Từ vùng chè sản xuất manh mún, xã Bình Sơn (Thanh Hóa) từng bước xây dựng vùng nguyên liệu hữu cơ tập trung, nâng cao chất lượng, khẳng định thương hiệu OCOP và mở hướng phát triển chuỗi giá trị bền vững cho kinh tế địa phương.

 

 

Từ sản xuất manh mún...

Ở thôn Bao Lâm, xã Bình Sơn, những đồi chè nối tiếp nhau hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Không còn sản xuất manh mún, mạnh ai nấy làm như trước, người dân nơi đây đang đi theo một hướng đi mới: phát triển chè hữu cơ gắn với tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ ổn định.

Đằng sau diện mạo ấy là cả quá trình gần 30 năm bền bỉ của ông Lê Đình Tú, Giám đốc HTX Dịch vụ nông - lâm nghiệp Bình Sơn, người đặt nền móng cho tư duy làm chè gắn với giá trị bền vững.

Năm 1996, rời công việc ổn định ở thành phố, ông Tú lên vùng Bao Lâm, xã Bình Sơn lập nghiệp. Khi đó, hạ tầng thiếu thốn, sản xuất nông nghiệp chủ yếu tự phát, chưa có tổ chức đứng ra liên kết.

Ông Nguyễn Đình Tú, người gây dựng và phát triển thương hiệu chè Bình Sơn.

Bình Sơn khi ấy là vùng đất “ba không”: Không đường, không điện, không sóng điện thoại. Đồi núi chủ yếu là cây tạp và chè cũ, lối đi chỉ là những đường mòn nhỏ do dân tự mở. Mỗi bước chân trên đồi đều là thử thách, mỗi ngày là một cuộc chiến với rừng và thời gian.

Với 20 triệu đồng tiền tích cóp, ông Tú mua khoảng 10ha đất tại khu vực Bao Lâm, Thọ Bình, kèm phần diện tích giáp ranh được UBND xã giao lại. Ý định ban đầu là trồng bạch đàn gây rừng kinh tế, nhưng cây non vừa nhú đã bị trâu, bò gặm sạch. Chuyển sang trồng luồng, tình trạng phá hoại vẫn tiếp diễn.

“Có lúc nản thật sự. Công sức bỏ ra rồi mà cứ trồng lên lại mất. Nhưng bà con quanh đây động viên, bảo đã lên rồi thì cố bám”, ông Tú nhớ lại.

Không rời đất, ông Tú chuyển hướng. Năm 1998, ông bỏ tiền túi, phối hợp cùng người dân kéo điện lên đồi, đến tận từng hộ dân. Giữa rừng sâu, vợ chồng ông ngày ngày đào đất, đắp đường, ngăn đập tạo ao trữ nước, dẫn nước tưới tiêu - những việc căn bản nhưng gian nan nhất. “Muốn làm ăn lâu dài thì phải có đường, có điện, có nước. Không có mấy cái đó thì quanh quẩn nghèo thôi”, ông nói.

Đồi chè được tưới tiêu chủ động nhờ hệ thống phun nước, bảo đảm độ ẩm cần thiết cho cây sinh trưởng.

Sau nhiều lần thử nghiệm chưa thành công, ông quyết định dành toàn bộ 3ha trồng chè bản địa kết hợp cây keo. Khi đó, sản phẩm chè Bình Sơn chủ yếu bán qua HTX do Nhà nước quản lý. Nhưng, HTX phá sản, người trồng chè rơi vào cảnh bị thương lái ép giá, đầu ra bấp bênh.

“Chè làm ra mà không ai đứng ra lo tiêu thụ thì khổ lắm. Mỗi vụ lại thấp thỏm, bán được bao nhiêu hay bấy nhiêu. Tôi nghĩ ở vùng đất chè này phải có tổ chức đứng ra làm đầu mối cho bà con”, ông Tú chia sẻ.

Năm 2016, HTX Dịch vụ nông - lâm nghiệp Bình Sơn ra đời, ông Tú được  tín nhiệm bầu làm Giám đốc, đặt nền móng cho việc ổn định đầu ra, phát triển sản xuất bài bản và nâng tầm thương hiệu chè Bình Sơn.

... Đến xây dựng thương hiệu OCOP

Không chờ đợi chính sách hay hỗ trợ, ông Tú tự mang chè xuống Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường), đúng dịp tham gia hội chợ nông sản tại Hải Phòng. “Cứ mang chè đi cho người ta uống thử. Nếu họ khen thì mình làm tiếp, còn chê thì về sửa”, ông nói.

Phản hồi tích cực từ người tiêu dùng tiếp thêm niềm tin cho ông và bà con xã viên. Khi Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) được triển khai, HTX Bình Sơn tham gia với quyết tâm làm bài bản từ vùng nguyên liệu đến chế biến, bao bì và truy xuất nguồn gốc.

Chè được thu hái từ những búp non vào buổi sáng sớm để giữ trọn hương vị.

Đến nay, HTX Bình Sơn có 4 sản phẩm OCOP: “Chè sạch Bình Sơn” đạt OCOP 4 sao, trở thành sản phẩm chủ lực; 3 sản phẩm đạt 3 sao: Mật ong bốn mùa hoa rừng, trà xanh túi lọc Bình Sơn và trà gai leo túi lọc Bình Sơn.

Theo ông Tú, OCOP không chỉ là chuyện gắn sao. “Muốn lên 4 sao, phải làm đồng đều từ vùng nguyên liệu, cách chăm sóc, thời điểm thu hái, chế biến đến đóng gói. Làm thật thì sản phẩm mới đứng được lâu”.

Những ngày đầu, ông Tú lặn lội ra Thái Nguyên học hỏi, thử nghiệm giống chè. Nhìn chè bản địa cháy vị, nước không xanh, ông quyết định trồng các giống lai 1, Long Vân, BH8. Gốc chè này nay đã hơn 20 năm tuổi.

Để đảm bảo chất lượng, ông Tú chăm sóc cây theo đúng quy trình: mùa đông khi cây ủ, lá phát hết sát cành lớn, phun thuốc sinh học diệt rầy nâu; bón phân hữu cơ hai lần mỗi năm để cây hấp thụ tối ưu. Hệ thống tưới tự động luân phiên hai ngày/lần, giữ đất luôn xốp, giúp cây sinh trưởng tốt.

Song, việc làm ra sản phẩm chất lượng cũng đi kèm thử thách. “Đi đâu tôi học hỏi tới đó, mua cây chè về trồng thử nghiệm, không đạt là phải bỏ. Năm 2023, vợ chồng tôi cùng một xã viên tiếp tục thử nghiệm và thưởng trà, nhiều lô vẫn không đạt”, ông Tú kể.

Với ông, chè ngon là giữ được hương vị tự nhiên. “Chè sau khi làm khô dùng nhiệt tạo hương. Nước đầu, nước thứ hai chỉ thoang thoảng mùi hương. Chè của mình không phẩm màu, không pha vị, để giữ hương nguyên bản”, ông nói.

Hiện, HTX Bình Sơn có 24 thành viên, tổng diện tích sản xuất 80ha, riêng gia đình ông Tú có 3ha chè. Sản lượng chè khô hằng năm khoảng 8 tấn, giá trung bình 300.000 đồng/kg, doanh thu hơn 2 tỷ đồng. Trừ chi phí, gia đình ông thu lãi khoảng 400 triệu đồng/năm, cộng thêm 200 triệu đồng từ mật ong.

Gia đình ông tạo việc làm cho 5 lao động với thu nhập 7 triệu đồng/tháng. HTX Dịch vụ nông - lâm nghiệp Bình Sơn giải quyết việc làm cho gần 100 lao động, góp phần ổn định sinh kế cho người dân địa phương.

Chị Lê Thị Dung, nhân công HTX Bình Sơn, thu hái chè.

Chị Lê Thị Dung, nhân công HTX, chia sẻ: “Công việc ở vườn chè không chỉ hái búp mà còn chăm cây, bón phân, làm cỏ... Một ngày khoảng 8 tiếng, thu nhập 7 triệu đồng/tháng, giúp cuộc sống gia đình ổn định hơn”.

Nhìn lại gần 30 năm bám đất, bám rừng, ông Tú chỉ nói gọn: “Làm nông nghiệp không thể nóng vội. Phải đi chậm, làm chắc, giữ chữ tín”.

Ông Nguyễn Hùng Vương, Bí thư Đảng ủy xã Thọ Bình, đánh giá, sau sáp nhập đơn vị hành chính, toàn xã có 7 sản phẩm OCOP, trong đó HTX Bình Sơn có 4 sản phẩm, giữ vai trò trụ cột. Việc Chè sạch Bình Sơn nâng hạng 4 sao thể hiện hướng đi đúng, sản xuất bài bản, gắn với thị trường và tạo giá trị bền vững cho vùng nguyên liệu.

Theo ông Vương, toàn xã hiện có khoảng 400ha chè. Thời gian tới, địa phương sẽ phát triển nông nghiệp hữu cơ, công nghệ cao, đa dạng cây trồng - vật nuôi, hướng tới nông sản quy mô lớn gắn thương hiệu. HTX Dịch vụ nông - lâm nghiệp Bình Sơn sẽ là nền tảng để chuyển đổi cây trồng và khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch cộng đồng sinh thái.

Nguồn: THANH DUYÊN/kinhtenongthon.vn