Dọc tuyến đường Mạc Đĩnh Chi nối từ trung tâm Sóc Trăng về Trần Đề thuộc tỉnh Sóc Trăng cũ hai bên đường nhiều thửa ruộng đã thu hoạch xong từ trước Tết. Không còn cảnh nông dân "liều" làm lúa vụ 3 trong nỗi thấp thỏm chờ nước ngọt. Thay vào đó là những ruộng dưa xanh rì, ruộng bắp đang lên, hoặc đơn giản là đất được cho nghỉ để chờ mùa mưa.

Ở xã Tài Văn (TP Cần Thơ), ông Sơn Phươl đứng giữa ruộng dưa hấu đang ra hoa, kết trái, tay chỉ những rãnh nước nhỏ được đào dọc ruộng lúa.

“Trồng lúa mùa này tốn nước lắm. Dưa hấu chịu hạn tốt hơn, mỗi ngày tưới hai lần là đủ”, ông nói.

Ông Phươl cho biết, nhiều năm nay, ông chủ động chuyển diện tích lúa vụ 3 sang trồng hoa màu, nhờ đó mang lại hiệu quả kinh tế cao và ổn định hơn.

Câu chuyện “bỏ vụ 3” cũng được nhiều nông dân xem là quyết định cần thiết.

Ông Lâm Xịa ở xã Trần Đề (TP Cần Thơ) cho hay, gia đình luôn gieo sạ sớm vụ Đông Xuân để thu hoạch trước cao điểm mặn.

“Làm sớm để gặt sớm cho chắc. Xong vụ này là cho đất nghỉ, chờ mưa xuống mới làm lại”, ông Lâm Xịa chia sẻ.

Tại xã Tân Thạnh (TP Cần Thơ), ông Nguyễn Tiền Khanh đầu tư đào ao gần 3.000m2 trữ nước ngọt, lắp hệ thống tưới tiết kiệm cho 1 ha màu. Ông chia sẻ, vùng này chỉ ổn định hai vụ lúa, vụ 3 thường thiếu nước và mặn xâm nhập nên quyết định không đánh cược nữa.

Thực tế tại các địa phương ven biển như Long Phú, Trần Đề, Sóc Trăng (thuộc tỉnh Sóc Trăng cũ) cho thấy mô hình trồng màu trên đất lúa mùa khô đã được duy trì nhiều năm.

Ông Lâm Tân ở xã Long Phú luân canh lúa - màu trên 3.500m2, mỗi năm làm 3 vụ màu rồi cải tạo đất trồng lúa, thu nhập gần 200 triệu đồng. Con số ấy không chỉ là tiền, mà là minh chứng cho một cách nghĩ khác: Sản xuất thuận thiên.

Giữa bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, câu chuyện ở vùng ven biển TP Cần Thơ không chỉ là chuyện chuyển từ lúa sang dưa hay đào thêm ao trữ nước. Đó là hành trình thay đổi tư duy, từ sản xuất bằng kinh nghiệm sang sản xuất bằng tính toán rủi ro; từ trông chờ vào trời sang chủ động thích ứng.

Theo Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam so với các năm 2016 và 2020, mức xâm nhập mặn ở ĐBSCL năm nay được nhận định thấp hơn đáng kể, ở mức trung bình hoặc dưới trung bình nhiều năm.

Dù nguồn nước mùa khô 2025 - 2026 được đánh giá trên mức trung bình, bảo đảm kế hoạch sản xuất của các địa phương, đỉnh mặn vẫn tập trung vào cuối tháng 3 đến tháng 4. Ranh mặn 4g/l phổ biến 42 - 55km từ cửa sông và có thể vào sâu 50 - 60km nếu tích nước bất thường. Vì vậy, các địa phương cần chủ động giải pháp thích ứng hạn hán, xâm nhập mặn theo kịch bản dự báo.