Từ những vườn cam, ổi, bưởi trên diện tích 47.8ha được chăm sóc theo quy trình VietGAP đến những khu nhà lưới trồng rau quả công nghệ cao, HTX Sản xuất rau, củ, quả an toàn Văn Giang tại xã Văn Giang, tỉnh Hưng Yên đang bền bỉ đổi mới cách làm nông nghiệp.
Dưới sự điều hành của bà Lý Thị Hà, Giám đốc HTX, những khâu tưởng chừng riêng lẻ như chăm sóc cây trồng, tận dụng phụ phẩm, bảo quản sau thu hoạch và tiêu thụ đang được kết nối thành một vòng sản xuất xanh, hướng tới nâng giá trị nông sản và cải thiện sinh kế cho 24 hộ thành viên.

Vườn cam được chăm sóc theo quy trình VietGAP tại Văn Giang góp phần tạo nguồn nông sản an toàn, nâng cao giá trị sản xuất.
Từ những vườn quả an toàn đến nếp làm nông nghiệp xanh
Về xã Văn Giang những ngày này, giữa những vườn cam, ổi, bưởi trĩu quả, dễ cảm nhận nhịp sống của một vùng quê đã gắn bó lâu đời với nghề trồng cây ăn quả. Qua bàn tay người nông dân, đất đai sinh hoa kết trái, nuôi sống bao gia đình. Nhưng khi thị trường ngày càng khắt khe, một mùa quả bội thu chưa đủ bảo đảm hiệu quả kinh tế. Nông sản phải sạch hơn, chất lượng đồng đều hơn, nguồn gốc rõ ràng hơn; cách làm nông nghiệp vì thế cũng cần đổi thay.
Đó là điều bà Lý Thị Hà, Giám đốc HTX Sản xuất rau, củ, quả an toàn Văn Giang, cùng các thành viên nỗ lực hiện thực hóa trên những vườn cây của mình. Thay vì để mỗi hộ sản xuất theo một cách riêng, HTX hướng tới tổ chức lại quy trình, thống nhất các khâu chăm sóc, sử dụng vật tư và thu hoạch. Trên diện tích 47.8 ha cam, ổi, bưởi, quy trình VietGAP được áp dụng nhằm kiểm soát tốt hơn chất lượng nông sản trước khi đưa ra thị trường.
Từ việc sử dụng phân bón hợp lý, kiểm soát thuốc bảo vệ thực vật đến tuân thủ thời gian cách ly, từng công đoạn được đặt trong yêu cầu chung về an toàn sản phẩm. Cách làm ấy đòi hỏi người trồng phải thay đổi thói quen, không chỉ dựa vào kinh nghiệm mà còn tuân thủ quy trình và ghi nhớ trách nhiệm với sản phẩm mình làm ra. Chia sẻ về quá trình thay đổi nếp nghĩ của bà con, bà Lý Thị Hà cho biết: “Ban đầu bà con cũng ngại ghi chép lắm, vì quen làm theo kinh nghiệm bao đời nay rồi. Nhưng mình cứ kiên trì giải thích: làm nông bây giờ không chỉ để ăn no, mà phải làm cho khách hàng tin. Một hộ làm ẩu là ảnh hưởng đến uy tín của cả hợp tác xã, nên ai cũng phải tự giác giữ chuẩn từ gốc đến ngọn”. Với bà Hà, tổ chức sản xuất không đơn thuần là vận động thành viên cùng trồng một loại cây, mà phải giúp mỗi hộ hiểu và thực hiện được những yêu cầu chung để tạo nên chất lượng đồng đều.
Điều đáng chú ý trong cách làm của HTX là sản xuất xanh không dừng ở việc hạn chế sử dụng hóa chất. Sau mỗi mùa thu hoạch, cành lá, tàn dư thực vật và những phụ phẩm từ vườn cây được thu gom, xử lý, kết hợp men vi sinh để ủ thành phân bón hữu cơ. Những thứ từng bị bỏ lại sau vườn, nếu được xử lý đúng cách, có thể trở lại nuôi dưỡng đất đai, góp phần giảm đáng kể lượng phân bón phải mua từ bên ngoài.
Vòng tuần hoàn vì thế bắt đầu từ những việc gần gũi nhất. Phụ phẩm được thu gom thay vì vứt bỏ; đất được bổ sung nguồn hữu cơ; người trồng dần giảm sự phụ thuộc vào vật tư đầu vào. Cách làm không tạo ra sự thay đổi ồn ào, nhưng góp phần hình thành thói quen sản xuất có trách nhiệm hơn với đất, nước và môi trường sống.
Không dừng ở những vườn cây ăn quả, HTX còn đầu tư phát triển 6.000m² nhà lưới, đưa các loại dưa và rau quả có giá trị như dưa sữa, dưa lưới,… nấm linh chi vào sản xuất. Trong không gian canh tác được che chắn, điều kiện sinh trưởng của cây trồng được kiểm soát tốt hơn, hạn chế những tác động bất lợi từ thời tiết và sâu bệnh. Việc lựa chọn giống phù hợp, bố trí mùa vụ và kiểm soát đầu vào cũng giúp HTX đa dạng hóa sản phẩm, tránh phụ thuộc quá nhiều vào một loại nông sản.

Sản phẩm ổi, cam cùng các mặt hàng nông sản đặc trưng được trưng bày, quảng bá tại sự kiện giới thiệu sản phẩm chủ lực của địa phương, góp phần mở rộng cơ hội kết nối thị trường và nâng cao giá trị nông sản.
Từ những vườn cây truyền thống đến khu nhà lưới, dấu ấn đổi mới trong cách làm của HTX được thể hiện qua từng công đoạn cụ thể. Bà Hà cùng các thành viên không chỉ hướng đến làm ra nông sản an toàn, mà còn tìm cách sử dụng hiệu quả hơn những gì đất đai và mùa vụ mang lại. Đó chính là nền móng để một vòng sản xuất xanh dần hình thành ở Văn Giang.
Mở lối tiêu thụ từ kho lạnh đến trải nghiệm tại vườn
Với người trồng cây ăn quả, niềm vui thường đến vào mùa thu hoạch, khi những vườn cây trĩu quả được thu hái. Nhưng cũng chính thời điểm ấy, nỗi lo đầu ra lại hiện hữu. Nông sản tập trung thu hoạch trong thời gian ngắn, trong khi khả năng bảo quản còn hạn chế; nếu không tiêu thụ kịp, công sức chăm sóc suốt nhiều tháng có thể bị ảnh hưởng bởi hao hụt và biến động giá cả.
Nhận diện điểm nghẽn ấy, HTX Văn Giang đã đầu tư hệ thống kho lạnh với sức chứa gần 20 tấn để bảo quản nông sản sau thu hoạch. Trăn trở trước bài toán “được mùa mất giá”, bà Lý Thị Hà khẳng định: “Làm nông mà chỉ biết trông trời trông đất đến ngày thu hoạch thì mới đi được một nửa chặng đường thôi. Quả cam, quả ổi rời cành rồi mà không giữ được độ ngọt, độ tươi thì cũng mất đi một nửa giá trị. Đầu tư kho lạnh là cách để mình nâng niu công sức của bà con và giữ trọn chất lượng khi đến tay người dùng”. Theo bà, sản xuất không thể chỉ tính đến lúc cây ra hoa, kết trái hay khi thương lái đến thu mua. Muốn nâng giá trị nông sản, HTX phải tính cả hành trình sau khi quả rời cành: làm sao giữ được chất lượng, hạn chế hao hụt và chủ động hơn về thời điểm đưa hàng ra thị trường.
Kho lạnh vì thế không đơn thuần là nơi lưu giữ nông sản, mà là một mắt xích trong quá trình tổ chức tiêu thụ. Khi có điều kiện bảo quản phù hợp, HTX có thêm thời gian phân loại, điều tiết nguồn hàng và lựa chọn phương thức bán phù hợp, thay vì phải vội vàng tiêu thụ ngay sau thu hoạch.
Tuy nhiên, thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi được đặt trong một quy trình sau thu hoạch đồng bộ. Từ thu hái, phân loại, sơ chế, đóng gói đến bảo quản, mỗi khâu đều cần được thực hiện phù hợp với đặc tính của từng loại quả. Kế hoạch sản xuất cũng phải gắn với nhu cầu khách hàng, tránh tình trạng thu hoạch ồ ạt rồi mới tìm đầu ra. Với những sản phẩm có thời gian bảo quản ngắn, việc liên kết với cơ sở sơ chế, chế biến và đơn vị phân phối càng trở nên cần thiết.
Bên cạnh các kênh tiêu thụ truyền thống, HTX còn mở rộng cách giới thiệu sản phẩm thông qua hoạt động tham quan, trải nghiệm tại vườn. Khi khách hàng được tận mắt nhìn thấy quy trình chăm sóc, thu hái và thưởng thức trái cây ngay tại nơi sản xuất, niềm tin vào chất lượng sản phẩm được bồi đắp từ những trải nghiệm thực tế. Vườn cây khi ấy không chỉ là nơi làm ra nông sản, mà còn trở thành không gian giới thiệu sản phẩm và câu chuyện về người trồng.

Mô hình trồng dưa trong nhà lưới của HTX Sản xuất rau, củ, quả an toàn Văn Giang thu hút khách tham quan, trải nghiệm, góp phần quảng bá sản phẩm và mở rộng cơ hội kết nối, tiêu thụ nông sản.
Để hướng đi này có sức sống lâu dài, hoạt động trải nghiệm cần gắn với quy trình sản xuất thực chất, bảo đảm vệ sinh, an toàn và có sự kết nối với các đơn vị lữ hành, cơ sở dịch vụ. Cùng với đó, việc quảng bá trên nền tảng số cần được duy trì thường xuyên, từ hình ảnh vùng trồng, quy trình chăm sóc đến sản phẩm sau thu hoạch. Những thông tin chân thực sẽ giúp người tiêu dùng hiểu rõ hơn giá trị phía sau mỗi mùa quả.
Một việc khác được đặt ra là hoàn thiện truy xuất nguồn gốc. Nhật ký sản xuất, thông tin vật tư đầu vào, quá trình chăm sóc và thời điểm thu hoạch cần được cập nhật đầy đủ. Đây vừa là yêu cầu để đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, vừa giúp HTX kiểm soát chất lượng, kịp thời điều chỉnh những khâu chưa phù hợp và bảo vệ uy tín sản phẩm.
Nối những vòng xanh, mở rộng giá trị nông sản
Nhìn vào cách HTX Văn Giang tổ chức sản xuất có thể thấy, vai trò của người đứng đầu không chỉ nằm ở việc điều hành hoạt động thường ngày, mà còn ở khả năng kết nối các khâu vốn dễ bị chia cắt trong sản xuất nông nghiệp. Từ vùng trồng, quy trình canh tác đến xử lý phụ phẩm, bảo quản và tiêu thụ, mỗi công đoạn cần được đặt trong một kế hoạch chung. Đó cũng là hướng đi mà bà Lý Thị Hà cùng HTX đang kiên trì theo đuổi.
Để giữ vững nhịp vận hành ấy, Ban quản lý HTX Văn Giang đang chú trọng củng cố năng lực quản trị, xây dựng kế hoạch sản xuất theo mùa vụ và dự báo nhu cầu thị trường. Các thành viên cùng cam kết tuân thủ quy trình chung, có trách nhiệm với chất lượng sản phẩm; ban quản lý HTX trực tiếp theo dõi, hướng dẫn và kiểm soát việc thực hiện. Khi mỗi hộ làm đúng một khâu, chất lượng chung của cả vùng sản xuất mới được bảo đảm.
Sự đồng hành của cơ quan chuyên môn cũng có ý nghĩa quan trọng trong hành trình này. Từ hướng dẫn kỹ thuật, quản lý dịch hại tổng hợp, sử dụng phân bón an toàn đến xử lý phụ phẩm, các giải pháp đang từng bước được chuyển giao phù hợp với điều kiện từng loại cây trồng. Cùng với đó, nguồn vốn đầu tư cho nhà lưới, hệ thống tưới tiết kiệm, kho bảo quản và thiết bị sơ chế được HTX tính toán, tiếp cận có trọng tâm, căn cứ vào quy mô vùng nguyên liệu, khả năng vận hành và nhu cầu tiêu thụ thực tế.
Với những HTX đã có vùng trồng và quy trình sản xuất tương đối ổn định như Văn Giang, trọng tâm thời gian tới là hoàn thiện chuỗi giá trị, nâng cao năng lực bảo quản, xây dựng thương hiệu và mở rộng liên kết với doanh nghiệp, hệ thống phân phối. Công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp tiết kiệm nước tưới, giảm vật tư đầu vào, hạn chế thất thoát sau thu hoạch và nâng chất lượng sản phẩm, chứ không phải chỉ để làm đẹp mô hình.
Quan trọng hơn, chuyển đổi xanh cần được nhìn nhận bằng những kết quả cụ thể: đất và nguồn nước được bảo vệ ra sao, lượng phụ phẩm được tận dụng thế nào, chi phí sản xuất có giảm không, nông sản có giữ được chất lượng ổn định và thu nhập của thành viên có được cải thiện hay không. Đó mới là thước đo cho hiệu quả của một mô hình sản xuất bền vững.
Con đường phía trước của HTX Văn Giang vẫn còn những bài toán về vốn, công nghệ, năng lực quản trị và thị trường. Nhưng từ những việc đã và đang làm, có thể thấy một hướng đi đang dần rõ nét: sản xuất an toàn phải gắn với sử dụng tài nguyên hợp lý; phụ phẩm cần được nhìn nhận như nguồn nguyên liệu; bảo quản và tiêu thụ phải trở thành phần không thể tách rời của quá trình sản xuất.
Từ tâm huyết của bà Lý Thị Hà và sự đồng lòng của các xã viên, những mắt xích từ vùng trồng, xử lý phụ phẩm đến kho bảo quản và kênh tiêu thụ đã được kết nối liền mạch, một vòng sản xuất xanh thực sự đã hình thành trên cánh đồng Văn Giang. Ở đó, cành lá sau thu hoạch có thể trở lại nuôi dưỡng đất, nông sản được chăm chút từ vườn đến kho, còn người trồng không chỉ chờ mùa quả chín mà chủ động hơn trong hành trình đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng. Khi những vòng xanh được nối liền, giá trị nông sản cũng có thêm cơ hội kết trái ngọt, bền lâu trên chính mảnh đất quê hương.
Nguồn: BẢO CHÂM/Kinhtenongthon.vn