Sau đợt mưa lũ cuối năm 2025, tuyến đê Ngự Hàm Thủy bị vỡ, kéo theo nước mặn tràn sâu vào nội đồng xã Tuy An Đông (Đắk Lắk). Hơn 100 ha ruộng đồng bị bỏ hoang, hàng loạt diện tích gieo sạ chết trắng. Những cánh đồng từng trù phú nay xám xịt, nứt nẻ.

Hơn trăm hecta lúa bỏ hoang vì mặn xâm thực

Không còn cảnh rộn ràng thu hoạch như mọi năm, cánh đồng rộng lớn ở Tuy An Đông giờ phủ một màu xám bạc. Từng thửa ruộng loang lổ vệt trắng muối, đất nứt chân chim, cỏ dại mọc xen kẽ. Nơi từng là “vựa lúa” của địa phương, nay không thể canh tác.

Gia đình bà Nguyễn Thị Hồng Vân (thôn 4) có hơn 3 sào ruộng, trước đây duy trì đều đặn hai vụ mỗi năm. Thế nhưng vụ Đông Xuân vừa qua, toàn bộ diện tích lúa bị bỏ hoang. “Đê hư hỏng, nước mặn tràn vào, lúa chết dần rồi mất trắng. Nhìn ruộng mà xót, nhưng đành bỏ không vì không còn cách nào cứu”, bà Vân nghẹn ngào.

Ruộng lúa nhiễm mặn, nước biển xâm nhập khiến đất bạc trắng, nông dân đành bỏ hoang

Cùng cảnh ngộ, bà Nguyễn Thị Bẻo (thôn Phú Lương) cho biết, hơn 2.000m² đất ruộng của gia đình buộc phải bỏ hoang. “Không sản xuất được, thu nhập gần như bằng không. Ruộng để lâu ngày càng khó cải tạo, chúng tôi thực sự bế tắc”, bà chia sẻ.

Theo ghi nhận, sau khi tuyến đê bị vỡ, nước mặn xâm nhập sâu vào hệ thống kênh mương nội đồng, khiến hàng trăm hecta đất canh tác bị ảnh hưởng. Không ít hộ dân phải chuyển sang cắt cỏ nuôi gia súc hoặc bỏ mặc ruộng đất vì không còn khả năng cải tạo.

Ông Nguyễn Quốc Việt, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp An Ninh Tây, cho biết, đơn vị quản lý 387 ha đất lúa, trong đó khoảng 50 ha bị tác động bởi nhiễm mặn và cát bồi lấp. “Có khoảng 5 ha lúa đã gieo bị chết hoàn toàn, hơn 40 ha không thể xuống giống, coi như mất trắng cả vụ”, ông Việt nói.

Hàng trăm hecta lúa bị ảnh hưởng nặng nề, nhiều diện tích không thể gieo sạ

Để ứng phó trước mắt, hợp tác xã phải tổ chức dẫn nước ngọt từ sông Kỳ Lộ, cách khoảng 5 km, về rửa mặn. Tuy nhiên, giải pháp này chỉ mang tính tạm thời. “Nếu đê chưa được khắc phục triệt để, vụ tới vẫn khó sản xuất”, ông Việt lo ngại.

Tình hình tại Hợp tác xã Nông nghiệp An Ninh Đông còn nghiêm trọng hơn. Trong tổng số hơn 160 ha đất lúa, có tới gần 90 ha bị bỏ hoang do nhiễm mặn. Phần diện tích còn lại sản xuất cầm chừng, năng suất thấp, nguy cơ mất mùa hiện hữu.

Ông Nguyễn Trinh, Giám đốc hợp tác xã, nhận định: “Nước mặn tràn vào với khối lượng lớn khiến đất bị ‘chai’, lúa không thể sinh trưởng. Nếu không có nguồn nước ngọt đủ để rửa mặn, phải chờ đến vụ sau mới có thể phục hồi”.

Không chỉ thiệt hại về sản xuất, người dân còn đối mặt nguy cơ mất sinh kế kéo dài. Một số hộ đã thử chuyển sang nuôi trồng thủy sản trên diện tích nhiễm mặn, nhưng hiệu quả không cao do thiếu hạ tầng và kỹ thuật.

Chính quyền chạy đua khắc phục để có thể sản xuất vụ mới

Theo ông Trần Văn Biên, Chủ tịch UBND xã Tuy An Đông, toàn xã có gần 140ha đất lúa nhiễm mặn không gieo sạ được hoặc đã gieo sạ nhưng lúa bị chết (gồm Hợp tác xã Nông nghiệp An Ninh Đông và An Ninh Tây). Tuyến đê Ngự Hàm Thủy dài hơn 1,2 km, giữ vai trò then chốt trong việc ngăn mặn, bảo vệ vùng sản xuất nông nghiệp. Sau mưa lũ cuối năm 2025, nhiều đoạn đê bị vỡ, hư hỏng nặng, tạo điều kiện cho nước mặn xâm nhập sâu.

Đơn vị thi công triển khai khắc phục, sửa chữa công trình

“Qua rà soát, toàn xã có 137 ha lúa bị ảnh hưởng trên tổng diện tích khoảng 780 ha. Đây là thiệt hại rất lớn đối với địa phương”, ông Biên cho biết.

Trước tình hình cấp bách, chính quyền địa phương đã chỉ đạo các hợp tác xã triển khai nhiều biện pháp tạm thời như dẫn nước ngọt rửa mặn, cải tạo đất, đồng thời thống kê thiệt hại để đề xuất chính sách hỗ trợ người dân.

Song song đó, dự án sửa chữa tuyến đê Ngự Hàm Thủy đã được khởi công từ đầu tháng 1/2026. Công trình đang được đẩy nhanh tiến độ với mục tiêu hoàn thành trước mùa mưa năm nay.

“Chúng tôi kiến nghị chủ đầu tư tăng tốc thi công để kịp thời khôi phục hệ thống ngăn mặn. Khi có nguồn nước ngọt ổn định, địa phương sẽ tổ chức rửa mặn, phục hồi đất, giúp người dân sớm quay lại sản xuất”, ông Biên nhấn mạnh.

Đập dâng Tam Giang được đổ đất khẩn trương ngăn dòng, từng bước gia cố tuyến đê bị hư hỏng

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk, sau khi trận lũ lịch sử xảy ra gây hư hỏng nghiêm trọng hạ tầng của ngành nông nghiệp, ngày 18/12/2025, UBND tỉnh này đã ban hành lệnh xây dựng công trình khẩn cấp sửa chữa đập dâng Tam Giang.

Tỉnh giao Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng khu vực phía đông Đắk Lắk làm chủ đầu tư. Công trình nhằm khắc phục hư hỏng do lũ lụt, bảo đảm cấp nước tưới vụ đông xuân 2025 - 2026 với kinh phí tạm thời khoảng 10 tỉ đồng.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, sự cố vỡ đê lần này không chỉ là thiệt hại trước mắt mà còn là lời cảnh báo về tính bền vững của hạ tầng nông nghiệp. Với người nông dân Tuy An Đông, điều họ mong mỏi nhất lúc này không chỉ là một vụ mùa, mà là sự hồi sinh của cả cánh đồng./.

Nguồn: DƯƠNG HÙNG/Kinhtenongthon.vn