Từ cánh đồng lúa giảm phát thải, làng nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp sinh thái đang hiện hữu trên nhiều vùng đất. Hà Tĩnh đẩy mạnh nông nghiệp xanh, nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường, tạo nền tảng xây dựng nông thôn mới bền vững.

Đổi thay trên những cánh đồng

Xây dựng nông thôn mới (NTM) trong giai đoạn mới không còn đơn thuần là câu chuyện làm đường, xây trường học hay hoàn thiện các công trình hạ tầng. Với một địa phương có khu vực nông thôn rộng, sản xuất nông nghiệp giữ vai trò quan trọng như Hà Tĩnh, chất lượng NTM ngày càng gắn với những vấn đề thiết thực hơn: nông dân sản xuất gì, sản xuất như thế nào, thu nhập có tăng bền vững và tài nguyên đất, nước, môi trường được gìn giữ ra sao.

Thực hiện Đề án "Sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050" của Bộ NN&MT, UBND tỉnh đã sớm ban hành kế hoạch hành động trên địa bàn.

Đây cũng là một trong những nội dung phù hợp với yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về xã NTM giai đoạn 2026-2030 theo Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg, ngày 29/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển các mô hình nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, "kinh tế xanh", kinh tế tuần hoàn.

Lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh kiểm tra công tác thu hoạch lúa vụ hè thu năm 2026.

Nhìn từ thực tiễn sản xuất năm 2025, nông nghiệp Hà Tĩnh đang chuyển động theo hướng đó. Quy mô sản xuất lúa tiếp tục được duy trì ở mức lớn, với diện tích gieo trồng đạt hơn 104.789 ha (tăng 433 ha so với năm trước), sản lượng đạt khoảng 488.393 tấn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý không chỉ nằm ở sản lượng mà ở sự chuyển dịch cơ cấu giống sang nhóm lúa chất lượng cao, thơm, đặc sản; cùng với việc duy trì, mở rộng các mô hình liên kết sản xuất - tiêu thụ trên những cây trồng chủ lực.

Theo báo cáo của Sở NN&MT Hà Tĩnh, đến nay, toàn tỉnh đã thực hiện tập trung, tích tụ hơn 15.100 ha ruộng đất; hơn 85% số hộ được canh tác trên 1 thửa tại các diện tích đã chuyển đổi, tích tụ. Những chuyển động này cho thấy sản xuất nông nghiệp đang từng bước thay đổi: thay vì chỉ chạy theo sản lượng, yêu cầu về hiệu quả kinh tế, khả năng thích ứng và tính bền vững ngày càng được đặt lên hàng đầu. Cùng với đó sự thay đổi trong tư duy sản xuất không chỉ giúp nông dân nâng cao thu nhập mà còn tạo tiền đề để Hà Tĩnh phát triển nông nghiệp xanh, thân thiện với môi trường. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện nay.

Tư duy phát triển nông nghiệp sinh thái cũng đang từng bước lan tỏa vào đời sống nông thôn với sự hình thành các làng nông nghiệp hữu cơ, kinh tế tuần hoàn.

Việc nhân rộng mô hình chuyển đổi trồng cam theo hướng hữu cơ được kỳ vọng sẽ mở ra hướng phát triển mới cho ngành cây ăn quả Hà Tĩnh, góp phần xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiệu quả và bền vững.

Ông Nguyễn Ngọc Hà - Chủ tịch UBND xã Cẩm Hưng cho biết: “Hội đồng Nhân dân đã ban hành Nghị quyết về phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững theo hướng hữu cơ, gắn với xây dựng NTM hiện đại, nông dân văn minh giai đoạn 2025-2030 và những năm tiếp theo. Địa phương xem đây là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, liên tục của cả hệ thống chính trị và người dân; lấy doanh nghiệp (DN), HTX làm hạt nhân trong tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế”.

Nhiều địa phương khác cũng đã sớm cụ thể hóa chủ trương bằng những mô hình, hoạt động như: thí điểm mô hình cá - lúa theo hướng hữu cơ, tuần hoàn; canh tác giảm phát thải…

Song song với phát triển hữu cơ, Hà Tĩnh đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, công nghệ sinh học và chuyển đổi số trong sản xuất nông nghiệp. Hiện toàn tỉnh có trên 70 hợp tác xã, doanh nghiệp áp dụng công nghệ cao trong trồng trọt, chăn nuôi và quản lý sản xuất.

Dựng xây miền quê đáng sống

Thực hiện Đề án "Sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050", tỉnh Hà Tĩnh xác định canh tác lúa giảm phát thải là một trong những hướng đi quan trọng nhằm ứng phó biến đổi khí hậu, sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp. Trong đó, kỹ thuật tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) được lựa chọn làm giải pháp trọng tâm, tập trung thay đổi phương thức quản lý nước trên đồng ruộng để hạn chế phát sinh khí mê-tan (CH₄) - một loại khí nhà kính phát sinh đáng kể từ ruộng lúa ngập nước kéo dài.

Dự án “công nghệ tưới ngập - khô xen kẽ trong canh tác lúa thích ứng với biến đổi khí hậu tại tỉnh Hà Tĩnh” tại 15 xã, phường với tổng diện tích hơn 8.400 ha/2 vụ.

Năm 2026, mô hình AWD tại 15 xã, phường trên địa bàn tỉnh với tổng diện tích hơn 8.400 ha, trong đó hơn 4.200 ha thực hiện trong vụ xuân và gần 4.200 ha trong vụ hè thu. Một số địa phương như: xã Cẩm Xuyên, Thiên Cầm, Xuân Lộc, Yên Hòa có diện tích thực hiện vượt kế hoạch. Cùng với đó, hơn 220 ha lúa cũng được ứng dụng mạ khay, máy cấy và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trong hệ thống canh tác lúa cải tiến (SRI), góp phần giảm chi phí đầu vào, tiết kiệm nước và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Theo đó, vụ xuân năm 2026, năng suất đạt 68,57 tạ/ha, tăng khoảng 7,7%; vụ hè thu đạt 47,37 tạ/ha, tăng khoảng 5,8%. Bên cạnh năng suất, áp dụng AWD còn giúp bộ rễ cây lúa phát triển khỏe, hạn chế đổ ngã, đồng thời giảm 1 - 2 lần bơm tưới, tiết kiệm nước và chi phí sản xuất.

Các địa phương ở Hà Tĩnh quan tâm tổ chức lại sản xuất, thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị và khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế.

Theo kết quả tính toán, việc áp dụng AWD tại các vùng triển khai dự án trong hai vụ sản xuất năm 2026 ước tính giúp giảm 40.603,07 tấn CO2 quy đổi. Kết quả này cho thấy tiềm năng giảm phát thải từ việc thay đổi phương thức quản lý nước trên đồng ruộng, đồng thời tạo cơ sở để tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các điều kiện đo đạc, xác minh và hướng tới phát triển tín chỉ carbon trong sản xuất lúa”.

Theo ông Ngô Đình Long Phó Chánh, Phó Chánh văn phòng điều phối NTM Hà Tĩnh, giai đoạn 2026 - 2030, Hà Tĩnh đặt mục tiêu xây dựng NTM theo hướng xanh, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu và gắn chặt với quá trình đô thị hóa. Kinh tế nông thôn tiếp tục được định hướng phát triển theo hướng sinh thái, tuần hoàn, đa giá trị. Trong đó, cơ cấu lại ngành nông nghiệp được xem là nền tảng để nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống cho người dân nông thôn, mục tiêu không chỉ là hoàn thành các tiêu chí mà NTM Hà Tĩnh hướng đến xây dựng “những vùng nông thôn xanh - hiện đại - văn minh - đáng sống”, trong đó người dân là chủ thể tham gia và thụ hưởng thành quả. Từ những cánh đồng giảm phát thải đến các phong trào sáng, xanh, sạch, đẹp ở các địa phương, NTM đang được định hình từ những thay đổi ngay trong sản xuất và đời sống hằng ngày. Khi sinh kế được nâng lên, môi trường sống được chăm lo và người dân cùng tham gia, những miền quê mới thực sự trở thành nơi đáng sống.

NTM Hà Tĩnh hướng đến xây dựng “những vùng nông thôn xanh - hiện đại - văn minh - đáng sống”.

Ông Hồ Huy Thành, Phó Chủ tịch UBND Hà Tĩnh nhấn mạnh: “Quán triệt Nghị quyết số 19-NQ/TW của BCH Trung ương Đảng khóa XIII, Kết luận số 219-KL/TW của Bộ Chính trị, Hà Tĩnh xác định phát triển NNST, hữu cơ, tuần hoàn là định hướng quan trọng trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp, hướng tới nâng cao giá trị gia tăng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Tỉnh xác định tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chỉ thị số 03-CT/TU, đưa các định hướng, nhiệm vụ phát triển NNST vào chương trình, kế hoạch cụ thể của từng ngành, địa phương, gắn với trách nhiệm tổ chức thực hiện và hiệu quả thực tiễn.

Trọng tâm là tổ chức lại sản xuất theo hướng hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn, phát huy lợi thế từng địa phương, gắn sản xuất với chế biến và thị trường tiêu thụ; tăng cường liên kết giữa DN, HTX và người dân để xây dựng chuỗi giá trị ổn định. Cùng với đó, đẩy mạnh chuyển giao KHKT, thay đổi tập quán sản xuất, giảm phát thải, tái sử dụng phụ phẩm và bảo vệ hệ sinh thái. Tỉnh sẽ hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích các mô hình hiệu quả và từng bước nhân rộng”.

Nguồn: TRÀ GIANG/kinhtenongthon.vn