Đầu tư phát triển xanh -  xu thế tất yếu

 

Từ tỉnh biên giới “Ở ven trời Tây Bắc có Lai Châu” với nhiều rào cản về địa hình và kết nối, hôm nay Lai Châu đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi lựa chọn tái định vị mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững. Không mở rộng bằng mọi giá, bắt đầu từ việc nhìn lại những lợi thế sẵn có, từ hạ tầng, tài nguyên đến hệ sinh thái để từng bước tạo dựng nền tảng phát triển dài hạn.

 

Ông Hà Quang Trung, Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu, cho biết: Lai Châu là tỉnh miền núi biên giới phía Tây Bắc của Tổ quốc, giữ vị trí địa chính trị, quốc phòng, an ninh chiến lược quan trọng. Tỉnh có diện tích tự nhiên hơn 9.000km2, đường biên giới dài hơn 265km tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Hiện, Lai Châu có 38 đơn vị hành chính cấp xã, trong đó có 11 xã biên giới, dân số trên 500.000 người, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 84%.

 

 

Tỉnh Lai Châu có lợi thế đặc thù để phát triển dược liệu theo hướng kinh tế xanh. (Ảnh Kiên Trung).

 

Địa phương sở hữu nhiều cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, khí hậu đa dạng, diện tích rừng nguyên sinh và rừng đầu nguồn lớn, tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 53%. Đây không chỉ là khu vực lưu giữ nguồn nước quan trọng mà còn tạo nguồn cung cho các công trình thủy lợi quốc gia trên sông Đà, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước cho vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng.

 

Theo ông Trung, với điều kiện tự nhiên ưu đãi, cảnh quan đặc sắc và bản sắc văn hóa đa dạng, nông nghiệp Lai Châu có tiềm năng lớn để phát triển. Nếu được đầu tư, khai thác hiệu quả, địa phương sẽ phát triển thêm nhiều sản phẩm nông nghiệp, dược liệu xanh có giá trị cao, đóng góp tích cực cho tăng trưởng kinh tế - xã hội.

 

Thời gian qua, nông nghiệp Lai Châu có bước phát triển tích cực, an ninh lương thực được bảo đảm. Tỉnh từng bước khôi phục, phát triển một số sản phẩm nông nghiệp chất lượng cao như gạo Séng Cù, gạo Tẻ Râu; hình thành và mở rộng nhiều loại cây trồng có giá trị kinh tế như cao su, chè, mắc ca, quế và sâm Lai Châu. Đồng thời, tỉnh đẩy mạnh khai thác tiềm năng nuôi thủy sản trên lòng hồ các công trình thủy điện Lai Châu, Sơn La, Huội Quảng - Bản Chát.

 

Ông Trung nhấn mạnh, trong bối cảnh biến đổi khí hậu tác động ngày càng mạnh mẽ đến kinh tế toàn cầu, đầu tư cho phát triển xanh là xu thế tất yếu. Tăng trưởng xanh nói chung và nông nghiệp xanh nói riêng ngày càng giữ vai trò chủ đạo.

 

Ở trong nước, nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được Đảng, Quốc hội, Chính phủ ban hành nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, hữu cơ, tuần hoàn gắn với thị trường tiêu thụ. Mới đây, ngày 4/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 85/NQ-CP thông qua Chương trình hành động thực hiện Kết luận số 219-KL/TW (ngày 26/11/2025) của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Nghị quyết số 19-NQ/TW khóa XIII. Mục tiêu nhằm phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Trong đó, xác định phát triển nền nông nghiệp sinh thái, hiệu quả, bền vững, minh bạch, trách nhiệm với môi trường; khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn; chú trọng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao, chế biến sâu, thích ứng với biến đổi khí hậu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và phát huy lợi thế từng vùng, từng địa phương.

 

“Thực hiện chủ trương của Trung ương, Lai Châu xác định phát triển nông nghiệp hàng hóa, dược liệu theo hướng kinh tế xanh là một trong những khâu đột phá để triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách đã ban hành. Theo đó, tỉnh tập trung khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế, thu hút nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước cho lĩnh vực nông nghiệp”, ông  Trung nhấn mạnh.

 

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu thị trường ngày càng cao, Lai Châu lựa chọn phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với kinh tế xanh như một định hướng dài hạn. Giai đoạn 2021-2025 đã tạo nền tảng với việc hình thành các vùng sản xuất tập trung, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu và từng bước thay đổi cách làm của người dân.

 

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu Hà Trọng Hải, trong chiến lược phát triển của tỉnh Lai Châu, nông nghiệp không chỉ còn là khu vực sản xuất truyền thống mà đang được tái định vị như một trụ cột tăng trưởng mang tính nền tảng, gắn với chuyển đổi mô hình phát triển kinh tế. Lai Châu xác định rõ không thể tiếp tục phát triển theo bề rộng, dựa vào khai thác tài nguyên hay mở rộng diện tích đơn thuần, mà phải chuyển sang chiều sâu, tức là gia tăng giá trị trên một đơn vị sản phẩm và một đơn vị diện tích.

 

Đánh thức tiềm năng

 

Ông Nguyễn Thành Đồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu cho biết: Với diện tích rộng, địa hình đa dạng, hơn 500.000ha rừng và 16.000ha mặt nước, Lai Châu hình thành nhiều tiểu vùng khí hậu, phù hợp phát triển các sản phẩm đặc hữu như chè, lúa đặc sản, thủy sản nước lạnh và dược liệu dưới tán rừng. Đây là nền tảng để phát triển nông nghiệp xanh gắn với du lịch sinh thái.

 

Tỉnh đã và đang đẩy mạnh tái cơ cấu ngành, triển khai đồng bộ chính sách hỗ trợ từ xử lý chất thải, cải tạo đất, phát triển nhà màng, hệ thống tưới đến áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn. Nhờ đó, nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung đã hình thành, góp phần tăng thu nhập và chuyển dịch sang tư duy kinh tế nông nghiệp.

 

Đến năm 2025, tỉnh có hơn 520ha sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn; nhiều diện tích áp dụng VietGAP, hữu cơ; trên 3.000ha lúa áp dụng kỹ thuật tiên tiến; 33% số trang trại xử lý chất thải hiệu quả. Đây là bước tiến quan trọng trong phát triển nông nghiệp xanh.

 

Giai đoạn 2026-2030, Lai Châu định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng xanh, tuần hoàn, đa giá trị, ít phát thải, với trọng tâm tích tụ đất đai, ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và phát triển chuỗi giá trị. Tỉnh đặt mục tiêu mở rộng các vùng chè, lúa, cây ăn quả, chăn nuôi, thủy sản; phát triển mạnh mắc ca, quế và dược liệu, đặc biệt là sâm Lai Châu gắn với chỉ dẫn địa lý.

 

Trong quá trình đó, ông  Đồng cho biết, Lai Châu mong muốn nhận được sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học và doanh nghiệp nhằm hoàn thiện chính sách, thúc đẩy nông nghiệp xanh phát triển bền vững, phù hợp thực tiễn địa phương.

 

Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Phạm Văn Duy nhận xét, Lai Châu có nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp hữu cơ, nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi, khí hậu đặc thù và quỹ đất còn tương đối sạch.

 

Tuy nhiên, quá trình phát triển hiện đối mặt nhiều điểm nghẽn khiến lĩnh vực này chưa tạo được sức bật tương xứng. Quy mô sản xuất hữu cơ còn nhỏ so với tiềm năng. Tổng diện tích canh tác áp dụng tiêu chuẩn an toàn của Lai Châu hơn 520ha, trong đó diện tích áp dụng hữu cơ là hơn 40ha, chưa đến 10%.

 

Để thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ theo hướng kinh tế xanh tại Lai Châu, ông Duy cho rằng, cần ưu tiên phát triển vùng sản xuất tập trung, gắn với sản phẩm chủ lực như chè, dược liệu và lúa đặc sản. Việc xây dựng vùng nguyên liệu cần đi cùng mã số vùng trồng và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Đồng thời, địa phương cần tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị với sự liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò dẫn dắt thị trường.

 

Ông Duy nhấn mạnh yêu cầu tăng cường quản lý chất lượng, mở rộng thị trường tiêu thụ thông qua siêu thị, thương mại điện tử và xuất khẩu. Cùng với đó là triển khai hiệu quả các chính sách hỗ trợ nông nghiệp hữu cơ và huy động thêm nguồn lực xã hội hóa để tạo thêm động lực phát triển.

 

Dược liệu quý nhưng đối mặt không ít khó khăn

 

Chia sẻ về phát triển kinh tế rừng Lai Châu theo hướng tích hợp đa giá trị, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng, hiện Lai Châu có khoảng 23.070ha dược liệu, với nhiều loài giá trị như sâm Lai Châu, bảy lá một hoa, đảng sâm, đương quy, quế, thảo quả, sa nhân… Trong đó, sâm Lai Châu được đánh giá là dược liệu quý, có tiềm năng trở thành ngành hàng chiến lược của địa phương. Tuy nhiên, diện tích trồng còn nhỏ, sản lượng thấp, chưa đáp ứng nhu cầu thị trường, gây khó khăn cho chế biến sâu và xây dựng thương hiệu.

 

 

Công ty cổ phần Nông nghiệp công nghệ cao Thái Minh chuẩn hóa quy trình trồng sâm Lai Châu trong nhà màng, hướng đến mở rộng vùng nguyên liệu tại xã Sìn Hồ.

 

Một số doanh nghiệp, hợp tác xã đã đầu tư phát triển sâm Lai Châu và hình thành liên kết với người dân trong trồng, chế biến, tiêu thụ sản phẩm. Đây là nền tảng để xây dựng chuỗi giá trị dược liệu bền vững.

 

Theo ông Diện, Lai Châu có lợi thế lớn khi rừng tự nhiên chiếm tới 95,5% diện tích rừng, hệ sinh thái đa dạng, nhiều vùng khí hậu khác nhau phù hợp với các loài dược liệu quý. Bên cạnh đó, tri thức bản địa của đồng bào dân tộc và tiềm năng du lịch sinh thái cũng mở ra cơ hội nâng cao giá trị sản phẩm.

 

Để phát triển mạnh sâm Lai Châu, tỉnh cần quy hoạch vùng trồng tập trung, bảo tồn nguồn gene quý, đồng thời mở rộng trồng ngoài rừng trên đất nông nghiệp phù hợp để tăng năng suất, chủ động nguyên liệu. Cùng với đó là đẩy mạnh chế biến sâu, đa dạng sản phẩm như thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm; xây dựng thương hiệu gắn với bản sắc địa phương; kết hợp phát triển du lịch trải nghiệm về sâm và dược liệu.

 

Ông Diện nhấn mạnh, với tiềm năng hiện có, Lai Châu hoàn toàn có thể xây dựng ngành hàng dược liệu mạnh, trong đó sâm Lai Châu giữ vai trò hạt nhân, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và phát triển kinh tế địa phương.

 

Trong Chương trình phát triển sâm Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2045, sâm Lai Châu tiếp tục được đưa vào nhóm dược liệu cần bảo tồn và phát triển ở quy mô hàng hóa. Tuy nhiên, một nghịch lý xuất hiện. Loại sâm đang được kỳ vọng trở thành ngành kinh tế tỷ đô của vùng Tây Bắc lại chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia riêng để xác định thế nào là “sâm Lai Châu đạt chuẩn”.

 

Theo PGS.TS Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu (Bộ Y tế), sâm Lai Châu hiện được đánh giá chất lượng theo chuyên luận “Sâm Việt Nam” trong Dược điển Việt Nam V, vốn được xây dựng chủ yếu dựa trên kết quả nghiên cứu sâm Ngọc Linh.

 

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều chỉ tiêu hoạt chất của hai loại sâm có sự khác biệt đáng kể, đặt ra yêu cầu cần xây dựng tiêu chuẩn chất lượng riêng cho sâm Lai Châu. Qua đánh giá chất lượng trên 105 mẫu sâm Lai Châu 5 năm tuổi bằng phương pháp HPLC-DA thấy, hàm lượng majonosid R2 (MR2) ở mức 0,48-7,23%, trong đó 74 mẫu có hàm lượng trên 3%.

 

Hàm lượng ginsenosid Rg1 đạt  0,52-6,22%, với 100/105 mẫu đạt ngưỡng từ 1,5% trở lên. Trong khi đó, hàm lượng Rb1 dao động 0-1,92%, có 90/105 mẫu đạt mức từ 0,5%. Riêng hoạt chất Rd khá thấp, chỉ 13/105 mẫu có hàm lượng trên 0,5%.

 

Nhóm của Viện Dược liệu cũng phân tích thêm 28 mẫu sâm Lai Châu lưu hành trên thị trường, đã được kiểm định DNA để xác định đúng giống. Kết quả cho thấy, hàm lượng MR2 đạt 0,93-8,91%, thậm chí có mẫu cao hơn sâm Ngọc Linh.

 

Hàm lượng Rg1 dao động 0,93-6,57%, chỉ hai mẫu dưới ngưỡng 1,5%. Một số chỉ tiêu như độ ẩm, tro toàn phần, tỷ lệ vụn nát và tạp chất của sâm Lai Châu cơ bản phù hợp tiêu chuẩn hiện hành của Dược điển Việt Nam V. Tuy nhiên, dữ liệu định tính và định lượng vẫn cần tiếp tục cập nhật trên quy mô mẫu lớn hơn, đặc biệt tại các vùng trồng tập trung của tỉnh Lai Châu.

 

Từ thực tế trên, PGS.TS Đỗ Thị Hà kiến nghị, việc xây dựng tiêu chuẩn chất lượng riêng không chỉ giúp kiểm soát thị trường, chống nhầm lẫn và gian lận thương mại, mà còn tạo cơ sở pháp lý để phát triển sâm Lai Châu thành dược liệu giá trị cao.

 

Theo TS. Phạm Quang Tuyến, Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam, sâm Lai Châu có giá trị khoa học cao với hàm lượng saponin lớn. Ở nhóm cây 5-7 năm tuổi, hàm lượng saponin toàn phần đạt 17,68 - 19,71%, cao hơn nhiều loài dược liệu khác như tam thất hoang hay sâm vũ diệp. Nhiều mẫu có chỉ số MR2 ở mức triển vọng, tạo cơ sở phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe giá trị cao.

 

Ông Triệu Tiến Nải, đại diện HTX Sâm Lai Châu cho biết, đơn vị hiện đang đối mặt với những khó khăn bước đầu trong phát triển vùng trồng, đặc biệt là việc hoàn thiện các thủ tục chứng nhận. Nhiều diện tích sâm vẫn được trồng dưới tán rừng nhưng chưa được cấp mã vùng trồng, ảnh hưởng đến quá trình quản lý, mở rộng sản xuất và định hướng thị trường.

 

Từ thực tế đó, ông Nải bày tỏ mong muốn nhận được sự quan tâm, hỗ trợ nhiều hơn từ tỉnh Lai Châu, nhằm sớm hoàn thiện quy hoạch, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn, tạo nền tảng để phát triển cây sâm theo hướng bền vững, từng bước nâng tầm thành sản phẩm dược liệu có giá trị cao, không chỉ phục vụ thị trường trong nước mà còn hướng tới xuất khẩu.

 

Để khai thác hiệu quả những lợi thế sẵn có, ông Nải kiến nghị cần sớm tháo gỡ các vướng mắc về cơ chế, đặc biệt là trong công nhận vùng trồng và quản lý dưới tán rừng. Đây được xem là điều kiện quan trọng để người dân, hợp tác xã yên tâm đầu tư, góp phần phát triển cây sâm trở thành sản phẩm đặc trưng, tạo giá trị kinh tế lâu dài cho địa phương.

 

Gỡ “nút thắt” định vị ngành sâm Lai Châu

 

Ông Nguyễn Quang Tin, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), nhấn mạnh, phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chuyển đổi số là trụ cột quan trọng trong tái cơ cấu ngành, đặc biệt với địa phương giàu tiềm năng như Lai Châu.

 

Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn nhiều hạn chế như triển khai chưa đồng đều, quy mô nhỏ; hạ tầng số, dữ liệu ngành thiếu đồng bộ; liên kết chuỗi yếu. Nông hộ, hợp tác xã còn khó tiếp cận công nghệ do hạn chế về vốn và nhân lực.

 

Theo ông Tin, Lai Châu cần xác định khoa học công nghệ và chuyển đổi số là nền tảng xuyên suốt, tập trung xây dựng hệ sinh thái nông nghiệp số, phát triển cơ sở dữ liệu lớn và ứng dụng công nghệ như IoT, trí tuệ nhân tạo trong sản xuất và quản lý.

 

Đồng thời, đẩy mạnh nghiên cứu giống, công nghệ sinh học, chế biến sâu; hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút doanh nghiệp, hỗ trợ hợp tác xã, đào tạo nhân lực và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị.

 

Thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và thúc đẩy các chương trình về nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số, qua đó tạo nền tảng để Lai Châu phát triển nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại, xanh và bền vững.

 

Tại cuộc họp bàn giải pháp xây dựng Dược điển Sâm Lai Châu mới đây, ông Hà Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu, cho biết, theo kế hoạch việc xây dựng tiêu chuẩn Việt Nam và Dược điển Sâm Lai Châu trong tháng 5/2026, Sở Khoa học và Công nghệ sẽ phối hợp với một số sở, ngành và các tổ chức liên quan thực hiện thu thập tài liệu, tiêu chuẩn, quy chuẩn, dược điển, kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến sâm và sâm Lai Châu. Tổng hợp, phân loại và đánh giá tài liệu theo các nhóm nội dung, như: đặc điểm sinh học, thành phần hóa học, chỉ tiêu chất lượng, phương pháp thử; nghiên cứu, so sánh các tiêu chuẩn hiện hành để lựa chọn, kế thừa phù hợp.

 

Trên cơ sở đó, hoàn thành đề cương tiêu chuẩn, xác định phạm vi áp dụng, đối tượng, cấu trúc và nội dung chính của tiêu chuẩn Việt Nam đối với Sâm Lai Châu; xác định các chỉ tiêu chất lượng chủ yếu; đề xuất các phương pháp thử, phương pháp kiểm nghiệm phù hợp với từng chỉ tiêu; hoàn thiện báo cáo thuyết minh đề cương xây dựng tiêu chuẩn làm căn cứ xây dựng dự thảo tiêu chuẩn Việt Nam. Cũng trong tháng 5/2026, tỉnh dự kiến tổ chức Hội thảo tham vấn xây dựng tiêu chuẩn Sâm Việt Nam và đề xuất bổ sung Sâm Lai Châu vào chuyên luận Sâm Việt Nam trong Dược điển Việt Nam.

 

Trong tháng 10/2026, các cơ quan chuyên môn sẽ khảo sát, lấy 15 mẫu khảo sát, đánh giá phương pháp, thiết lập giới hạn chỉ tiêu, với 150g khô/mẫu ở 4 khu vực: Sìn Hồ, Mường Tè, Phong Thổ, Tam Đường. Sau đó, lấy ý kiến tham vấn của cá nhân và đơn vị liên quan về việc đánh giá hiệu quả áp dụng tiêu chuẩn Sâm Việt Nam trên thân và rễ sâm, đề xuất bổ sung Sâm Lai Châu vào tiêu chuẩn Sâm Việt Nam.

 

Ông Hà Trọng Hải yêu cầu các sở, ban, ngành trong tỉnh, các tổ chức, cá nhân nghiêm túc tổ chức thực hiện nhiệm vụ trong kế hoạch xây dựng tiêu chuẩn Việt Nam và Dược điển Sâm Lai Châu đảm bảo tiến độ, chất lượng. Đa dạng hóa các nhà đầu tư để mở rộng vùng trồng sâm Lai Châu. Đối với Sở Nông nghiệp và Môi trường, cung cấp thông tin và vùng trồng, nguồn gene, quy trình sản xuất và danh mục thu hút phát triển dược liệu dưới tán rừng, trong đó có Sâm Lai Châu. Các cơ quan, đơn vị phối hợp xây dựng bộ tiêu chuẩn, quy trình sản xuất sâm Lai Châu và chuẩn hóa lại bộ tiêu chí cấp mã vùng trồng dược liệu trên địa bàn tỉnh.

 

Viết tiếp câu chuyện làm giàu và khởi nguồn những giá trị xanh, bền vững từ cây sâm quý

 

Trong kế hoạch chiến lược giai đoạn 2026 - 2030, Lai Châu đặt mục tiêu mở rộng vùng trồng sâm lên 3.000ha và có thể đạt 20.000ha vào những năm tiếp theo. Tỉnh cam kết 100% diện tích sâm sẽ được quản lý nghiêm ngặt thông qua mã số cơ sở nuôi trồng và bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Bên cạnh cây sâm, địa phương cũng sẽ phát triển thêm 600ha vùng dược liệu tập trung đạt các tiêu chuẩn quốc tế như GACP-WHO, qua đó tạo sự đa dạng và ổn định cho nguồn cung dược liệu xanh.

 

 

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị thăm mô hình trồng sâm ở xã Khun Há, tỉnh Lai Châu.

 

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Quốc Trị cho rằng, Lai Châu sở hữu nhiều tiềm năng nổi trội về đất đai, khí hậu, rừng, cảnh quan sinh thái, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa để phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với đặc sản vùng cao cũng như phát triển dược liệu gắn với tri thức bản địa của đồng bào dân tộc. Tuy nhiên, tiềm năng vẫn chỉ là tiềm năng nếu không được tổ chức lại thành sản phẩm, thành vùng nguyên liệu, thành chuỗi giá trị, thành thương hiệu và thành thu nhập ổn định cho người dân.

 

Theo Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị, trong bối cảnh hiện nay, thị trường không chỉ yêu cầu nông sản nhiều hơn mà còn phải sạch hơn, xanh hơn, có truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn chất lượng và trách nhiệm với môi trường. Riêng đối với dược liệu, yêu cầu còn cao hơn về nguồn gốc, chế biến, thương hiệu và tính bền vững. Nếu không chuẩn bị bài bản từ đầu, địa phương rất dễ rơi vào tình trạng phát triển phân tán, hiệu quả thấp và thiếu ổn định.

 

Đối với lĩnh vực dược liệu, Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị đánh giá đây có thể trở thành hướng đi riêng và tạo dấu ấn khác biệt cho Lai Châu trong những năm tới bởi tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển lĩnh vực này nhờ độ cao, khí hậu đa dạng, diện tích rừng lớn, nguồn gen phong phú và tri thức sử dụng cây thuốc của đồng bào dân tộc.

 

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị  lưu ý địa phương không trồng dược liệu theo phong trào, không mở rộng bằng mọi giá và không hy sinh rừng để lấy diện tích trồng dược liệu. Dược liệu của Lai Châu phải phát triển theo hướng “dưới tán rừng, có quy hoạch, có tiêu chuẩn, có doanh nghiệp dẫn dắt, có kiểm soát chất lượng, có thương hiệu và có cơ chế để người dân thực sự được hưởng lợi”.

 

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị cũng đề nghị tỉnh xác định rõ các loài cây dược liệu chiến lược và vùng phát triển trọng điểm; xây dựng chuỗi giá trị đồng bộ từ giống, trồng, chăm sóc, sơ chế, chế biến đến tiêu thụ; chú trọng kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu sản phẩm. Đồng thời, cần gắn phát triển dược liệu với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và chăm sóc sức khỏe nhằm tạo ra giá trị tổng hợp cho địa phương.

 

Thứ trưởng Nguyễn Quốc Trị nhấn mạnh, Lai Châu cần thực hiện bốn chuyển đổi lớn gồm: từ sản xuất sang kinh tế, từ manh mún sang liên kết, từ bán thô sang chế biến, từ tiềm năng sang giá trị thực.

 

Nếu thực hiện tốt các định hướng này, Lai Châu không chỉ nâng cao thu nhập cho người dân và bảo vệ tài nguyên rừng mà còn có thể trở thành điểm sáng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc về phát triển nông nghiệp hàng hóa đặc sản và dược liệu theo hướng xanh, bền vững.

 

Với tầm nhìn chiến lược, sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, sâm Lai Châu đang từng bước khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế bền vững. Mục tiêu 3.000ha không chỉ là con số, mà là khát vọng đưa sâm Lai Châu trở thành sản phẩm mang tầm quốc gia, có giá trị xuất khẩu, góp phần đưa nông nghiệp Lai Châu vươn xa trên bản đồ dược liệu thế giới. Cây sâm quý đang viết tiếp câu chuyện thoát nghèo, làm giàu từ núi rừng Tây Bắc, nơi khởi nguồn của những giá trị xanh, bền vững.

 

 

Những năm gần đây, sâm Lai Châu ngày càng được quan tâm trong các chương trình phát triển của Trung ương và địa phương. Sản phẩm đã được công nhận nhãn hiệu chứng nhận, cấp bằng bảo hộ giống cây trồng và mở rộng hợp tác quốc tế với Hàn Quốc, Nhật Bản...   Về thương mại, thị trường sâm Lai Châu tăng mạnh từ năm 2020 đến nay. Nhiều sản phẩm chế biến đã ra đời như hồng sâm, trà sâm, nước uống bổ dưỡng, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm. Theo TS. Phạm Quang Tuyến, định hướng phát triển cần theo tinh thần “không bán củ, bán giá trị”, tức xây dựng hệ sinh thái sản phẩm đa dạng, có thương hiệu.   Dư địa thị trường còn rất lớn khi nhu cầu nguyên liệu y học trong nước mới đáp ứng khoảng 25%, quy mô khoảng 400 triệu USD/năm. Thị trường dược liệu và sản phẩm từ sâm toàn cầu đạt 230 tỷ USD năm 2021 và dự báo tăng lên 430 tỷ USD vào năm 2028. Đặc biệt, trồng sâm dưới tán rừng giúp tăng giá trị từ rừng mà không phá rừng, tạo việc làm tại chỗ, hạn chế di cư lao động, nên được xem là giải pháp “giữ rừng bằng kinh tế”.   Sâm Lai Châu cũng có tiềm năng gắn với du lịch sinh thái, du lịch sức khỏe. Để phát triển bền vững, cần xác định đây là ngành hàng chiến lược, đẩy mạnh chọn giống, bảo tồn nguồn gene, quy hoạch vùng trồng, liên kết “4 nhà” và hướng tới xuất khẩu./.