Từ những con đường làng được mở rộng, những tuyến đường hoa, hàng cây xanh được chăm sóc đến các vùng sản xuất hàng hóa, hợp tác xã liên kết chuỗi và sản phẩm OCOP ngày càng khẳng định thương hiệu, nông thôn Ninh Bình đang chuyển mình mạnh mẽ.

Sau hợp nhất, không gian phát triển được mở rộng, yêu cầu đặt ra cũng cao hơn. Ninh Bình đang chuyển từ tư duy “xây dựng đạt chuẩn” sang kiến tạo nông thôn mới hiện đại, giàu bản sắc, sinh thái và bền vững, lấy người dân làm trung tâm, chất lượng cuộc sống làm thước đo.

Những tuyến đường liên thôn được mở rộng, bê tông hóa sạch đẹp; hai bên đường là hàng cây xanh tốt được người dân chăm sóc thường xuyên.
 

Từ những miền quê đổi mới đến tư duy xây dựng NTM chất lượng cao

Những ngày trở lại xã Bình Sơn, dễ dàng nhận thấy diện mạo nông thôn nơi đây đang đổi thay. Những tuyến đường liên thôn được mở rộng, bê tông hóa sạch đẹp; hai bên đường là hàng cây xanh tốt được người dân chăm sóc thường xuyên. Nhà văn hóa, trường học, trạm y tế được đầu tư xây dựng, từng bước hoàn thiện theo hướng khang trang, đồng bộ.

Tại Trường Mầm non An Đổ thuộc xã Bình Sơn, những chuyển biến về cơ sở vật chất cũng đang góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ. Cô Nguyễn Thị Tuyết, Hiệu trưởng nhà trường, cho biết: “Được sự quan tâm của cấp ủy, chính quyền các cấp, các ngành và sự đồng hành của phụ huynh, nhà trường từng bước được đầu tư, hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ. Các phòng học, khuôn viên, cảnh quan trường lớp ngày càng khang trang, sạch đẹp, tạo môi trường học tập, vui chơi an toàn, thân thiện cho trẻ. Đây là điều kiện quan trọng để đội ngũ cán bộ, giáo viên yên tâm công tác, tiếp tục đổi mới phương pháp chăm sóc, giáo dục, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non trên địa bàn”.

Các phòng học, khuôn viên, cảnh quan trường lớp ngày càng khang trang, sạch đẹp, tạo môi trường học tập, vui chơi an toàn, thân thiện cho trẻ.
 

Theo cô Nguyễn Thị Tuyết, cùng với việc đầu tư cơ sở vật chất, nhà trường cũng chú trọng xây dựng môi trường giáo dục xanh, sạch, an toàn; phát huy sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong chăm sóc, giáo dục trẻ. Những kết quả đó cho thấy hiệu quả của chương trình xây dựng NTM không chỉ hiện hữu trên những tuyến đường, công trình hạ tầng mà còn được thể hiện trực tiếp qua chất lượng các dịch vụ thiết yếu, trong đó có giáo dục, y tế và đời sống văn hóa của người dân.

Điều đáng quý ở xã Bình Sơn không chỉ nằm ở diện mạo mới mà còn ở sự thay đổi trong tư duy của người dân. Từ sản xuất nhỏ lẻ, nhiều hộ đã mạnh dạn chuyển sang sản xuất hàng hóa, tăng cường liên kết, ứng dụng cơ giới hóa và tiến bộ kỹ thuật. Các mô hình kinh tế tổng hợp, trang trại, gia trại, tổ hợp tác từng bước hình thành, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn.

Thực tiễn ở xã Bình Sơn cho thấy, khi hạ tầng được đầu tư đồng bộ, chính quyền quyết liệt vào cuộc và người dân thực sự trở thành chủ thể, xây dựng NTM không còn là câu chuyện của những công trình hay danh hiệu, mà trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện chất lượng sống và tạo dựng những miền quê đáng sống.

Hiệu quả của chương trình xây dựng NTM không chỉ hiện hữu trên những tuyến đường, công trình hạ tầng mà còn được thể hiện trực tiếp qua chất lượng các dịch vụ thiết yếu, trong đó có giáo dục, y tế và đời sống văn hóa của người dân.
 

Sau hợp nhất, Ninh Bình có diện tích khoảng 3.942 km², với 129 đơn vị hành chính cấp xã, gồm 97 xã và 32 phường. Không gian phát triển mới tạo thêm dư địa để tỉnh tổ chức lại sản xuất, kết nối hạ tầng, mở rộng thị trường và phát huy lợi thế về nông nghiệp, làng nghề, văn hóa, cảnh quan và du lịch.

Sau nhiều năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM, hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa ở khu vực nông thôn được quan tâm đầu tư. Nhiều vùng sản xuất tập trung, sản phẩm OCOP, mô hình kinh tế nông thôn và du lịch cộng đồng từng bước hình thành.

Tuy nhiên, quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ; sức cạnh tranh của nông sản chưa cao; liên kết giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ chưa thật sự bền vững. Vấn đề môi trường, nhất là xử lý rác thải sinh hoạt, nước thải, chất thải chăn nuôi và làng nghề, vẫn cần giải pháp căn cơ. Khoảng cách phát triển giữa các vùng, nhất là khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cũng đặt ra yêu cầu phải có chính sách đầu tư phù hợp.

Bởi vậy, bước vào giai đoạn 2026-2030, Ninh Bình xác định chuyển mạnh từ tư duy “xây dựng đạt chuẩn” sang “xây dựng NTM chất lượng cao, hiện đại và bền vững”.

Theo kế hoạch thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2026-2030, Ninh Bình hướng tới xây dựng NTM hiện đại, giàu đẹp, giàu bản sắc, bền vững, hài hòa với đô thị và thích ứng biến đổi khí hậu. Đến năm 2030, thu nhập bình quân của người dân nông thôn phấn đấu tăng từ 2,5 đến 3 lần so với năm 2020; tỷ lệ hộ nghèo còn dưới 1%; không còn thôn đặc biệt khó khăn thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Ninh Bình phấn đấu có từ 70% số xã trở lên đạt chuẩn NTM, từ 12% số xã trở lên đạt chuẩn NTM hiện đại; đồng thời phát triển thêm 200 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 4 sản phẩm đạt 5 sao.

Những mục tiêu này cho thấy cách tiếp cận mới: thành công của NTM không chỉ được đo bằng số xã đạt chuẩn hay số công trình được đầu tư, mà phải được thể hiện bằng thu nhập, môi trường sống, khả năng tiếp cận dịch vụ thiết yếu và sự hài lòng của người dân.
 

Lấy kinh tế nông thôn làm động lực, chuyển đổi số mở không gian phát triển

Để hiện thực hóa mục tiêu, Ninh Bình xác định hoàn thiện quy hoạch theo hướng đồng bộ, liên kết, phát huy lợi thế từng vùng, phù hợp với Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Hệ thống thông tin địa lý và cơ sở dữ liệu số được định hướng ứng dụng mạnh hơn trong quản lý quy hoạch.

Cùng với đó là phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn toàn diện, đồng bộ và hiện đại; ưu tiên giao thông, thủy lợi, phòng chống thiên tai, điện, thông tin truyền thông, trường học, cơ sở văn hóa, y tế, nước sạch, xử lý rác thải và nước thải. Hạ tầng nông thôn phải tăng khả năng kết nối với đô thị, thích ứng biến đổi khí hậu và ưu tiên những địa bàn khó khăn.

Thực tế cho thấy, muốn NTM bền vững trước hết phải nâng cao thu nhập cho người dân. Vì vậy, Ninh Bình đẩy nhanh cơ cấu lại ngành Nông nghiệp và Môi trường theo hướng sinh thái, hiện đại, tích hợp đa giá trị; phát triển vùng nguyên liệu, vùng sản xuất tập trung; ứng dụng cơ giới hóa đồng bộ, công nghệ cao, công nghệ số; phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ và cấp mã vùng sản xuất.

Kinh tế tập thể, HTX tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng. Ninh Bình hiện có 1.468 HTX, 4 Liên hiệp HTX và 3.066 tổ hợp tác. Nhiều HTX đã chuyển từ cung ứng dịch vụ đơn thuần sang tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi, xây dựng thương hiệu và kết nối thị trường.

Cùng với đó, chương trình OCOP đang tạo thêm động lực cho kinh tế nông thôn. Ninh Bình hiện có 1.001 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, gồm 839 sản phẩm 3 sao, 155 sản phẩm 4 sao và 7 sản phẩm 5 sao. Mục tiêu giai đoạn tới không chỉ tăng số lượng mà tập trung nâng cao chất lượng, khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường và gắn sản phẩm OCOP với du lịch nông thôn, du lịch cộng đồng.

Đây cũng là bước chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp, lấy thị trường làm trung tâm, nâng cao giá trị thông qua chế biến, bảo quản sau thu hoạch, xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và xúc tiến thương mại.

Một điểm nhấn trong xây dựng NTM giai đoạn mới là thúc đẩy chuyển đổi số. Ninh Bình định hướng phát triển, nhân rộng mô hình thôn thông minh; ứng dụng công nghệ số trong quản lý, sản xuất, tiêu thụ nông sản và cung cấp dịch vụ công; từng bước số hóa thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng quản trị ở cơ sở.

Hiện đại hóa nông thôn, tuy nhiên, không đồng nghĩa với bê tông hóa hay đánh mất bản sắc. Ninh Bình tiếp tục xây dựng cảnh quan sáng, xanh, sạch, đẹp; bảo tồn không gian làng quê, cảnh quan thiên nhiên và các giá trị văn hóa địa phương; nhân rộng mô hình thôn sinh thái, khu dân cư kiểu mẫu, đường hoa, hàng cây xanh, đồng thời tăng cường phân loại, thu gom, xử lý rác thải và chất thải nông nghiệp.

Một miền quê đáng sống phải hội tụ hạ tầng hiện đại, sinh kế bền vững, môi trường trong lành và đời sống văn hóa phong phú. Điều đó đang được thể hiện từ những đổi thay ở Bình Sơn và nhiều địa phương khác trong tỉnh.

Để chương trình đi vào chiều sâu, Ninh Bình tiếp tục phát huy vai trò chủ thể của người dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân đóng góp, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”; đồng thời kiện toàn bộ máy chỉ đạo, nâng cao năng lực quản lý, giám sát và huy động đa dạng nguồn lực đầu tư cho nông thôn.

Xây dựng NTM ở Ninh Bình đang bước sang một giai đoạn mới, từ hoàn thiện tiêu chí sang kiến tạo giá trị phát triển. Người dân là trung tâm, kinh tế là động lực, chuyển đổi số là công cụ, môi trường và bản sắc văn hóa là nền tảng, chất lượng cuộc sống là thước đo cuối cùng.

Sau hợp nhất, Ninh Bình có thêm không gian và nguồn lực để tổ chức lại sản xuất, kết nối thị trường và phát triển kinh tế nông thôn. Với nền tảng đã được tạo dựng, sự đồng thuận của nhân dân và quyết tâm của cả hệ thống chính trị, những miền quê Ninh Bình đang có thêm cơ sở để vươn tới mục tiêu hiện đại, sinh thái, giàu bản sắc.

Nguồn: HÀ NAM/kinhtenongthon.vn