Từ hai cặp ngựa mẹ con ban đầu, sau hơn 10 năm gây đàn, gia đình anh Phạm Mạnh Đạt, thôn Piềng Láo, xã Mường Hum (Lào Cai) duy trì được đàn ngựa gần 30 con, trong đó có hơn 10 ngựa mẹ và 6 ngựa bạch. Nhờ đầu tư chuồng trại, chủ động thức ăn, chọn lọc con giống và chăm sóc đàn bài bản, gia đình có nguồn thu hơn 100 triệu đồng mỗi năm từ xuất bán ngựa con.

Giữ giống tốt, tự gây đàn, chủ động nguồn thức ăn

Hơn 10 năm trước, gia đình anh Phạm Mạnh Đạt bắt đầu nuôi ngựa với hai cặp ngựa mẹ con. Khi đó, việc chăn nuôi chủ yếu dựa vào điều kiện sẵn có của gia đình và kinh nghiệm chăn nuôi truyền thống. Ngay năm đầu tiên, từ những con ngựa cái sinh sản, gia đình có thêm 2 ngựa con. Những con khỏe mạnh, sinh sản tốt được giữ lại làm giống, tiếp tục phát triển đàn.

Cách làm này được duy trì qua nhiều năm, giúp đàn ngựa tăng dần mà gia đình không phải liên tục bỏ vốn mua thêm con giống. Đến nay, đàn ngựa thường xuyên duy trì 25-26 con, trong đó có hơn 10 con ngựa mẹ.

Anh Phạm Mạnh Đạt chăm sóc đàn ngựa bạch, hướng tới nâng giá trị đàn

Theo anh Đạt, bình quân mỗi con ngựa cái sinh một con mỗi năm. Những lứa ngựa con đến thời điểm xuất bán mang lại nguồn thu hơn 100 triệu đồng/năm cho gia đình.

Việc chăm ngựa sinh sản được anh Đạt đặc biệt chú trọng. Bên cạnh bảo đảm thức ăn, gia đình thường xuyên vệ sinh chuồng trại, tiêm phòng và tẩy giun sán định kỳ. Khi đàn ngựa tăng lên, cách tổ chức chăn nuôi cũng được thay đổi theo hướng chủ động hơn.

Gia đình đầu tư hơn 1 tỷ đồng xây dựng, cải tạo khu chuồng nuôi, chia thành nhiều ô nhỏ, mỗi ô bố trí một cặp ngựa mẹ và con. Cách bố trí này giúp gia đình thuận tiện theo dõi từng con, nhất là trong giai đoạn ngựa mẹ mang thai, sinh và nuôi con. Khi một con cần được chăm sóc hoặc bổ sung dinh dưỡng, gia đình có thể điều chỉnh chế độ riêng mà không ảnh hưởng đến những con khác.

Nguồn thức ăn cho đàn ngựa được anh Đạt sử dụng khoảng 3ha đất đồi dành để trồng cỏ và sắn. Cỏ là nguồn thức ăn chính, kết hợp với sắn và thức ăn bổ sung tùy theo chế độ ăn của từng con. Việc chủ động nguồn thức ăn giúp gia đình giảm sự phụ thuộc vào nguồn cỏ tự nhiên, đồng thời có điều kiện chăm sóc đàn theo từng nhóm và từng giai đoạn phát triển. Đây cũng là một trong những thay đổi rõ nhất so với cách nuôi dựa nhiều vào điều kiện tự nhiên trước đây.

Khu chuồng trại được đầu tư quy mô, chia làm nhiều ô chuồng thuận tiện chăm sóc ngựa.

Không còn dựa vào điều kiện tự nhiên, gia đình đã từng bước hình thành phương thức chăn nuôi có tính toán hơn: giữ con giống tốt, chủ động thức ăn, đầu tư chuồng trại và phòng bệnh thường xuyên. Quy mô đàn vẫn ở mức hộ gia đình, nhưng việc quản lý, chăm sóc ngày càng bài bản.

Nuôi ngựa bạch, từng bước nâng giá trị đàn

Bên cạnh đàn ngựa thường, ngựa bạch là hướng đầu tư mới được gia đình anh Đạt triển khai khoảng 2 năm trở lại đây. Hiện gia đình có 6 con ngựa bạch, gồm 2 con cái, 1 con đực và 3 con non. Theo anh Đạt, giá ngựa bạch cao hơn ngựa thường nên gia đình xác định đây là hướng đầu tư nhằm từng bước nâng giá trị đàn. Một con ngựa bạch đực giống có giá khoảng 85 triệu đồng/con; ngựa bạch cái khoảng 65 triệu đồng/con, còn ngựa bạch con có giá hơn 30 triệu đồng/con.

Việc đưa ngựa bạch vào chăn nuôi được gia đình thực hiện từng bước. Trước mắt, những con giống hiện có tiếp tục được chăm sóc, theo dõi quá trình sinh trưởng và khả năng sinh sản. Khi có điều kiện, gia đình sẽ tính toán tiếp tục gây đàn. Trong khi, đàn ngựa thường vẫn là nguồn thu chủ yếu từ chăn nuôi sinh sản.

Đàn ngựa được chăn thả, tận dụng nguồn thức ăn tự nhiên

Theo ông Châu Văn Chung, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Hum, mô hình nuôi ngựa của gia đình anh Phạm Mạnh Đạt đáng chú ý ở quá trình gây đàn lâu dài và việc từng bước chuyển từ cách nuôi truyền thống sang tổ chức chăn nuôi bài bản hơn. Gia đình đã chủ động nguồn thức ăn, đầu tư chuồng trại, chú trọng con giống và phòng bệnh, qua đó khai thác tốt lợi thế chăn nuôi ngựa vốn có ở địa phương.

Trong bức tranh kinh tế của xã, ông Chung cho rằng chăn nuôi ngựa là hướng sản xuất phù hợp với điều kiện của người dân. Ước hết năm 2025, tổng đàn ngựa của xã đạt 646 con, sản lượng thịt hơi xuất chuồng đạt 14,7 tấn.

Từ thực tế chăn nuôi của gia đình anh Đạt, hiệu quả của nghề nuôi ngựa không chỉ nằm ở việc tăng đàn mà còn ở cách duy trì đàn sinh sản và tái đầu tư nguồn thu. Những con ngựa cái tốt được giữ lại, ngựa con đến lứa được xuất bán; nguồn thu tiếp tục được đầu tư vào chuồng trại, thức ăn và con giống

Từ nền tảng chăn nuôi truyền thống, cách làm chủ động, bài bản đang giúp gia đình anh Đạt khai thác tốt hơn lợi thế nuôi ngựa, tạo nguồn thu cao mà không nhất thiết phải phát triển theo quy mô lớn./.

Nguồn: NGUYÊN HOA/Kinh tế nông thôn