Cá rô phi được xác định là một trong những đối tượng ưu tiên, bên cạnh các mặt hàng chủ lực như tôm và cá tra.

Tiềm năng lớn

Theo báo cáo của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam, 5 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá rô phi đạt 62 triệu USD, tăng trưởng 101% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ của ngành hàng này trên thị trường quốc tế. 

Ông Trần Đình Luân, Cục trưởng Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho biết, ngành cá rô phi Việt Nam duy trì đà tăng trưởng ổn định trong giai đoạn 2015 - 2025. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 420.000 tấn, tăng bình quân 8,4%/năm. Hiện, cả nước có khoảng 420.000 ha nuôi chuyên canh, 300.000 ha nuôi kết hợp và khoảng 3 triệu m³ lồng nuôi thương phẩm. Kim ngạch xuất khẩu cũng tăng nhanh, từ 17 triệu USD năm 2023 lên 41 triệu USD năm 2024 và đạt gần 100 triệu USD vào năm 2025.

Cùng với tăng trưởng sản lượng, hệ thống sản xuất phục vụ ngành cá rô phi cũng từng bước được hình thành và mở rộng. Mỗi năm, sản lượng sản xuất giống của cả nước vào khoảng 1,4 tỷ con giống mỗi năm, cùng khoảng 510 cơ sở chế biến thủy sản đủ điều kiện xuất khẩu có khả năng tham gia chế biến sản phẩm cá rô phi. Những con số này cho thấy ngành cá rô phi Việt Nam đang được phát triển trên nền tảng sản xuất tương đối đồng bộ, có khả năng đáp ứng cả nhu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

Không chỉ gia tăng về sản lượng, ngành cá rô phi Việt Nam đang chuyển mạnh sang mô hình sản xuất theo chuỗi với các tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe từ các thị trường nhập khẩu và mở rộng dư địa xuất khẩu trong những năm tới.

Theo đánh giá của nhiều doanh nghiệp, nhu cầu đối với cá rô phi trên thế giới vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng khi người tiêu dùng có xu hướng tìm kiếm nguồn protein giá hợp lý trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động. Một số doanh nghiệp đang đẩy mạnh phát triển vùng nuôi và xây dựng nhà máy chế biến, đầu tư mạnh vào con cá rô phi.

Cần chủ động đa dạng thị trường

Brazil tiếp tục là thị trường nhập khẩu cá rô phi lớn nhất của Việt Nam. Trong tháng 5/2026, xuất khẩu sang thị trường này đạt 8 triệu USD. Lũy kế 5 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 34 triệu USD, chiếm hơn một nửa tổng giá trị xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam. Kết quả này khẳng định vai trò then chốt của Brazil trong tăng trưởng chung của ngành.

Mặc dù tăng trưởng xuất khẩu đang ở mức cao, triển vọng của ngành cá rô phi vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Brazil là thị trường tiêu thụ lớn nhất hiện đang gia tăng các biện pháp bảo hộ đối với sản phẩm nhập khẩu. Một số bang đã áp dụng hoặc đề xuất nâng thuế ICMS đối với cá rô phi nhập khẩu, trong khi bang Pernambuco ban hành quy định tạm thời cấm kinh doanh cá rô phi nhập khẩu dưới nhiều hình thức. Đồng thời, Hạ viện Brazil cũng đang xem xét dự luật cấm nhập khẩu cá rô phi nhằm bảo vệ ngành nuôi trong nước. Quốc gia này cũng liên tiếp đưa ra các rào cản kỹ thuật nghiêm ngặt liên quan đến kiểm soát virus TiLV.

Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Brazil đã ban hành Quy định số RIG.PJ.DP.AQUA.EX.AH.DEZ.25 (hiệu lực từ ngày 16/12/2025) yêu cầu lô hàng nhập khẩu phải có chứng nhận không nhiễm TiLV. Ngày 29/5/2026, Ủy ban Nông nghiệp, Chăn nuôi, Cung ứng và Phát triển nông thôn thuộc Hạ viện Brazil thông qua Dự luật số 6.331/2025 cấm hoàn toàn sản phẩm nhập khẩu. Cơ quan kiểm dịch tại các bang Pernambuco và Santa Catarina cũng ban hành quyết định cấm lưu thông, phân phối và trung chuyển mặt hàng này từ Việt Nam.

TS. Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, qua phiên họp kỹ thuật với phái đoàn Brazil tại Ủy ban SPS (WTO), phía liên bang Brazil xác nhận Dự luật số 6.331/2025 mới dừng ở bước thông qua tại Hạ viện, chưa có hiệu lực pháp lý. Phía bạn khẳng định, các bang không có thẩm quyền can thiệp vào quy định thương mại quốc tế, thị trường Brazil hiện vẫn mở cửa bình thường và Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi nước bạn không đồng thuận với dự luật này.

Trong khi đó, Mỹ, thị trường lớn thứ hai, tiếp tục ghi nhận xu hướng suy giảm. Tháng 5/2026, xuất khẩu cá rô phi sang Mỹ đạt 4 triệu USD, giảm 53% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, kim ngạch đạt 14 triệu USD, giảm 23%. Sự sụt giảm này phản ánh những khó khăn của thị trường tiêu thụ thủy sản tại Mỹ cũng như áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các nguồn cung khác.

Trong bối cảnh thị trường Mỹ tiếp tục suy giảm và rủi ro chính sách tại Brazil gia tăng, các doanh nghiệp xuất khẩu cá rô phi Việt Nam cần chủ động đa dạng hóa thị trường, mở rộng khai thác các khu vực tiềm năng như Canada, Australia, Trung Đông và EU. Bên cạnh đó, việc đầu tư phát triển các sản phẩm giá trị gia tăng và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ là yếu tố quan trọng giúp ngành cá rô phi duy trì đà tăng trưởng trong thời gian tới.

Theo thông tin từ Công ty CP Thủy sản sạch Việt Nam (TP Cần Thơ), doanh nghiệp này vừa hoàn tất xuất khẩu lô cá rô phi phi lê (fillet - phần thịt cá đã được lọc xương) đầu tiên trong tháng 7 sang Nhật Bản để phục vụ chế biến các món sushi và sashimi.

Đây là kết quả sau khoảng 6 tháng doanh nghiệp đầu tư phát triển quy trình nuôi và chế biến cá rô phi phi lê theo tiêu chuẩn dành cho phân khúc thực phẩm giá trị gia tăng.

Dư địa của thị trường cá rô phi phi lê còn rất lớn.

Theo ông Võ Văn Phục, Tổng Giám đốc Công ty CP Thủy sản sạch Việt Nam, các sản phẩm cá rô phi phi lê của doanh nghiệp khi đưa vào thị trường Nhật Bản đã nhận được phản hồi tích cực từ khách hàng về chất lượng và hương vị.

Sắp tới, ngoài thị trường Nhật Bản, doanh nghiệp này sẽ tiếp tục mở rộng xuất khẩu các sản phẩm giá trị gia tăng từ cá rô phi sang Mỹ, Canada và nhiều thị trường khác.

“Chất lượng cá rô phi sau khi phi lê và chế biến thành các sản phẩm giá trị gia tăng được nhiều khách hàng quốc tế khen ngợi. Do đó, chúng tôi sẽ mở rộng diện tích nuôi để đáp ứng nhu cầu thị trường, đồng thời đảm bảo truy xuất nguồn gốc nguyên liệu”, ông Phục cho biết.

Theo đánh giá, dư địa của thị trường cá rô phi phi lê còn rất lớn. Nguyên nhân là do biến đổi khí hậu đang khiến nhiều quốc gia gặp khó khăn khi nuôi cá trên biển do tỷ lệ hao hụt tăng và chi phí sản xuất cao hơn. Trong khi đó, điều kiện tự nhiên tại các vùng nước lợ ven biển của Việt Nam khá phù hợp để phát triển cá rô phi quy mô lớn.

Xây dựng chiến lược, đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ đô vào năm 2030

Tại cuộc họp đánh giá tình hình và triển khai các giải pháp kỹ thuật, kịch bản ứng phó trước những diễn biến chính sách mới từ thị trường Brazil đối với mặt hàng cá rô phi xuất khẩu của Việt Nam, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng đánh giá cao sự chủ động của các cơ quan chuyên môn và Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thuỷ sản Việt nam (VASEP). Để biến thách thức thành cơ hội tái cơ cấu toàn diện ngành hàng, Thứ trưởng yêu cầu triển khai khẩn trương 4 nhóm nhiệm vụ trọng tâm:

Thứ nhất, minh bạch hóa an toàn dịch bệnh. Cục Thủy sản và Kiểm ngư phối hợp cùng Cục Chăn nuôi và Thú y khẩn trương hoàn thiện và công bố hồ sơ kiểm soát dịch bệnh quốc gia đối với cá rô phi, đặc biệt giám sát chặt chẽ virus TiLV. Hệ thống dữ liệu vùng nuôi, con giống phải được cung cấp minh bạch, chính xác nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho các cuộc đàm phán quốc tế.

Thứ hai, thúc đẩy đối thoại ngoại giao. Vụ Hợp tác Quốc tế đóng vai trò đầu mối, phối hợp với Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao sớm gửi công hàm chính thức; đồng thời chuẩn bị kỹ lưỡng số liệu để sẵn sàng đối thoại trực tiếp với cơ quan chức năng Brazil.

Thứ ba, chuẩn hóa quy trình và đa dạng thị trường. Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường đồng hành cùng VASEP hướng dẫn doanh nghiệp rà soát lại toàn bộ quy trình sản xuất, chủ động đa dạng hóa sản phẩm và mở rộng các thị trường thay thế để giảm thiểu rủi ro.

Thứ tư, hoạch định tầm nhìn "tỷ đô". Cục Thủy sản và Kiểm ngư cần tập trung xây dựng Đề án phát triển chiến lược bài bản, dài hạn cho cá rô phi. Sớm ban hành quy chuẩn cho từng hình thức nuôi để chấm dứt tình trạng manh mún, hướng tới mục tiêu đưa cá rô phi trở thành ngành hàng xuất khẩu tỷ đô vào năm 2030.