ động được vật tư đầu vào, tạo nên “lá chắn vững chắc” trước áp lực chi phí.

 

Thời gian tới, ngành nông nghiệp Thanh Hóa đang tiếp tục khuyến khích các địa phương quy hoạch phát triển các trang trại hữu cơ tuần hoàn. Đồng thời, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp, hộ gia đình, HTX... tiếp cận và ứng dụng các công nghệ, quy trình sản xuất kinh tế tuần hoàn gắn với yêu cầu ứng phó với biến đổi khí hậu. Toàn tỉnh phấn đấu đến năm 2030, có ít nhất 70% trang trại áp dụng mô hình tuần hoàn không rác thải. Đây không chỉ là giải pháp tiết kiệm chi phí cho nông dân mà còn là “chìa khóa” để xây dựng thương hiệu cho nông sản Thanh Hóa, tạo nền tảng quan trọng để phát triển nền nông nghiệp hiện đại, xanh và bền vững.

 

Đưa rơm rạ vào vòng tuần hoàn nông nghiệp xanh

 

Khi vụ lúa xuân 2026 bước vào cao điểm thu hoạch, lượng rơm rạ phát sinh lớn tiếp tục đặt ra bài toán xử lý sau mùa vụ. Trước thực tế đó, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Nội Bài (Hà Nội) đã ban hành Hướng dẫn kỹ thuật xử lý rơm rạ sau thu hoạch số 99/HD-TTDVTH ngày 18/5/2026, đưa ra nhiều giải pháp thiết thực nhằm tận dụng phụ phẩm nông nghiệp, giảm ô nhiễm môi trường và nâng cao hiệu quả sản xuất.

 

Mục tiêu nhằm tận dụng tối đa giá trị của rơm rạ, từng bước chấm dứt tình trạng đốt đồng sau thu hoạch - nguyên nhân gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng an toàn giao thông và làm suy giảm chất lượng đất canh tác. Việc xử lý rơm rạ đúng kỹ thuật cũng được xem là giải pháp quan trọng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, bền vững và thân thiện môi trường.

 

Theo đó, nhiều phương pháp xử lý phù hợp với điều kiện thực tế của nông dân được khuyến khích triển khai. Trong đó, cày vùi hoặc dập lồng rơm rạ ngay tại ruộng là giải pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả rõ rệt, giúp bổ sung hữu cơ, cải thiện cấu trúc đất và giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học.

 

Bên cạnh đó, việc sử dụng các chế phẩm vi sinh như Trichoderma, Sumitri, Fito Biomix RR hay ABI - Trichoderma được khuyến khích nhằm thúc đẩy quá trình phân hủy rơm rạ, tạo nguồn dinh dưỡng dễ tiêu cho cây trồng và hạn chế mầm bệnh trong đất. Kết hợp bón vôi bột cũng giúp cải tạo đất, khử chua và tạo điều kiện thuận lợi cho vi sinh vật hoạt động.

 

Ngoài xử lý tại ruộng, rơm rạ còn được định hướng khai thác theo nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn như trồng nấm, làm thức ăn chăn nuôi, đệm lót sinh học hay ủ thành phân hữu cơ. Những giải pháp này không chỉ giảm lãng phí phụ phẩm nông nghiệp mà còn mở ra thêm nguồn thu nhập cho người dân.

 

Tượng tự, tại Nghệ An Gia đình bà Trần Thị Hoa, thôn Thanh Tâm, xã Quỳnh Anh là một minh chứng điển hình cho sự chuyển dịch này. Với 3 sào rau màu, trước đây bà Hoa phải gánh khoản chi phí khổng lồ từ phân bón hóa học. Bà chia sẻ rằng, kể từ khi chuyển sang ủ rơm rạ, dây lạc, thân vừng với chế phẩm sinh học, gia đình không chỉ tiết kiệm được một khoản tiền lớn mà chất lượng đất còn được cải thiện rõ rệt, đất tơi xốp và cây trồng ít sâu bệnh hơn hẳn. Khi nguồn phụ phẩm tại gia đình không đủ, ông bà còn chủ động đi mua thêm rơm từ các vùng lúa lân cận để về ủ phân chuồng bón cho rau. 

 

 

Rơm rạ còn được định hướng khai thác theo nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn như trồng nấm, làm thức ăn chăn nuôi, đệm lót sinh học hay ủ thành phân hữu cơ. Ảnh: Tạp chí nông nghiệp hữu cơ.

 

Tại xã Quỳnh Anh, với hơn 1.522 ha rau màu, vì vậy rnhu cầu về phân bón là rất lớn. Địa phương này đã nhanh chóng nhận ra tiềm năng từ 1.201 ha đất lúa để thiết lập một vòng lặp tuần hoàn: lấy rơm rạ bón ngược lại cho rau. 

 

Ông Bùi Xuân Trúc, Trưởng phòng Kinh tế xã Quỳnh Anh, phân tích sâu hơn về giá trị kinh tế: “Giá trị canh tác rau màu bình quân tại địa phương có thể đạt tới 630 triệu đồng/ha/năm, cao gấp 5 lần so với trồng lúa. Việc tự chủ được nguồn phân hữu cơ từ phụ phẩm giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào, từ đó nâng cao biên lợi nhuận cho bà con. Trước đây chi phí hóa học rất cao, nhưng nay rau màu sinh trưởng tốt hơn, bền vững hơn nhờ công nghệ vi sinh”. 

 

Hiện nay, xã Quỳnh Anh đã ứng dụng mạnh mẽ các chế phẩm như EM, Trichoderma, Azotobacter là những giải pháp nông nghiệp hữu cơ bền vững, giúp cải tạo đất, bảo vệ cây trồng và nâng cao năng suất mà không gây độc hại để xử lý phụ phẩm. Kết quả bước đầu rất khả quan với 4,4 ha rau hữu cơ đã hình thành và đang tiếp tục nhân rộng các mô hình VietGAP, GlobalGAP. Tầm nhìn đến năm 2030, xã đặt mục tiêu quy hoạch 50 ha rau và 100 ha lúa hữu cơ tập trung. 

 

Quảng Trị: Liên kết doanh nghiệp với nông dân để phát triển nông nghiệp tuần hoàn

 

Trong những năm gần đây, cùng sự đồng hành của một số doanh nghiệp nhiều nông dân trên địa bàn tỉnh đã bắt đầu biết cách tận dụng nguồn phụ phẩm, chất thải nông nghiệp để tái sử dụng tài nguyên, hình thành chu trình sản xuất khép kín. Đây là cách làm vừa mang lại hiệu quả kinh tế, vừa góp phần bảo vệ môi trường. 

 

Theo đó, với sáng kiến “Tận dụng nguồn lực trong phát triển nông nghiệp tuần hoàn khép kín”, Công ty CP Tổng công ty Thương mại Quảng Trị là một trong những doanh nghiệp tiên phong trên địa bàn tỉnh sản xuất nông nghiệp tuần hoàn. Với 14 đơn vị trực thuộc, trong đó có 7 nhà máy hoạt động trên lĩnh vực nông nghiệp, công ty đã thực hiện sản xuất không có sản phẩm thừa (sản phẩm đầu ra của đơn vị này là nguyên liệu đầu vào của đơn vị khác); nhân lực, vật lực được phát huy tối đa.

 

Điển hình, với mô hình sản xuất lúa hữu cơ, vụ đông-xuân 2025-2026 là năm thứ 4 liên tiếp công ty liên kết với nông dân các xã: Bến Hải, Vĩnh Linh, Gio Linh, Hải Lăng, Hiếu Giang… hình thành nên chu trình sản xuất vòng tròn khép kín của cây lúa. Ngoài sản phẩm chính là hạt gạo ST25 cung cấp cho thị trường, phụ phẩm tấm cám được sản xuất thức ăn cho gia súc, gia cầm; rơm rạ, trấu làm nệm lót sinh học trong chăn nuôi; chất thải gia súc, gia cầm tại trang trại chăn nuôi được tận dụng làm phân hữu cơ bón lại cho cây lúa.

 

Ở vùng miền núi, quy trình sản xuất khép kín tại Nhà máy Tinh bột sắn Hướng Hóa của công ty cũng đã giúp nhiều hộ gia đình đồng bào dân tộc thiểu số vươn lên thoát nghèo. Tại đây, chất thải nhà máy sắn được xử lý triệt để, mang lại hiệu quả kinh tế cao như: Bả sắn sấy khô làm thức ăn chăn nuôi; nước thải được xử lý qua hệ thống hầm biogas làm nhiên liệu đốt lò thay than đá; rác thải, vỏ củ sắn dùng để sản xuất phân bón cho cây sắn.

 

Với hơn 70% dân số sống phụ thuộc vào nông nghiệp, tỉnh Quảng Trị xem nông nghiệp là “bệ đỡ” trong phát triển kinh tế. Một vài năm trở lại đây, sự chuyển biến về nhận thức và hành động kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp đã bắt đầu xuất hiện song để nhân rộng mô hình vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức.

 

Theo ông Hồ Xuân Hiếu, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Tổng công ty Thương mại Quảng Trị, nhiều người dân và doanh nghiệp vẫn cho rằng đây là mô hình tốn kém chi phí, mất thời gian, công sức trong khi lợi ích mang lại chưa rõ ràng, cụ thể nên không coi trọng. Tâm lý của doanh nghiệp, hợp tác xã, nông dân còn e ngại, sợ rủi ro nên không mặn mà thực hiện. Bên cạnh đó, ruộng đất trên địa bàn tỉnh vẫn còn manh mún, khó tích tụ; quy mô sản xuất nhỏ lẻ; đặc biệt hiện nay vẫn thiếu các căn cứ pháp lý, cơ chế chính sách cụ thể để khuyến khích phát triển nông nghiệp theo hướng kinh tế tuần hoàn.

 

Vì thế, Nhà nước cần xây dựng bộ quy chuẩn hướng dẫn cách thực hiện, giải pháp để phát triển nông nghiệp tuần hoàn, xa hơn là các nền kinh tế tuần hoàn. Có chính sách thu hút doanh nghiệp áp dụng sản xuất nông nghiệp tuần hoàn; đồng thời có cơ chế ưu đãi để nhân rộng mô hình nông nghiệp tuần hoàn thông qua việc tổ chức tham quan, học tập mô hình ứng dụng, liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

 

Mới đây, tỉnh Quảng Trị đã ký kết biên bản hợp tác 4 bên (UBND tỉnh, Hội Nông nghiệp tuần hoàn Việt, Công ty CP Tập đoàn Quế Lâm và Hội Người cao tuổi Việt Nam) về xây dựng và phát triển kinh tế nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn, liên kết chuỗi giá trị Quế Lâm trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026-2030./.