Đóng gói chôm chôm xuất khẩu tại Công ty TNHH Xuất, nhập khẩu trái cây Chánh Thu.

Tổ chức chuỗi sản xuất theo hướng chuyên nghiệp hơn

Những năm qua, Trung Quốc vẫn là thị trường chiến lược đặc biệt quan trọng đối với nông sản Việt Nam, nhất là trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng trái cây nhiệt đới tại quốc gia hơn 1,4 tỷ dân tiếp tục tăng mạnh.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, bưởi và chanh là hai loại cây ăn quả có nhiều lợi thế cạnh tranh của Việt Nam. Hiện diện tích bưởi cả nước đạt khoảng 106.000ha, sản lượng hơn 1 triệu tấn/năm, thuộc nhóm quốc gia có quy mô sản xuất lớn trên thế giới. Nhiều vùng trồng tập trung với các giống đặc sản như bưởi Da xanh, bưởi Năm Roi đã được thị trường quốc tế biết đến. Trong khi đó, diện tích chanh hiện đạt hơn 44.000ha với sản lượng gần 700.000 tấn, tập trung chủ yếu ở Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ.

Trung Quốc hiện là thị trường nhập khẩu trái cây rất lớn, trong khi bưởi Việt Nam có lợi thế thu hoạch quanh năm, thời gian bảo quản dài, thuận lợi cho vận chuyển đường bộ và đường biển nên có nhiều tiềm năng mở rộng xuất khẩu chính ngạch. Để tận dụng cơ hội từ Nghị định thư, yêu cầu đặt ra là toàn bộ chuỗi sản xuất phải được tổ chức lại theo hướng chuyên nghiệp hơn.

Theo quy định, tất cả vùng trồng và cơ sở đóng gói bưởi, chanh xuất khẩu sang Trung Quốc phải được đăng ký với Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông qua Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, đồng thời phải được GACC phê duyệt trước khi tham gia xuất khẩu.

Các vùng trồng phải áp dụng thực hành nông nghiệp tốt (GAP) hoặc tương đương; triển khai quản lý dịch hại tổng hợp (IPM); thực hiện giám sát sinh vật gây hại mà phía Trung Quốc quan tâm; đặt bẫy ruồi đục quả; ghi chép, lưu trữ đầy đủ nhật ký sản xuất và hồ sơ truy xuất nguồn gốc. Đáng chú ý, đối với quả bưởi, phía Trung Quốc yêu cầu bắt buộc bao trái trước thu hoạch tối thiểu 60 ngày nhằm hạn chế sâu bệnh và bảo đảm chất lượng quả.

Tại Hội nghị triển khai nghị định thư xuất khẩu bưởi, chanh sang Trung Quốc và Nghị định 38/2026/NĐ-CP do Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa tổ chức tại TP. HCM, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Tây Ninh cho biết, địa phương này đang tích cực triển khai các nghị định thư xuất khẩu nông sản, đặc biệt với bưởi và chanh tươi vào thị trường Trung Quốc.

Tây Ninh là địa phương có diện tích chanh lớn, khoảng 12.000ha, phần lớn phục vụ xuất khẩu, còn lại dành cho chế biến, việc sớm triển khai cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói có ý nghĩa rất quan trọng đối với doanh nghiệp và người dân. Tuy nhiên, địa phương gặp một số vướng mắc, cụ thể như khi kiểm tra cơ sở đóng gói, còn lúng túng trong việc quản lý an toàn thực phẩm đối với lao động thời vụ, nhất là yêu cầu khám sức khỏe cho lực lượng lao động chỉ tham gia theo mùa thu hoạch.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp, đến nay, tỉnh đã cấp 38 mã số vùng trồng, 45 mã số cơ sở đóng gói, với tổng diện tích trên 100.000ha, chiếm hơn 70% diện tích cây ăn trái toàn tỉnh. Địa phương đang gặp vướng mắc trong việc duy trì mã số do dữ liệu chỉ có hiệu lực một năm, nếu không được cập nhật, phê duyệt kịp thời sẽ ảnh hưởng đến xuất khẩu. Do vậy, Đồng Tháp kiến nghị Cục trồng trọt và bảo vệ thực vật sớm hướng dẫn rõ trách nhiệm kiểm tra, cập nhật và duy trì mã số hằng năm. Ngoài ra, quá trình chuyển đổi mã số cũng phát sinh bất cập tên gọi của dữ liệu.  

Trong thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp với các địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất để tăng cường hướng dẫn kỹ thuật, tập huấn, khảo sát thực tế vùng trồng; kiểm tra, giám sát mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói; đồng thời tiếp tục thúc đẩy đàm phán mở cửa thị trường đối với các nông sản tiềm năng khác của Việt Nam.

Bưởi Việt Nam có lợi thế thu hoạch quanh năm, thời gian bảo quản dài, thuận lợi cho vận chuyển đường bộ và đường biển nên có nhiều tiềm năng mở rộng xuất khẩu chính ngạch.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường giao Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với các địa phương tổ chức khảo sát thực tế tại một số vùng trồng bưởi, chanh và cơ sở đóng gói nhằm đánh giá điều kiện sản xuất, công tác quản lý sinh vật gây hại, việc ghi chép hồ sơ và khả năng đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật của phía Trung Quốc.

Hoạt động khảo sát là cơ sở để cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và người sản xuất trao đổi trực tiếp, nhận diện các nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trong quá trình tổ chức sản xuất và xuất khẩu; qua đó nâng cao hiệu quả triển khai Nghị định thư trong thực tiễn, bảo đảm duy trì ổn định hoạt động xuất khẩu chính ngạch đối với mặt hàng bưởi và chanh của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc.

Doanh nghiệp “đón sóng” thị trường

Từ tín hiệu tích cực của thị trường, nhiều doanh nghiệp trái cây đang đẩy nhanh liên kết vùng nguyên liệu, nâng chuẩn sản xuất và chuẩn bị cho giai đoạn cạnh tranh mới.

Mỗi tuần xuất từ 8-10 container thanh long sang Trung Quốc cùng nhiều thị trường châu Á, ông Võ Huy Hoàng - Giám đốc Công ty trái cây Hoàng Thọ cho biết, khách hàng liên tục hỏi về mặt hàng bưởi da xanh của Việt Nam.

Theo ông Hoàng, nhu cầu của thị trường Trung Quốc đối với bưởi và chanh Việt Nam rất lớn, đặc biệt là bưởi da xanh. Không chỉ tiêu thụ mạnh, đây còn là nhóm trái cây sử dụng hàng ngày nên sức mua được đánh giá ổn định hơn nhiều loại trái cây theo mùa.

Để đón cơ hội từ thị trường, doanh nghiệp đã kết nối với nhiều hợp tác xã tại Đồng Tháp, Vĩnh Long để chuẩn bị vùng nguyên liệu phục vụ xuất khẩu. “Khi nghe tin được mở cửa, tôi đi ngay lên TP.HCM để tìm hiểu quy trình triển khai. Khách hàng của tôi yêu cầu có hàng là phải chuyển ngay cho họ”, ông Thọ nói.

Tương tự, bà Ngô Tường Vy - Tổng Giám đốc Chánh Thu Group cho biết, doanh nghiệp đã khảo sát thị trường Trung Quốc nhiều năm qua và nhận thấy bưởi Việt Nam có dư địa lớn để chen chân vào hệ thống bán lẻ nước này.

Theo bà Vy, dù Trung Quốc cũng trồng nhiều loại bưởi nhưng bưởi da xanh Việt Nam được đánh giá cao nhờ hương vị riêng. Doanh nghiệp đã trực tiếp làm việc với các chuỗi siêu thị tại Trung Quốc để chuẩn bị cho kế hoạch xuất khẩu khi vùng trồng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

“Điều quan trọng là phải tạo ra sản phẩm đáp ứng đúng nhu cầu thị trường. Nếu làm được bài bản, đây sẽ là đầu ra ổn định để người dân mạnh dạn đầu tư, cải thiện vùng trồng”, bà Vy nói.

Ở góc độ hiệp hội ngành hàng, ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam nhận định, việc mở cửa thêm cho bưởi và chanh sẽ tạo thêm dư địa tăng trưởng cho xuất khẩu rau quả trong bối cảnh nhiều thị trường lớn đang siết tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo ông Nguyên, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ rất lớn đối với nhóm trái cây có múi. Dù cạnh tranh trực tiếp với hàng nội địa Trung Quốc và nhiều quốc gia khác như Thái Lan, Ai Cập hay Thổ Nhĩ Kỳ, trái cây Việt Nam vẫn có lợi thế về hương vị và chi phí logistics.

“Điểm quan trọng là phải tổ chức sản xuất phù hợp thời vụ, tránh cạnh tranh trực diện với mùa thu hoạch của Trung Quốc. Nếu làm tốt trái vụ và kiểm soát chất lượng ổn định, bưởi và chanh Việt Nam vẫn có khả năng mở rộng thị phần”, ông Nguyên đánh giá.

Những điều kiện bắt buộc để trái cây Việt vươn xa

Cùng với cơ hội mở rộng xuất khẩu, việc bưởi và chanh được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tổ chức sản xuất. Nếu trước đây nhiều vùng trồng chủ yếu tiêu thụ qua thương lái hoặc xuất khẩu nhỏ lẻ thì nay muốn đi đường dài buộc phải thay đổi theo hướng bài bản hơn.

Ông Hoàng Trung - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, định hướng của ngành hiện nay không còn chạy theo sản lượng mà tập trung nâng chất lượng, bảo đảm an toàn thực phẩm và đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.

Theo Thứ trưởng việc ký kết nghị định thư mới chỉ là bước khởi đầu. Điều quan trọng hơn là tổ chức lại sản xuất đồng bộ từ vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đến kiểm soát dịch hại và truy xuất nguồn gốc.

Việc nâng chuẩn vùng trồng, xây dựng chuỗi truy xuất nguồn gốc và phát triển nông nghiệp xanh sẽ trở thành hướng đi tất yếu nếu trái cây Việt muốn nâng sức cạnh tranh.

“Muốn xuất khẩu bền vững thì phải quản lý tốt mã số vùng trồng, kiểm soát được dịch hại, nhật ký canh tác và dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đây là điều kiện bắt buộc để trái cây Việt đi xa hơn”, Thứ trưởng nhấn mạnh.

Không chỉ dừng ở yêu cầu kỹ thuật, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu hiện cũng bắt đầu chuyển mạnh sang mô hình sản xuất xanh để thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới trên thế giới.

Ông Nguyễn Đình Tùng - Chủ tịch HĐQT Vina T&T Group cho biết, doanh nghiệp đã chuyển dần sang sử dụng năng lượng tái tạo, xe điện và yêu cầu các đối tác trong chuỗi cung ứng cùng tham gia giảm phát thải.

Theo ông Tùng, các thị trường nhập khẩu hiện không chỉ quan tâm chất lượng trái cây mà còn chú ý tới tiêu chuẩn môi trường, phát thải carbon và tính bền vững của chuỗi sản xuất. Vì vậy, việc nâng chuẩn vùng trồng, xây dựng chuỗi truy xuất nguồn gốc và phát triển nông nghiệp xanh sẽ trở thành hướng đi tất yếu nếu trái cây Việt muốn nâng sức cạnh tranh trong giai đoạn tới./.