Từ lợi thế đất đỏ bazan giàu tiềm năng đến quy mô vùng trồng gần 45.000 ha, sầu riêng đang trở thành một trong những ngành hàng nông sản có sức bật mạnh nhất của Đắk Lắk nói riêng và Việt Nam nói chung. Với kim ngạch xuất khẩu khoảng 1,1 tỷ USD trong năm 2025, địa phương đang đứng trước cơ hội lớn để nâng tầm thương hiệu sầu riêng Việt trên thị trường quốc tế, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về chuẩn hóa vùng trồng, minh bạch dữ liệu và kiểm soát chất lượng.
Từ “trái ngọt” đến thương hiệu tỷ USD
Khoảng 100 năm trước, sầu riêng du nhập vào Việt Nam và ban đầu được trồng chủ yếu ở Nam Bộ. Qua thời gian, cây trồng này bén rễ mạnh tại Tây Nguyên, Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. Tại Đắk Lắk, sầu riêng đang tạo nên một bước chuyển đáng chú ý trong cơ cấu nông nghiệp hàng hóa.
Không chỉ giữ vị thế “thủ phủ cà phê”, Đắk Lắk đang nhanh chóng khẳng định vai trò đầu tàu trong ngành sầu riêng. Theo số liệu hiện có, toàn tỉnh khoảng 44.900 ha sầu riêng, chiếm 21,7% diện tích sầu riêng cả nước. Trong đó, 269 vùng trồng với khoảng 7.400 ha và 40 cơ sở đóng gói đã được cấp mã số. Đáng chú ý, 16 cơ sở đóng gói sầu riêng đông lạnh được Tổng cục Hải quan Trung Quốc phê duyệt mã số xuất khẩu, mở thêm dư địa cho chế biến và xuất khẩu chính ngạch.
Sầu riêng Đắk Lắk vào vụ thu hoạch, đặt ra yêu cầu cấp thiết về truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu.
Lợi thế không chỉ nằm ở quy mô. Đất đỏ bazan tơi xốp, giàu dinh dưỡng, cùng khí hậu đặc thù của Tây Nguyên tạo điều kiện thuận lợi để cây sầu riêng sinh trưởng, cho năng suất và chất lượng cao. Qua quá trình canh tác, người dân từng bước hình thành những vùng sản xuất tập trung, gắn với yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng. Người dân ngày càng chuyển từ sản xuất truyền thống sang “nông dân số”, chủ động ứng dụng công nghệ, chuẩn hóa quy trình và đáp ứng yêu cầu của thị trường nhập khẩu.
Sầu riêng Đắk Lắk đã hiện diện tại Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Mỹ… Kim ngạch năm 2025 đạt khoảng 1,1 tỷ USD, cho thấy sức tăng trưởng mạnh. Đây cũng là nền tảng để địa phương tiếp tục xây dựng chuỗi ngành hàng minh bạch, chất lượng, hướng tới một thương hiệu sầu riêng đủ sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.
Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng là bài toán không thể né tránh: kiểm soát mở rộng diện tích, quản lý mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dư lượng và nâng chất lượng sản phẩm. Trong cuộc đua xuất khẩu, lợi thế tự nhiên chỉ là điểm khởi đầu. Muốn đi xa, sầu riêng Đắk Lắk phải được quản trị bằng dữ liệu, sản xuất bằng tiêu chuẩn và xây dựng thương hiệu bằng chất lượng thực chất. Đây chính là bước chuyển quyết định để “trái ngọt” Tây Nguyên không chỉ bán được nhiều hơn, mà còn bán được với giá trị cao hơn và bền vững hơn trên thị trường toàn cầu.
"30 ngày đêm" số hóa vùng trồng sầu riêng
Tại hội nghị công bố Bản đồ số nông sản, sản phẩm OCOP và du lịch thôn, buôn, tỉnh Đắk Lắk phát động chiến dịch “30 ngày đêm” số hóa vùng trồng sầu riêng. Nền tảng do Công ty CP RYNAN Agrifoods giới thiệu, tích hợp dữ liệu sản phẩm OCOP, vùng sản xuất, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và kết nối với hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.
Đắk Lắk khởi động “30 ngày đêm”, chạy đua chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, cơ sở đóng gói sầu riêng. Ảnh: MT
Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Đỗ Hữu Huy yêu cầu các sở, ngành, địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã khẩn trương hoàn thiện dữ liệu; người đứng đầu phải chịu trách nhiệm trực tiếp về tiến độ, chất lượng. Theo ông, chiến dịch không chỉ giải quyết yêu cầu trước mắt của xuất khẩu sầu riêng mà còn đặt nền móng cho chuyển đổi số nông nghiệp.
Với 3ha sầu riêng đang vào kỳ cho thu hoạch, ông Nguyễn Văn Châu (62 tuổi, xã Ea Ktur) kỳ vọng mã số vùng trồng sẽ sớm được hoàn tất để mở rộng đầu ra. Liên kết sản xuất với Công ty Cà phê Việt Đức, gia đình ông hiện chăm sóc khoảng 400 cây sầu riêng 6-7 năm tuổi, dự kiến thu hơn 30 tấn quả trong vụ này. Với giá khoảng 60.000 đồng/kg, sản lượng trên có thể mang về doanh thu khoảng 1,8 tỷ đồng. “Có mã số vùng trồng, việc tiêu thụ sẽ thuận lợi hơn, sản phẩm được nâng giá trị và gia đình cũng yên tâm đầu tư lâu dài”, ông Châu nói.
Chính thức kích hoạt “Bản đồ số” – bước tiến mới trong số hóa nông sản, OCOP và du lịch thôn, buôn Đắk Lắk.
Từ góc độ chuyên môn, ông Nguyễn Quốc Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết quy trình cấp mã số mới được liên thông từ cấp xã lên tỉnh rồi chuyển về bộ, dự kiến triển khai đồng bộ trên cả nước từ 15/8. Quy định mới cũng bỏ giới hạn diện tích khi cấp mã số, cho phép cấp theo từng loại cây trồng, kể cả diện tích trồng xen.
Bà Đặng Thị Thủy, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk, đánh giá đây là nhiệm vụ “mang tính sống còn”. Tỉnh đang thành lập các nhóm công tác, phân rõ người, rõ việc, huy động chính quyền cơ sở, HTX, doanh nghiệp và lực lượng am hiểu công nghệ để hoàn thành khối lượng dữ liệu trong 30 ngày. Mục tiêu cuối cùng là hình thành một hệ dữ liệu sạch, đồng bộ, có khả năng truy xuất, qua đó bảo vệ uy tín sầu riêng Đắk Lắk và nâng sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế./.
Nguồn: DƯƠNG HÙNG/kinhtenongthon.vn