Ngày 5/6, tại Hà Nội, Hội Làm vườn Việt Nam (HLVVN) phối hợp với Trung tâm Khuyến nông Quốc gia tổ chức Hội thảo góp ý Dự thảo “Sổ tay hướng dẫn phát triển Kinh tế vườn tuần hoàn”. Sổ tay là tài liệu sẽ được dùng để tập huấn, hướng dẫn cho cơ sở thông qua hệ thống khuyến nông cũng như hệ thống Hội Làm vườn.

Cẩm nang bỏ túi của nông dân

Phát biểu tại Hội thảo, PGS. TS. Lê Quốc Doanh, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam, chia sẻ, tại Việt Nam, kinh tế vườn từ lâu giữ vai trò quan trọng trong sinh kế nông hộ, đặc biệt ở khu vực nông thôn và miền núi. Kinh tế vườn không chỉ tận dụng hiệu quả tài nguyên tại chỗ, tạo việc làm, tăng thu nhập và cung cấp thực phẩm cho hộ gia đình, mà còn góp phần bảo tồn và phát triển tri thức bản địa, phát triển văn hóa cộng đồng và cảnh quan nông thôn.

Tuy nhiên, hiện nay, tình trạng biến đổi khí hậu gia tăng, tài nguyên nông nghiệp chịu nhiều áp lực và yêu cầu phát triển nông nghiệp bền vững ngày càng cấp thiết, việc đổi mới phương thức sản xuất theo hướng xanh, tuần hoàn và thích ứng đang trở thành xu thế tất yếu. Kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp được xem là hướng tiếp cận quan trọng nhằm sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản xuất.

PGS. TS. Lê Quốc Doanh, Chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam, phát biểu tại Hội thảo.

Để tổ chức sản xuất nông nghiệp theo hướng hiệu quả, thân thiện với môi trường, bền vững và tăng cường liên kết tuần hoàn giữa các hợp phần sản xuất, Hội Làm vườn Việt Nam đã phối hợp cùng Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) xây dựng dự thảo “Sổ tay phát triển kinh tế vườn tuần hoàn”.

Theo ông Doanh, “Sổ tay phát triển kinh tế vườn tuần hoàn” được biên soạn nhằm cung cấp cách tiếp cận tổng thể và thực tiễn trong phát triển kinh tế vườn theo hướng tuần hoàn, sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu. Tài liệu kết hợp kinh nghiệm thực tiễn, tri thức bản địa và tiến bộ khoa học kỹ thuật phù hợp với điều kiện sản xuất nông hộ, đặc biệt tại khu vực miền núi và trung du phía Bắc.

Nội dung Sổ tay tập trung giới thiệu các nguyên lý cơ bản của kinh tế vườn tuần hoàn; tổ chức và vận hành mô hình VAC tuần hoàn; sử dụng hiệu quả tài nguyên đất, nước, sinh khối và nguồn lực nông hộ; quản lý, tái chế, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp; cải thiện môi trường sinh thái; đồng thời đề cập các giải pháp liên kết thị trường, nâng cao giá trị sản phẩm và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Giới thiệu sơ bộ về dự thảo Sổ tay phát triển kinh tế vườn tuần hoàn, TS. Nguyễn Thị Thanh Thủy, Phó chủ tịch Hội Làm vườn Việt Nam cho biết, nội dung sổ tay gồm 4 phần:

Cụ thể, phần 1, là khái niệm, bối cảnh và định hướng phát triển Kinh tế vườn tuần hoàn, trong đó, “vườn” được hiểu theo nghĩa rộng, bao gồm các hoạt động: trồng trọt; chăn nuôi; nuôi thủy sản; xử lý phụ phẩm, sơ chế bảo quản sản phẩm và các hoạt động sinh kế phù hợp với điều kiện địa phương.

Các đại biểu chụp ảnh tại Hội thảo.

Phần 2, nội dung hướng dẫn người dân làm kinh tế vườn tuần hoàn, phần này tập trung vào các hoạt động cần thực hiện để phát triển kinh tế vườn tuần hoàn có thể được chia thành 3 khâu, với tất cả 10 nhóm (cũng có thể gọi là 10 bước) hoạt động chính. Việc thực hiện các bước không nhất thiết phải theo trình tự xong bước này tới bước kia, mà nhiều hoạt động cần được thực hiện song song, đồng thời; nhiều hoạt động cần được lặp lại theo các chu kỳ sản xuất.

Phần 3, một số giải pháp hỗ trợ phát triển vườn tuần hoàn, hướng dẫn người sản xuất việc cấp, quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, cơ sở đóng gói, xây dựng, đăng ký sản phẩm OCOP, công tác kiểm nghiệm nông sản…

Cuối cùng, huy động nguồn lực, đưa ra cái nhìn toàn cảnh giúp chủ thể sản xuất duy trì nguồn lực duy trì hoạt động sản xuất thường xuyên như vật tư đầu vào, chăm sóc cây trồng vật nuôi, lao động, phòng chống dịch bệnh, vận chuyển, tiêu thụ sản phẩm và tham gia các hoạt động đào tạo, chứng nhận sản xuất an toàn hoặc OCOP. Đặc biệt, các nguồn huy động vốn.

Cần ngắn gọn, dễ hiểu

Sau khi đọc và nghe giới thiệu, các đại biểu đánh giá cao nội dung Dự thảo Sổ tay do HLVVN biên tập. Theo các chuyên gia, tài liệu có ý nghĩa thực tiễn đặc biệt quan trọng đối với ngành Nông nghiệp trong giai đoạn hiện nay, đồng thời, tập trung phân tích cấu trúc và nội dung của Dự thảo Sổ tay nhằm chuẩn hóa quy trình, định hình tư duy và cung cấp các giải pháp kỹ thuật đồng bộ cho các địa phương, định hướng hộ nông dân, chủ trang trại, tổ hợp tác, hợp tác xã, cán bộ khuyến nông cơ sở, khuyến nông cộng đồng và các tổ chức, cá nhân quan tâm đến phát triển kinh tế vườn tuần hoàn.

Góp ý tại Hội thảo, PGS.TS Nguyễn Văn Bộ, nguyên Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) cho rằng, Dự thảo hướng dẫn phát triển nông nghiệp bền vững là một công cụ quan trọng để hướng dẫn nhà nông, nhà quản lý địa phương và các cơ quan chuyên môn.

PGS.TS Nguyễn Văn Bộ, nguyên Giám đốc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS).

Tuy nhiên, cần có những điều chỉnh một số nội dung để người dân, địa phương dễ tiếp cận hơn như, cần làm rõ khái niệm, giảm độ phức tạp, tập trung vào các vấn đề chính. Về hình thức, cần sử dụng hình vẽ, biểu đồ, rút gọn độ dài để dễ sử dụng. Bên cạnh đó, cần bổ sung các ví dụ mẫu cụ thể, các quy trình chi tiết phù hợp với điều kiện địa phương.

Cụ thể, về mặt nội dung, trong phần danh mục các loại cây và vật nuôi, cần giảm bớt độ phức tạp, tập trung vào những loại chính và cần cập nhật thường xuyên, phân loại rõ ràng các mô hình vườn theo đặc điểm địa lí (đồng bằng, miền núi, vùng ven đô). Đối với mô hình vườn, cần bổ sung các mô hình kết hợp rừng-nông nghiệp và nông nghiệp đô thị. Đặc biệt, cần làm rõ các khái niệm chính, đặc biệt là định nghĩa nông nghiệp bền vững. Đồng thời, nên rút gọn sổ tay để dễ sử dụng hơn, tránh quá dài dòng.

Ở góc độ địa phương, bà Hoàng Thị Thu Hiền, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số Sơn La đề xuất, HLVVN cần cấu trúc lại sổ tay theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu để các địa phương dễ dàng tra cứu. Đồng thời, xây dựng mô hình nông nghiệp tuần hoàn điểm để nông dân dễ tiếp cận, học tập và làm theo.

Đưa ra ví dụ trực quan, bà Hiền cho biết, Sơn La là một trong những địa phương có sản lượng nông nghiệp dồi dào và trung tâm chế biến hàng đầu miền Bắc với tốc độ tăng trưởng ngành bứt phá đạt 6,76%/năm, quy mô sinh khối rất lớn từ hơn 85.000 ha cây ăn quả và đặc biệt là diện tích cà phê đang phát triển nóng về diện tích, áp lực từ phế phụ phẩm lên môi trường nông thôn là rất lớn.

 Bà Hoàng Thị Thu Hiền - Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Chuyển đổi số Sơn La đưa ra góp ý tại Hội thảo.

Từ thực tế đối phó với tổ hợp thiên tai khắc nghiệt (hạn hán, sương muối, lũ quét...), bà Hiền cho rằng, cần sớm ban hành sổ tay nhằm truyền tải kiến thức đến người dân một cách dễ đọc dễ hiểu, trong đó cụ thể hóa các quy trình chăm sóc, sơ chế, bảo quản cho từng loại cây trồng và vật nuôi  từ sản xuất, chế biến, phân phối đến tiêu dùng theo hướng minh bạch, trách nhiệm và bền vững. Thúc đẩy nâng cao thu nhập, chất lượng cuộc sống của người dân, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu.

Phát biểu kết luận, Chủ tịch Lê Quốc Doanh đánh giá cao những đóng góp thẳng thắn, tâm huyết và bám sát thực địa của các đại biểu. Các ý kiến đóng góp sẽ được HLVVN tiếp thu nghiêm túc nhằm hoàn thiện cuốn Sổ tay, để tài liệu này thành "kim chỉ nam" hướng dẫn người sản xuất HTX khu vực phía Bắc thúc đẩy tiến trình xanh hóa nền nông nghiệp Việt Nam, phát triển kinh tế tuần hoàn theo đúng định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Nguồn: THANH XUÂN/kinhtenongthon.vn