Toàn cảnh khu Lũng Thốc, xã Hòa An.

Mỗi mùa khô, tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất vẫn thường xuyên xảy ra, đất canh tác ít, đá nhiều hơn đất. Thế nhưng, chính trên những sườn núi đá ấy, cây lê xanh đã bén rễ, sinh trưởng và cho những mùa quả ngọt, mở ra hướng phát triển kinh tế mới cho người dân.

Trước đây, sinh kế của bà con chủ yếu dựa vào cây ngô. Địa hình dốc, đất sản xuất manh mún, mỗi năm chỉ canh tác được một vụ nên năng suất thấp, hiệu quả kinh tế không cao. Điều kiện thời tiết khắc nghiệt, đặc biệt là mùa khô kéo dài, càng khiến đời sống của nhiều hộ dân nới đây gặp không ít khó khăn.

Khu Lũng Thốc là vùng trồng lê tập trung lớn nhất của xóm Đức Xuân với 15 hộ tham gia trồng trên diện tích 1,5 ha.

Nhằm khai thác hiệu quả diện tích đất đồi núi và từng bước chuyển đổi cơ cấu cây trồng, năm 2021, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã Đại Tiến (cũ) đã triển khai mô hình trồng lê xanh trên diện tích 3 ha tại các xóm Ca Rài, Lũng Duốc, Lũng Rì và Lũng Thốc với gần 2.000 cây. Đây là lần đầu tiên cây lê được đưa vào trồng trên vùng núi đá của địa phương.

Ban đầu, nhiều người dân còn băn khoăn bởi chưa ai nghĩ một loại cây ăn quả lại có thể thích nghi với điều kiện đất đá vôi khô hạn. Tuy nhiên, sau quá trình theo dõi cho thấy, cây lê có khả năng sinh trưởng khá tốt, phù hợp với khí hậu mát mẻ, nền đất đá vôi và điều kiện tự nhiên của vùng cao Hòa An. Cùng với sự hướng dẫn của cán bộ chuyên môn, người dân từng bước nắm vững kỹ thuật cắt tỉa cành, tạo tán, bón phân hữu cơ, phòng trừ sâu bệnh, giúp cây phát triển ổn định.

Hiện, giá lê xanh tại vườn dao động từ 30.000 đến 50.000 đồng/kg.

Hiện nay, khu Lũng Thốc là vùng trồng lê tập trung lớn nhất của xóm Đức Xuân với 15 hộ tham gia trồng trên diện tích 1,5 ha. Đây cũng là khu vực có số lượng cây cho thu hoạch nhiều nhất.

Thời điểm mới triển khai, khu Lũng Thốc có 750 cây lê. Tuy nhiên, do điều kiện thời tiết khắc nghiệt, mùa khô thiếu nước và kinh nghiệm chăm sóc của người dân còn hạn chế nên nhiều cây bị chết, hiện còn khoảng 400 cây sinh trưởng và phát triển tốt. Qua từng năm, cùng với việc tích lũy kinh nghiệm và áp dụng đúng quy trình kỹ thuật, tỷ lệ cây sống, khả năng sinh trưởng và chất lượng quả ngày càng được cải thiện.

Gia đình anh Long Văn Chu là một trong những hộ trồng lê nhiều nhất xóm với khoảng 60 cây. Dù mới bước sang năm thứ ba cho thu hoạch nên sản lượng chưa cao như các vùng trồng lê lâu năm, nhưng những vụ quả đầu tiên đã mang thêm nguồn thu nhập, tạo động lực để gia đình tiếp tục đầu tư chăm sóc vườn cây.

Ông Long Văn Sảng, Bí thư Chi bộ xóm Đức Xuân cho biết: "Khi lê ra quả non, bà con đều bọc từng quả để hạn chế sâu bệnh và giúp quả đẹp hơn. Chúng tôi chủ yếu sử dụng phân chuồng, phân lân để chăm sóc cây. Những năm gần đây, được khách hàng biết và tìm đến mua cũng như đặt hàng trước, khách hàng ăn đều nhận xét lê Đức Xuân có vị giòn, ngọt, nhiều nước và hương thơm đặc trưng nên được thị trường đón nhận khá tốt".

 Bà con bọc từng quả để hạn chế sâu bệnh và giúp quả đẹp hơn.

Hiện, giá lê xanh tại vườn dao động từ 30.000 đến 50.000 đồng/kg. Dù sản lượng chưa nhiều, song những vụ thu hoạch đầu tiên đã cho thấy cây lê mang lại giá trị kinh tế cao hơn so với cây ngô trước đây, góp phần tăng thu nhập và tạo động lực để người dân tiếp tục mở rộng diện tích.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, người dân cũng mong muốn tiếp tục được các cơ quan chuyên môn quan tâm hỗ trợ tập huấn kỹ thuật về cắt tỉa, tạo tán, xử lý ra hoa, phòng trừ sâu bệnh; đồng thời tạo điều kiện tham quan, học tập kinh nghiệm tại các vùng trồng lê lâu năm để nâng cao năng suất, chất lượng và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm lê xanh địa phương.

Nhận thấy hiệu quả bước đầu của mô hình, năm 2026, UBND xã Hòa An tiếp tục triển khai trồng thêm 200 cây lê xanh tại khu vực Ca Rài, từng bước mở rộng vùng trồng, đa dạng hóa cơ cấu cây trồng và nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

Bà Chu Phương Thanh, Phó Chủ tịch UBND xã Hòa An cho biết: "Qua thực tế cho thấy cây lê rất phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của khu vực Đức Xuân. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục phối hợp với các cơ quan chuyên môn hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc, đánh giá chất lượng cây trồng, đồng thời khuyến khích mở rộng diện tích ở những nơi phù hợp, hướng tới hình thành vùng sản xuất tập trung và từng bước xây dựng sản phẩm đặc trưng của địa phương".

Từ những triền núi đá chỉ quen với màu xám của đá và những nương ngô năng suất thấp, hôm nay những vườn lê xanh đã mang đến một diện mạo mới cho vùng cao Đức Xuân. Những mùa quả ngọt đầu tiên không chỉ khẳng định khả năng thích nghi của cây lê trên vùng đất khô hạn, mà còn cho thấy sự mạnh dạn đổi mới trong tư duy sản xuất của người dân. Khi chính quyền, cơ quan chuyên môn và người dân cùng đồng hành, mô hình trồng lê xanh trên núi đá hứa hẹn sẽ tiếp tục được mở rộng, trở thành hướng phát triển nông nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và từng bước xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng cho vùng cao Hòa An.