Quản lý thu gom và xử lý bao gói thuốc BVTV một cách bền vững

 

Phát biểu tại Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc BVTV, phân bón và cơ chế hỗ trợ hoạt động xử lý bao bì thuốc BVTV tại các địa phương” do Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk và Báo Nông nghiệp và Môi trường tổ chức, ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho biết trong giai đoạn 2022-2025, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, nhưng chỉ khoảng 1.400 tấn được xử lý đúng quy định. Hơn 500 tấn bao bì được người dân tự tiêu hủy và vẫn còn trên 550 tấn bao bì vẫn chưa được xử lý.

 

Bao bì thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm chất thải nguy hại do chứa tồn dư hóa chất độc, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt từ thu gom đến xử lý. Trong khi đó, bao bì phân bón chủ yếu là chất thải rắn thông thường, có thể tái chế hoặc tái sử dụng.

 

Ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật), cho biết trong giai đoạn 2022-2025, cả nước đã thu gom gần 2.500 tấn bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng.

 

Trong những năm qua, hơn 11.700 lớp tập huấn đã được tổ chức với trên 600.000 lượt người tham gia; hơn 450.000 bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật được xây dựng trên cả nước. Tuy nhiên, tình trạng vứt bỏ bao bì bừa bãi trên đồng ruộng, kênh mương vẫn phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường đất và nước.

 

Theo ông Nguyễn Thành Yên, Phó Trưởng phòng Chính sách - Pháp chế, Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quy định mới giúp cơ chế EPR vận hành đồng bộ từ huy động đến phân bổ nguồn lực. Đối với bao bì thuốc bảo vệ thực vật, nghị định đã quy định rõ cơ chế đóng góp và sử dụng Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam, tách riêng nguồn kinh phí để hỗ trợ các địa phương.

 

Theo quy định, trước ngày 1/4 hằng năm, các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải kê khai số tiền đóng góp tài chính trên hệ thống EPR quốc gia; trước ngày 20/4 phải hoàn thành việc nộp kinh phí vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam. Các địa phương cũng phải gửi đề xuất hỗ trợ xử lý chất thải trước ngày 25/6 để được xem xét phân bổ kinh phí.

 

EPR – Công cụ quan trọng thúc đẩy kinh tế tuần hoàn

 

Phát biểu tại Diễn đàn Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Trần Văn Cao nhấn mạnh: EPR là công cụ chính sách tiến bộ, yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau sử dụng. Đây không phải là một loại thuế mà là cơ chế phân bổ trách nhiệm công bằng giữa các doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và giảm thiểu tác động môi trường.

 

Tham gia trình bày tại diễn đàn, Hiệp hội CropLife ủng hộ cách tiếp cận EPR đồng thời nhấn mạnh cam kết tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ và các bên liên quan hỗ trợ triển khai quản lý thu gom và xử lý bao gói thuốc BVTV một cách bền vững tại Việt Nam.

 

 

Toàn cảnh diễn đàn.

 

Theo Hiệp hội CropLife EPR là cụm từ viết tắt của “Extended Producer Responsibility”, tạm hiểu là “Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu”. Đây  một cách tiếp cận chính sách môi trường, theo đó trách nhiệm của doanh nghiệp được mở rộng tới toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ khâu nghiên cứu - sản xuất đến xử lý sau sử dụng. Cơ chế này không chỉ góp phần hiện thực hóa nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền” mà còn thúc đẩy cách tiếp cận quản lý theo vòng đời sản phẩm – nền tảng của kinh tế tuần hoàn.

 

Tại Việt Nam, EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và từng bước được cụ thể hóa thông qua các nghị định, thông tư hướng dẫn. Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP vào đầu tháng 4 năm nay đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện và đưa cơ chế EPR vào triển khai đồng bộ trong thực tế.

 

Nghị định đã quy định rõ ràng cơ chế thực hiện trách nhiệm tái chế và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu; đồng thời thiết lập quy trình quản lý, sử dụng nguồn đóng góp tài chính cũng như cơ chế hỗ trợ cho các hoạt động thu gom và xử lý chất thải. Qua đó, cơ chế EPR tại Việt Nam ngày càng được hoàn thiện theo hướng đồng bộ, minh bạch và khả thi hơn, bao quát đầy đủ từ khâu đóng góp nguồn lực đến phân bổ và sử dụng hiệu quả trong thực tiễn.

 

CropLife tiên phong trong thúc đẩy EPR và quản lý bao gói thuốc BVTV bền vững

 

Tại Diễn đàn, ông Andrew Ward – Giám đốc Quản lý Sản phẩm – CropLife Quốc tế nhấn mạnh rằng cách tiếp cận EPR hoàn toàn phù hợp với định hướng quản lý thuốc BVTV “theo vòng đời” mà mạng lưới CropLife toàn cầu đang theo đuổi thông qua các hoạt động hướng dẫn sử dụng sản phẩm an toàn, hiệu quả và có trách nhiệm (stewardship). Theo đó, các thành viên của CropLife luôn cam kết đầu tư nguồn lực và thể hiện trách xuyên suốt toàn bộ vòng đời sản phẩm – từ nghiên cứu và phát triển, thương mại hóa, sử dụng cho đến thu gom, xử lý và tiêu hủy sau sử dụng. Mục tiêu không chỉ là tối ưu hóa hiệu quả các giải pháp công nghệ mà còn giảm thiểu tối đa các tác động tiêu cực từ việc khai thác và sử dụng công nghệ đến môi trường và sức khỏe con người.

 

 

Ông Andrew Ward – Giám đốc Quản lý Sản phẩm – CropLife Quốc tế nhấn mạnh, các công ty thành viên của CropLife Việt Nam là những đơn vị tiên phong thực hiện kê khai và hoàn thành nghĩa vụ đóng góp EPR .

 

CropLife Việt Nam hoan nghênh việc ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP, cũng như việc hoàn thiện khung pháp lý về EPR, qua đó tạo điều kiện để các trách nhiệm và đóng góp của doanh nghiệp được chuyển hóa thành các hoạt động cụ thể, thiết thực trong thu gom và xử lý bao bì thuốc BVTV trên thực tế. Đây cũng là bước đi phù hợp với cam kết lâu dài của CropLife trong việc thúc đẩy quản lý sản phẩm có trách nhiệm và phát triển bền vững.

 

Hiện nay, mạng lưới CropLife toàn cầu đang đồng hành triển khai cơ chế EPR trong hoạt động quản lý bao bì thuốc BVTV tại hơn 50 quốc gia trên thế giới, với nhiều kết quả tích cực, đặc biệt trong việc nâng cao tỷ lệ thu gom và xử lý bao bì sau sử dụng. Tại Việt Nam, các công ty thành viên của CropLife Việt Nam là những đơn vị tiên phong thực hiện kê khai và hoàn thành nghĩa vụ đóng góp EPR ngay từ những năm đầu triển khai (năm 2022).

 

Tháo gỡ thách thức lớn trong quản lý chất thải nông nghiệp

 

Diễn đàn tại Đắk Lắk là một trong những hoạt động quan trọng nhằm thúc đẩy triển khai cơ chế EPR tại địa phương, tạo không gian đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các bên liên quan trong chuỗi giá trị.

 

Từ thực tiễn, nhiều ý kiến cho rằng bài toán xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật không chỉ nằm ở khâu thu gom mà là vấn đề tổng thể, đòi hỏi sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân.

 

Bà Triệu Thị Châu, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Bình Minh ở Đắk Lắk, cho rằng điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khâu xử lý cuối cùng. Nhiều nơi đã có bể chứa nhưng rác vẫn tồn đọng do thiếu đơn vị vận chuyển. “Không thể đẩy toàn bộ trách nhiệm cho nông dân”, bà Châu nhấn mạnh.

 

Ở góc độ địa phương, ông Nguyễn Hắc Hiển, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Đắk Lắk, cho biết công tác thu gom vẫn gặp khó do hạ tầng thiếu đồng bộ và việc tổ chức thu gom chưa thường xuyên. Với hơn 845.000 ha đất nông nghiệp và hàng nghìn cơ sở kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật, mỗi năm địa phương phát sinh hàng trăm tấn bao bì, tạo áp lực lớn cho công tác xử lý.

 

Ông Lê Văn Vương, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Thương mại Vương Thành Công ở tỉnh Đắk Lắk đề xuất cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng “Nhà nước và nông dân cùng làm”, đồng thời thúc đẩy sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sinh học và chuyển đổi bao bì sang vật liệu thân thiện môi trường để giảm áp lực rác thải.

 

Trong khi đó, ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ tịch Hội doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc Bảo vệ thực vật Việt Nam nhấn mạnh: cần làm rõ cơ chế phân bổ chi phí trong EPR, đặc biệt cho khâu thu gom và vận chuyển. Quy trình tiêu hủy cũng cần được chuẩn hóa và giám sát chặt chẽ để bảo đảm hiệu quả.

 

Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, ông Andrew Ward, đại diện Croplife, cho rằng với cơ chế minh bạch và trách nhiệm rõ ràng, tỷ lệ thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật có thể đạt tới 90% như tại Brazil. Nguồn tài chính từ EPR cần được sử dụng trực tiếp cho hoạt động thu gom, xử lý và khuyến khích thiết kế bao bì thân thiện môi trường.

 

 

Công tác thu gom, xử lý bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận, góp phần cải thiện môi trường nông thôn. 

 

Tại Diễn đàn, dựa trên kinh nghiệm triển khai hệ thống quản lý bao bì thuốc BVTV tại nhiều quốc gia, CropLife cũng chia sẻ một số khuyến nghị nhằm hỗ trợ Việt Nam triển khai hiệu quả cơ chế EPR trong giai đoạn đầu, cần xác định rõ rằng EPR không phải là một loại thuế mà là cơ chế trách nhiệm, trong đó nguồn đóng góp của doanh nghiệp cần được sử dụng đúng mục đích cho hoạt động thu gom và xử lý bao bì. Việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong sử dụng nguồn lực là yếu tố then chốt để tạo niềm tin và sự tham gia lâu dài của doanh nghiệp.

 

Thứ hai, cần thiết kế cơ chế đảm bảo tính công bằng, tránh tình trạng các đơn vị không thực hiện nghĩa vụ nhưng vẫn hưởng lợi từ hệ thống. Đồng thời, cần có các biện pháp quản lý đối với bao bì từ các sản phẩm không hợp pháp để đảm bảo tính toàn vẹn của hệ thống.

 

Thứ ba, trong giai đoạn đầu triển khai, cần thiết lập các mục tiêu thu gom mang tính thực tế và khả thi, đồng thời ưu tiên triển khai tại các khu vực có mật độ phát sinh bao bì cao trước khi mở rộng trên phạm vi rộng hơn. Cách tiếp cận này đã được áp dụng hiệu quả tại nhiều quốc gia.

 

Thứ tư, việc xây dựng và thử nghiệm các mô hình tổ chức và kế hoạch vận hành phù hợp là rất cần thiết, nhằm đảm bảo hệ thống có thể vận hành bền vững về tài chính trong dài hạn, đồng thời tận dụng hiệu quả kinh tế theo quy mô khi mở rộng.

 

Thứ năm, cần khuyến khích doanh nghiệp cải tiến thiết kế bao bì theo hướng dễ thu gom, dễ sục rửa và dễ xử lý hơn, qua đó góp phần giảm chi phí và tăng hiệu quả toàn hệ thống.

 

Thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm quốc tế, thực tiễn triển khai tại các quốc gia và các đề xuất hợp tác cụ thể, CropLife mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ và các đối tác trong việc hiện thực hóa hiệu quả cơ chế EPR, góp phần xây dựng hệ thống quản lý bao bì thuốc BVTV bền vững, phù hợp với điều kiện thực tiễn tại Việt Nam.

 

Việc triển khai hiệu quả cơ chế EPR đối với bao bì thuốc BVTV được kỳ vọng sẽ góp phần giải quyết một trong những thách thức lớn trong quản lý chất thải nông nghiệp hiện nay, đồng thời tạo nền tảng cho việc mở rộng sang các loại chất thải nông nghiệp khác trong tương lai./.