Phát triển nông nghiệp, kinh tế VAC theo hướng hiện đại, thân thiện với môi trường và đa giá trị là xu hướng hiện nay. Nhiều nông dân, hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp đã tiên phong xây dựng mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, ứng dụng công nghệ cao, hướng tới phát triển bền vững.

Định hình nông nghiệp sinh thái, đa giá trị, bền vững

Nông nghiệp đa giá trị là mô hình kết hợp sản xuất nông nghiệp với các hoạt động gia tăng giá trị như chế biến sâu, du lịch nông nghiệp, bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Làm vườn Việt Nam Phan Huy Thông cho biết, nông nghiệp tích hợp đa giá trị tạo ra giá trị gia tăng tối ưu trên một đơn vị diện tích canh tác trong điều kiện đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp cùng hàng loạt tác động từ biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh.

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Làm vườn Việt Nam Phan Huy Thông (thứ 2 từ trái sang) thăm vườn cam của gia đình ông Nguyễn Văn Ngợi ở xã Cao Phong, tỉnh Phú Thọ.

Tích hợp đa giá trị là tạo ra giá trị tăng thêm dựa trên khai thác hiệu quả các nguồn lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, thay cho thực trạng nông nghiệp tăng trưởng dựa trên khai thác sức lao động và tài nguyên thiên nhiên. Nó là kết tinh tài nguyên bản địa với các kỹ thuật, công nghệ chế biến tiên tiến, và cả những bản sắc văn hoá - xã hội, tạo thành thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp, nông thôn; kết nối hài hoà nông nghiệp truyền thống với các mô hình nông nghiệp hữu cơ, thông minh, tuần hoàn...

Thực hiện thành công mô hình nông nghiệp này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tăng lợi nhuận. Vùng nông nghiệp công nghệ cao, trang trại cây ăn trái… đều có thể tận dụng kết hợp tham quan du lịch, từ đó tăng thu nhập.

Đơn cử, tại xã Yên Bài (Hà Nội), gia đình chị Nguyễn Thị Thiết vẫn duy trì sản xuất chè thủ công gần như 100%. Chè được làm tại cơ sở chủ yếu là chè nõn 01 tôm, 02 lá, quy trình sản xuất bài bản, sử dụng hoàn toàn phân hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Mỗi năm, trừ chi phí, gia đình chị thu lãi trên 300 triệu đồng. Ngoài ra, chị còn tạo công ăn việc làm cho gần 10 lao động  địa phương.

Nối tiếp thành công, bằng cách làm riêng, sự cần cù, chịu khó học hỏi, gia đình chị Thiết  kết hợp trồng chè với phát triển du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm làng nghề nhằm giới thiệu, quảng bá và phát triển thương hiệu chè Phú Yên - Yên Bài.

Edu Home mô hình nông nghiệp kết hợp du lịch tại xã Yên Bài - Hà Nội.

Nghĩ là làm, gia đình chị đầu tư xây dựng thêm Homestay với thương hiệu “Edu Home”, chủ yếu là đón các đoàn du khách đi theo gia đình, học sinh đến trải nghiệm và học tập thực tế.

Edu Home được bố trí không gian thoáng đãng, nhiều hạng mục được đầu tư xây dựng như phòng nghỉ, phòng ăn, không gian hội họp, sinh hoạt văn hóa văn nghệ; khu thể thao, bể bơi, ao cá. Không gian ở đây thêm sinh động hơn khi xung quanh khu sinh thái, gia đình chị Thiết trồng nhiều cây mang đậm bản sắc vùng miền như bưởi, chè, vú sữa…

Cách làm sáng tạo này cho thấy tiềm năng rất lớn của mô hình nông nghiệp kết hợp nhiều giá trị trên cùng diện tích.

Cần đồng bộ các giải pháp

Theo ông Thông, nông nghiệp đa giá trị không những tạo ra giá trị gia tăng, mở ra cơ hội cho doanh nghiệp, HTX, nhà nông mà còn góp phần bảo vệ môi trường, phát triển bền vững.

Tuy nhiên, phát triển nông nghiệp đa giá trị ở nước ta vẫn còn nhiều hạn chế, chủ yếu do sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; thiếu liên kết chuỗi giá trị, tập trung vào sản xuất nguyên liệu thô mà chưa khai thác hết các giá trị gia tăng từ chế biến, du lịch sinh thái. Đặc biệt, nguồn vốn để phát triển còn hạn chế.

Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà từng nhấn mạnh, định hướng phát triển nông nghiệp trong thời gian tới là đa mục tiêu, đa giá trị, bao gồm công nghiệp, dịch vụ, du lịch, dược liệu, kinh tế carbon, kinh tế xanh, chế biến sâu, phát triển chuỗi giá trị… Nông thôn phải được quy hoạch tổng thể, gắn kết với đô thị, giữ bản sắc văn hóa. 

Để kiến tạo, nhân rộng mô hình nông nghiệp xanh, an toàn, tích hợp đa giá trị trên cùng một diện tích, ông Thông cho rằng, sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp, HTX và nông dân là yếu tố không thể thiếu.

Theo ông Thông, điều kiện quan trọng cho việc phát triển nông nghiệp đa mục tiêu là vốn - vấn đề cốt lõi. Điều này đặc biệt đúng đối với các dự án kinh doanh giá trị gia tăng, nơi nông dân cam kết đưa hàng hóa vào chế biến.

“Nếu vốn bị hạn chế, mọi ý định sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, HTX đều “nằm trên giấy”, đời sống người lao động sẽ gặp khó khăn”, ông Thông nhấn mạnh.

Từ đó, ông Thông cho rằng, ngành Nông nghiệp cần phối hợp  cùng các ngân hàng trong việc triển khai chính sách tín dụng, tháo gỡ những vướng mắc trong tiếp cận tín dụng. Cùng với đó, đồng hành cùng HTX, doanh nghiệp, nông dân trong việc tổ chức lại sản xuất, nâng cao năng lực quản trị, minh bạch hóa phương án sản xuất, kinh doanh để tiếp cận nguồn vốn ngân hàng ngày càng thuận lợi, an toàn, hiệu quả. 

Ngoài ra, ông Thông nhấn mạnh thêm, trước khi bắt tay vào sản xuất, người nông dân, HTX cần trang bị các kỹ năng chăm sóc cây trồng và vật nuôi. Ngoài những kỹ năng, kiến thức sản xuất mới, cũng cần có những kỹ năng kinh doanh mới.

Việc tạo ra và vận hành một dự án kinh doanh kết hợp giữa nông nghiệp và du lịch khác với các đơn vị, cá nhân phát triển trang trại một cách đơn thuần. Phát triển những kỹ năng mới này ban đầu có thể gặp nhiều bỡ ngỡ, nhưng giá trị mang lại có thể rất lớn và mang tính bền vững.

Chỉ khi HTX, nông dân – thành viên HTX được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng thì mới lập phương án sản xuất kinh doanh mang tính khả thi, xây dựng bảng cân đối tài chính minh bạch, thuyết phục được người tham gia góp vốn và thu về lợi nhuận, lợi ích.

Thêm nữa, cần định hình lại không gian phát triển du lịch nông nghiệp nội vùng, khu vực gắn với các sản phẩm đặc thù của địa phương, đa dạng về sản phẩm, phát triển mạnh các sản phẩm OCOP. Cụ thể, phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp theo định hướng bền vững, thực hiện mục tiêu kép, vừa bảo tồn di tích văn hóa, lịch sử, giữ gìn phong tục tập quán của người dân, bảo vệ tài nguyên môi trường, vừa đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế, gia tăng nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

Cùng với đó, đẩy mạnh đào tạo nhân lực, chuyển giao khoa học - kỹ thuật và công nghệ mới. Khuyến khích doanh nghiệp, HTX tham gia phát triển các vùng chuyên canh quy mô lớn, gắn với chế biến sâu và tiêu thụ sản phẩm.

“Nông nghiệp tích hợp đa giá trị không chỉ là xu hướng, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc nếu Việt Nam muốn nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Đây là hành trình cần sự chung tay của  Chính phủ – doanh nghiệp – nông dân, với mục tiêu cuối cùng là xây dựng nền nông nghiệp bền vững, an toàn và mang lại lợi ích lâu dài cho cả cộng đồng”, ông Thông khẳng định.

Nguồn: THANH XUÂN/Kinhtenongthon.vn