Qua hoạt động của Hội Làm vườn, VAC vừa gắn chặt với kinh tế gia đình, vừa đóng góp lớn cho kinh tế địa phương, ngành nông nghiệp và kinh tế quốc gia; không chỉ có giá trị kinh tế mà VAC còn có giá trị xã hội nhân văn sâu sắc, gìn giữ văn hóa, bảo vệ môi trường…
1. Theo thống kê, xuất khẩu rau quả liên tục tăng trong nhiều năm: 5,6 tỷ USD năm 2023, hơn 7,1 tỷ USD năm 2024, trên 8,56 tỷ USD năm 2025. Quý I/ 2026, giá trị xuất khẩu rau quả đạt 1,53 tỷ USD, tăng 31,4% so với cùng kỳ năm trước. Tiếp tục duy trì xuất siêu cao.
Ngành Nông nghiệp đang hướng đến kim ngạch 100 tỷ USD vào năm 2030. Trong khi đó, ngành rau quả lên kế hoạch xuất khẩu đạt 10 tỷ USD ngay trong năm 2026 này với nhiều sản phẩm mới, kết hợp mở rộng thị trường, tăng sản phẩm chế biến sâu, giá trị cao và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.
Tuy vậy, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hợp quốc (FAO), Ngân hàng Thế giới (WB) và nhiều tổ chức nghiên cứu cảnh báo, cùng với biến đổi khí hậu - thách thức dài hạn lớn nhất - còn thêm xu hướng siết chặt tiêu chuẩn môi trường, an toàn thực phẩm, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, kim loại nặng trong sảm phẩm và yêu cầu truy xuất nguồn gốc tại tất cả các thị trường.
Trái bưởi tươi Việt Nam đã được chính thức xuất khẩu sang Australia. Ảnh: Chu Khôi
2. Tiềm năng và lợi thế của kinh tế vườn nước ta rất lớn nhưng còn manh mún, nhỏ lẻ. Việc tồn tại hàng trăm nghìn trang trại và hàng triệu mảnh vườn thể hiện điều đó.
Vai trò của kinh tế vườn sẽ rất lớn nếu sản xuất kinh doanh vườn được kết nối với chuỗi cung ứng hiện đại toàn cầu, với sàn giao dịch nông sản số và với các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế,… Kết nối vườn với không gian kinh tế mới giúp sản xuất và tiêu dùng, nông thôn và thành thị gần nhau hơn. Không gian kinh tế mới giúp mở rộng biên độ giá trị sang nhiều lĩnh vực khác, như: dịch vụ, du lịch, trải nghiệm,… Đây là sự chuyển dịch từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Đây cũng là giải pháp căn cơ giải quyết bài toán giá trị gia tăng thấp và những rủi ro “được mùa mất giá, được giá mất mùa” của thị trường nông sản nước ta lâu nay.
Vườn - VAC là mô hình kinh tế tuần hoàn và nông nghiệp tái sinh. Bằng việc tận dụng phế - phụ phẩm tuần hoàn, giảm thiểu hóa chất và bảo vệ đa dạng sinh học, Vườn - VAC không chỉ đáp ứng yêu cầu của các thị trường mà còn tạo cảnh quan nông thôn xanh, đẹp, hạnh phúc.
Để kinh tế vườn vững vàng trong không gian kinh tế mới, vấn đề đầu tiên và lâu dài là nâng tầm tri thức cho lao động nông thôn, nhất là người làm vườn. Phải làm sao để những nhà nông, nhà vườn của kỷ nguyên mới làm chủ công nghệ, hiểu biết về thị trường, có tư duy quản trị và khả năng thích ứng…
Sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng, các tổ chức xã hội nghề nghiệp như Hội Làm vườn là vô cùng quan trọng trong chuyển tải, lan tỏa, nhân rộng những tri thức khoa học, kỹ thuật, thị trường,… vào từng nếp nghĩ, cách làm của người dân.
Sự liên kết giữa “Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp và Nhà nông” cần được cụ thể hóa trong những hợp tác xã kiểu mới thông qua các tổ chức xã hội nghề nghiệp như Hội Làm vườn, nơi các mảnh vườn nhỏ được kết nối lại thành vùng nguyên liệu lớn, có sức mạnh đàm phán và khả năng ứng phó với mọi biến động.
Nói đến kinh tế vườn tức là nói đến nghề làm vườn. Bởi vậy, người làm vườn của kỷ nguyên vươn mình phải hiểu rõ, hiểu sâu, nắm chắc nhiều tri thức từ kỹ thuật canh tác, bảo vệ đất, nguồn nước, đến thị trường, thương hiệu, quản trị, chuyển đổi số, trách nhiệm xã hội với môi trường,… để thực hiện đúng, đủ với trách nhiệm cao.
3. Trong quá trình công tác, được tham gia nhiều kỳ đại hội của Hội Làm vườn Việt Nam nhưng kỳ Đại hội lần thứ VIII, nhiệm kỳ 2026 – 2031 để lại trong tôi điều mới mẻ về cách tiếp cận và truyền cảm hứng mới.
Thực tế là, kỳ đại hội nào của Hội cũng thể hiện tầm nhìn mới, tư duy mới về nghề làm vườn, kinh tế vườn -VAC, nhất là việc truyền cảm hứng cho hội viên và xã hội phát triển VAC. Các chương trình, phong trào do Hội phát động đã tạo nên khí thế thi đua sôi nổi ở khắp các địa phương, trong mọi tổ chức xã hội, tạo động lực cho kinh tế nông thôn phát triển, như: cải tạo vườn tạp, ao hoang, chuồng trống; xây dựng ô dinh dưỡng; đưa vườn lên đồi, ra đồng, ra vùng cát ven biển, vùng trũng; xây dựng gia trại, trang trại, phát triển VAC hàng hóa, áp dụng tiến bộ kỹ thuật vào canh tác, xây dựng Biogas trong VAC,…
Qua hoạt động của Hội, VAC vừa gắn chặt với kinh tế gia đình, vừa đóng góp lớn cho kinh tế địa phương, ngành nông nghiệp và kinh tế quốc gia; không chỉ có giá trị kinh tế mà VAC còn có giá trị xã hội nhân văn sâu sắc, gìn giữ văn hóa, bảo vệ môi trường… Quy mô VAC vượt khỏi giới hạn nhỏ, gần nhà, bán chợ làng mà sản xuất trên diện tích lớn, hàng hóa chất lượng cao để bán chợ xa, xuất khẩu.
Bằng những kết quả mang lại, VAC được quốc tế hóa và lan tỏa sang nhiều quốc gia…
Điều mới mẻ của đại hội kỳ này ở chỗ: Không chỉ là tổng kết nhiệm kỳ trước, rút ra bài học kinh nghiệm, xây dựng phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ cho 5 măm tới mà trong phát biểu định hướng cho Đại hội, ông Sáu Hoan (ông Lê Minh Hoan, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn), nhấn mạnh: Điều cần bàn là, Hội Làm vườn sẽ vun trồng điều gì trong lòng người làm vườn? Tri thức, tinh thần hợp tác, khát vọng nâng tầm nông sản Việt, sử dụng công nghệ mới trong sản xuất, kết nối thị trường… hay tình yêu với đất?
Cách nào để Hội Làm vườn có thể trở thành cầu nối giữa kinh nghiệm truyền đời với tri thức khoa học, giữa nông dân với nhà khoa học, giữa hợp tác xã với doanh nghiệp công nghệ, giữa mảnh vườn với thị trường lớn, kết nối vườn – VAC với không gian kinh tế mới,…
Xin lấy ý kiến của ông Sáu Hoan để kết thúc bài viết. Theo ông Sáu, Hội phải khơi lại tinh thần Người Làm vườn Việt Nam: Cần cù nhưng không cam chịu. Sáng tạo nhưng không xa rời tự nhiên. Hội nhập nhưng không đánh mất bản sắc. Làm vườn là vun trồng Niềm tin. Trồng sự tử tế. Trồng tương lai.
Ông nhấn mạnh, ưu tiên hàng đầu là, Hội cần truyền cảm hứng về “mối tình giữa con Người với Đất và Cây”. Làm vườn bền vững trước hết là làm cho Đất khỏe, Người khỏe, Cộng đồng khỏe. Bởi vậy:
Để đất nước là khu vườn tuần hoàn, thông minh
Đừng để đến khi Đất “ho” mới lo phục hồi.
Vườn không thể cho trái ngon nếu Đất suy kiệt
Vườn không thể bền nếu nhà vườn không được học.
Nguồn: NGUYỄN ANH TUẤN/kinhtenongthon.vn