Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị bày tỏ sự tin tưởng Lai Châu hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc về phát triển nông nghiệp hàng hóa đặc sản và dược liệu theo hướng xanh, bền vững, hiệu quả.

Nhiều chuyển biến trong phát triển nông nghiệp

Kết luận tại Hội nghị “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, phát triển dược liệu theo hướng kinh tế xanh, bền vững”, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị đánh giá, việc tỉnh Lai Châu tổ chức hội nghị vào thời điểm này là “rất đúng, rất trúng và rất cần thiết”. Thứ trưởng bày tỏ sự tin tưởng Lai Châu hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc về phát triển nông nghiệp hàng hóa đặc sản và dược liệu theo hướng xanh, bền vững, hiệu quả.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cho rằng, tỉnh Lai Châu có nhiều tiềm năng về đất đai, khí hậu, rừng, cảnh quan sinh thái, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa. Tỉnh có điều kiện để phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với đặc sản vùng cao và phát triển dược liệu gắn với rừng, với tri thức bản địa của đồng bào các dân tộc. Nhưng tiềm năng sẽ vẫn chỉ là tiềm năng nếu không được tổ chức lại thành sản phẩm, thành vùng nguyên liệu, thành chuỗi giá trị, thành thương hiệu và thành thu nhập ổn định cho người dân. Vì vậy, Hội nghị này rất cần để nhìn đúng thực trạng, chỉ rõ lợi thế, nhận diện điểm nghẽn và thống nhất hướng đi.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị, đây là lúc Lai Châu phải chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp. Làm nông nghiệp hôm nay không chỉ là trồng được gì, nuôi được gì, sản lượng bao nhiêu; mà quan trọng hơn là làm ra sản phẩm gì, bán cho ai, theo tiêu chuẩn nào, giá trị gia tăng nằm ở đâu, người dân được hưởng lợi như thế nào. Hội nghị này vì thế không chỉ là dịp trao đổi, mà còn là dịp để thống nhất tư duy phát triển, thống nhất cách tiếp cận, thống nhất nội dung hành động.

Cần thiết nữa, là vì thực tiễn của Lai Châu đang đặt ra yêu cầu phải đổi mới cách làm. Nông nghiệp của tỉnh đã có chuyển biến, đã hình thành một số vùng sản xuất hàng hóa của một số sản phẩm đặc sản, một số mô hình dược liệu có triển vọng. Tuy nhiên, nhìn tổng thể, sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán; liên kết chuỗi còn yếu, còn thiếu; chế biến sâu còn hạn chế; thị trường đầu ra chưa thật bền vững; việc khai thác lợi thế về rừng, sinh thái và tri thức bản địa vẫn chưa tương xứng. Nói cách khác, Lai Châu đang có cơ hội, nhưng muốn đi xa thì phải chọn đúng hướng đi và tổ chức thực hiện tốt hơn nữa.

Trong bối cảnh hiện nay, thị trường không chỉ đòi hỏi nông sản nhiều hơn, mà còn đòi hỏi sạch hơn, xanh hơn, có truy xuất nguồn gốc, có tiêu chuẩn, có trách nhiệm với môi trường. Với dược liệu, yêu cầu còn cao hơn về nguồn gốc, chất lượng, chế biến, thương hiệu và tính bền vững. Nếu không chuẩn bị từ sớm, không làm bài bản từ đầu, thì rất dễ rơi vào tình trạng phát triển phân tán, hiệu quả thấp, thiếu ổn định.

“Tôi đánh giá rất cao việc tỉnh Lai Châu tổ chức Hội nghị hôm nay, với sự tham gia của các ban, bộ, ngành Trung ương, các nhà khoa học, các chuyên gia, các doanh nghiệp và các chủ thể liên quan. Điều đó cho thấy tỉnh có cách tiếp cận đúng, đó là không phát triển theo phong trào, không làm theo cảm tính, mà phát triển trên cơ sở khoa học, thực tiễn và thị trường”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh.

Phải tạo được những động lực tăng trưởng mới từ chính lợi thế của mình

Với chủ đề của Hội nghị là “Phát triển nông nghiệp hàng hóa, phát triển dược liệu theo hướng kinh tế xanh, bền vững”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nêu rõ, phát triển nông nghiệp hàng hóa và dược liệu xanh, bền vững không chỉ là yêu cầu cơ cấu lại ngành sản xuất, mà còn là động lực để Lai Châu thực hiện mục tiêu tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số.

Thu hoạch sâm Lai Châu.

Theo quy luật, muốn tăng trưởng nhanh và bền vững thì không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô sản xuất theo chiều rộng, mà phải dựa vào nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Trong điều kiện của Lai Châu, nông nghiệp hàng hóa và dược liệu dưới tán rừng chính là hai lĩnh vực có dư địa lớn để tạo giá trị mới.

Khi tổ chức được các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, xây dựng được chuỗi liên kết, đẩy mạnh chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường, thì nông nghiệp sẽ không chỉ tạo ra sản lượng, mà còn tạo ra giá trị gia tăng lớn hơn, thu nhập tốt hơn, nguồn thu ổn định hơn.

Khi phát triển dược liệu theo hướng xanh, dưới tán rừng, có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có doanh nghiệp đồng hành, có chế biến sâu và có thị trường, thì không chỉ tạo sinh kế cho người dân, mà còn mở ra một ngành hàng có giá trị kinh tế cao, gắn với bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường, phát huy bản sắc văn hóa và lợi thế sinh thái của tỉnh.

Nói cách khác, nếu làm tốt hai lĩnh vực này, Lai Châu sẽ có thêm một trụ cột tăng trưởng quan trọng, vừa mở rộng sinh kế, vừa nâng cao giá trị sản xuất, vừa tạo nền tảng để thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững hơn trong những năm tới.

Theo đó, phát triển nông nghiệp hàng hóa của Lai Châu phải có trọng tâm, trọng điểm, không dàn trải. Những năm qua, nông nghiệp Lai Châu đã có nhiều chuyển biến tích cực. Một số vùng sản xuất chè, lúa đặc sản, cây ăn quả, mắc ca, cá nước lạnh, cá lồng đã được hình thành; nhiều sản phẩm OCOP đã có mặt trên thị trường. Đây là nền tảng quan trọng.

Tuy nhiên, phải nhìn nhận rất thẳng thắn rằng, nông nghiệp hàng hóa của tỉnh vẫn chưa mạnh về quy mô, chưa chắc về liên kết, chưa cao về giá trị gia tăng. Điểm nghẽn lớn nhất là sản xuất của tỉnh là còn nhỏ lẻ, phân tán; vùng nguyên liệu chưa đủ lớn, chưa đủ ổn định. Liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp còn lỏng lẻo; doanh nghiệp dẫn dắt thị trường còn ít, thậm chí còn chưa có. Chế biến sâu, bảo quản, đóng gói, logistics còn là khâu yếu. Tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng và chuyển đổi số còn chưa đồng đều.

“Vì vậy, tôi đề nghị Lai Châu cần xác định rất rõ “không phát triển theo chiều rộng, không chạy theo số lượng, không làm dàn trải, mà phải tập trung vào những sản phẩm có lợi thế nổi trội, có thị trường và có khả năng tổ chức thành chuỗi giá trị bền vững”.

Theo tôi, tỉnh cần tiếp tục ưu tiên các nhóm sản phẩm, như: chè chất lượng cao; lúa, gạo đặc sản; mắc ca ở những nơi thực sự phù hợp; cá nước lạnh, cá lồng lòng hồ; cùng một số nông sản đặc hữu gắn với sinh thái vùng cao”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cho hay.

Bằng cách tổ chức lại sản xuất theo tiểu vùng sinh thái và theo ngành hàng chủ lực. Phải làm rõ vùng nào sản xuất cái gì, quy mô bao nhiêu, tiêu chuẩn nào, gắn với doanh nghiệp nào, đầu ra ở đâu.

Tập trung xây dựng bằng được các chuỗi liên kết thực chất. Doanh nghiệp phải dẫn dắt thị trường; hợp tác xã phải tổ chức sản xuất cho nông dân; chính quyền phải đồng hành về cơ chế, chính sách; các cơ quan chuyên môn phải hỗ trợ kỹ thuật, tiêu chuẩn và giám sát chất lượng.

Đặc biệt cần lấy chế biến, bảo quản và thương hiệu làm khâu đột phá. Lai Châu không thể chỉ bán nguyên liệu thô. Muốn nâng thu nhập cho người dân, muốn đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng của tỉnh, thì phải nâng được tỷ lệ chế biến, nâng được chất lượng, nâng được thương hiệu và năng lực tiếp cận thị trường.

Và phát triển nông nghiệp phải đi liền với bảo vệ đất, bảo vệ nước, bảo vệ rừng và bảo vệ môi trường sinh thái. Đây không chỉ là yêu cầu môi trường, mà còn là điều kiện để phát triển lâu dài, phát triển bền vững.

Phát triển dược liệu gắn với kinh tế dưới tán rừng tạo nên dấu ấn riêng cho Lai Châu

Trao đổi, định hướng Phát triển Nông nghiệp hàng hoá, dược liệu theo hướng kinh tế xanh Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cho rằng, phát triển dược liệu của tỉnh Lai Châu phải trở thành hướng đi riêng, nhưng nhất định không được làm theo phong trào.

“Nếu lựa chọn một lĩnh vực có thể tạo dấu ấn khác biệt cho tỉnh Lai Châu trong những năm tới, tôi cho rằng đó chính là “phát triển dược liệu gắn với kinh tế dưới tán rừng””, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nói.

Dược liệu của Lai Châu phải đi theo hướng, đó là “phát triển dưới tán rừng, có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có doanh nghiệp dẫn dắt, có kiểm soát chất lượng, có thương hiệu và có cơ chế để người dân thực sự được hưởng lợi.

Tỉnh Lai Châu có nhiều điều kiện rất thuận lợi để phát triển lĩnh vực này, vì nơi đây có độ cao lớn, khí hậu đa dạng, diện tích rừng nhiều, nguồn gen phong phú, cùng với tri thức sử dụng cây thuốc rất quý của đồng bào các dân tộc. Đây là lợi thế rất đặc thù mà chỉ Lai Châu có được.

Nhưng cũng phải nói rõ rằng, dược liệu của Lai Châu hiện nay mới mạnh về tiềm năng, chưa tương xứng về quy mô, về chuỗi giá trị và thương hiệu sản phẩm. Sản xuất còn phân tán, liên kết còn yếu. Chế biến sâu còn hạn chế. Công tác bảo tồn nguồn gen, chuẩn hóa giống, kiểm soát chất lượng, xây dựng nhãn hiệu và phát triển thị trường còn nhiều việc phải làm.

"Cho nên, quan điểm phát triển phải rất rõ “không trồng dược liệu theo phong trào, không mở rộng bằng mọi giá, không hy sinh rừng để lấy diện tích trồng dược liệu”.Dược liệu của Lai Châu phải đi theo hướng, đó là phát triển dưới tán rừng, có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có doanh nghiệp dẫn dắt, có kiểm soát chất lượng, có thương hiệu và có cơ chế để người dân thực sự được hưởng lợi”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cũng đề nghị tỉnh tập trung vào một số nội dung, đó là cần xác định rõ loài cây dược liệu chiến lược và vùng phát triển trọng điểm. Không dàn trải, không trồng theo cảm tính, không chạy theo phong trào.

Hai là, lấy việc phát triển dược liệu dưới tán rừng làm mô hình đặc trưng về kinh tế xanh của Lai Châu. Đây là hướng đi rất đúng, vì cho phép đạt mục tiêu kép “vừa phát triển kinh tế, vừa bảo vệ rừng”.

Ba là, tổ chức chuỗi giá trị dược liệu đồng bộ “từ giống, đến trồng, chăm sóc, thu hái, sơ chế, chế biến, kiểm nghiệm, bao bì đóng gói và tiêu thụ sản phẩm”.

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cho rằng, Lai Châu muốn thực hiện được mục tiêu tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số, thì phải tạo được những động lực tăng trưởng mới từ chính lợi thế của mình.

Bốn là, đặc biệt coi trọng chất lượng và thương hiệu sản phẩm. Dược liệu là lĩnh vực mà chất lượng quyết định giá trị. Không kiểm soát được chất lượng thì không thể có thương hiệu; không có thương hiệu thì không thể đi xa được.

Năm là, gắn phát triển dược liệu với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm, chăm sóc sức khỏe và phát huy giá trị văn hóa bản địa. Đây là hướng đi có chiều sâu, tạo ra giá trị tổng hợp và khác biệt cho Lai Châu.

Cuối cùng Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, tỉnh Lai Châu muốn phát triển nhanh hơn thì phải chọn đúng việc để làm; muốn phát triển bền vững hơn thì phải làm đúng cách để thực hiện; muốn thực hiện được mục tiêu tăng trưởng cao, tăng trưởng hai con số, thì phải tạo được những động lực tăng trưởng mới từ chính lợi thế của mình.

Trong những lợi thế đó, nông nghiệp hàng hóa đặc sản và dược liệu xanh, bền vững chính là hai hướng đi rất quan trọng. Đối với nông nghiệp hàng hóa, phải đi theo hướng “đặc sản, chất lượng cao, liên kết chuỗi, chế biến sâu, thị trường ổn định”.

Đối với dược liệu, phải đi theo hướng “dưới tán rừng, có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có thương hiệu và có lợi ích hài hòa giữa doanh nghiệp, người dân và Nhà nước.”

“Nói ngắn gọn, Lai Châu phải thực hiện cho được bốn chuyển đổi lớn, đó là từ sản xuất sang kinh tế; từ manh mún sang liên kết; từ bán thô sang chế biến; từ tiềm năng sang giá trị thực”, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh.

Làm được như vậy, Lai Châu không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân, bảo vệ tốt tài nguyên rừng và môi trường sinh thái, mà còn tạo ra động lực tăng trưởng mới, thực chất, bền vững, góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu phát triển nhanh và tăng trưởng cao của tỉnh trong giai đoạn tới.

"Tôi tin tưởng rằng, với quyết tâm của tỉnh, với sự đồng hành của các bộ, ngành Trung ương, của cộng đồng doanh nghiệp, của các nhà khoa học và người dân, Lai Châu hoàn toàn có thể trở thành điểm sáng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc về phát triển nông nghiệp hàng hóa đặc sản và dược liệu theo hướng xanh, bền vững, hiệu quả", Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị khẳng định.