Những năm qua, bằng nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia, các địa phương ở Lai Châu đã triển khai nhiều mô hình, dự án sinh kế dành cho hộ nghèo, cận nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn.

Qua đó, không chỉ giúp các hộ có động lực vươn lên, xây dựng cuộc sống ấm no mà còn góp phần giảm nghèo bền vững, thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển.

Hiệu quả từ những dự án sinh kế

Từ sự hỗ trợ của Nhà nước và đồng hành của chính quyền địa phương, nhân dân xã Sin Suối Hồ phát triển, mở rộng vùng trồng dong riềng, nâng cao thu nhập.
 

Ông Nguyễn Mạnh Cường - Chủ tịch UBND xã Sin Suối Hồ cho biết: Năm 2025, xã tập trung triển khai 5 mô hình, dự án sinh kế cho hộ nghèo, cận nghèo và hộ có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn với tổng kinh phí thực hiện gần 3 tỷ đồng từ nguồn vốn Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững và các nguồn hỗ trợ khác. Cụ thể: hỗ trợ 4 mô hình nuôi ngựa sinh sản với tổng số 63 con tại các bản: Van Hồ 1, Nậm Xe, Po Chà, Sàng Mà Pho; 1 mô hình sản xuất cây mía đường ở các bản: Chảng Phàng, Nậm Xe và một số bản khác, diện tích thực hiện hơn 8ha. Việc lựa chọn mô hình được căn cứ vào điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, tập quán canh tác và thế mạnh sẵn có của địa phương, trong đó nuôi ngựa sinh sản phù hợp với địa hình vùng cao, còn mía đường được xác định là cây trồng có tiềm năng mang lại giá trị kinh tế. Dù mới được triển khai, tuy nhiên các mô hình này bước đầu đem lại hiệu quả, đó là người dân thay đổi tư duy sản xuất từ canh tác manh mún, lạc hậu sang chăn nuôi có chuồng trại, tiêm phòng đầy đủ, trồng và chăm sóc cây mía theo kỹ thuật mới.

Để mô hình đạt hiệu quả cao nhất, UBND xã giao cho bộ phận chuyên môn là Phòng Kinh tế xã và Trung tâm Dịch vụ tổng hợp thường xuyên giám sát, theo dõi, hướng dẫn các hộ về kỹ thuật chăn nuôi, phòng bệnh và kỹ thuật trồng, chăm sóc mía. Trên cơ sở đó, cán bộ chuyên môn của xã đồng hành, hỗ trợ nhân dân trong quá trình thực hiện nhằm phát huy tối đa nguồn lực đầu tư của Nhà nước.

Theo đánh giá của UBND xã Sin Suối Hồ, hiện nay, mô hình nuôi ngựa sinh sản được hỗ trợ đang phát triển tốt, ngựa khoẻ, lớn đều; đặc biệt các hộ xây dựng, che chắn chuồng trại đầy đủ trong mùa đông, đảm bảo nguồn thức ăn cho ngựa, tích cực vệ sinh chuồng nuôi sạch sẽ; cây mía đã bén rễ trên đồng đất biên giới. Nhân dân và cán bộ xã đều phấn khởi, kỳ vọng mô hình mang lại hiệu quả kinh tế lâu dài, giúp các gia đình vươn lên thoát nghèo bền vững và làm giàu tại quê hương.

Từ mô hình sinh kế được hỗ trợ, các hộ nghèo bản Dền Thàng (xã Sin Suối Hồ) thay đổi tư duy, chủ động hơn trong phương thức chăn nuôi để ngựa sinh sản phát triển tốt, mang lại hiệu quả cao.
 

Xã Sin Suối Hồ sáp nhập từ 3 xã, gồm: Sin Suối Hồ, Nậm Xe (huyện Phong Thổ cũ) và xã Thèn Sin (huyện Tam Đường cũ). Trước tháng 6/2025, tại các xã đã triển khai nhiều dự án sinh kế hỗ trợ cho hộ nghèo. Trong đó, tập trung vào mô hình nuôi ngựa sinh sản; hỗ trợ giống, phân bón, kỹ thuật trồng dong riềng, khoai sọ, chè… Trong 2 năm qua, các mô hình mang lại hiệu quả, giúp hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn vươn lên. Riêng trong năm 2025, toàn xã trồng 901ha dong riềng, sản lượng 4.505 tấn; hơn 267ha khoai sọ, sản lượng trên 1.203,75 tấn; 410,6 cây sắn; chăm sóc 669ha chè; phát triển đàn vật nuôi gần 20.000 con.

Ông Lò Văn Kẻo - Trưởng bản Na Đông phấn khởi nói: Trong thời gian qua, bản nhận được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, các cấp chính quyền hỗ trợ sinh kế với mô hình nuôi ngựa sinh sản. Từ 9 con hỗ trợ ban đầu cho 9 hộ nghèo, đến nay có 3 con ngựa của 3 hộ đã sinh sản, 1 con chuẩn bị sinh sản. Bà con vui lắm. Trước đây, các hộ nuôi trâu, bò, ngựa hay thả rông, nhưng bây giờ theo hướng dẫn của cán bộ xã, bà con thay đổi tư duy chăn nuôi khi thực hiện làm chuồng trại, vệ sinh chuồng nuôi hằng ngày; trồng thêm cỏ voi, chuối, ngô đảm bảo nguồn thức ăn đa dạng cho ngựa. Không chỉ nuôi ngựa, các hộ trong bản đều thấy hiệu quả và áp dụng phương pháp chăn nuôi khoa học với đàn gia súc, gia cầm. Nhờ đó, cuộc sống của nhân dân ngày càng ổn định, phát triển hơn.

Những cách làm hay trong hành trình giảm nghèo

Xuân về trên khắp các bản vùng cao, mang theo nắng ấm, sắc hoa rừng rực rỡ. Không khí đón Tết năm nay rộn ràng khi đời sống của người dân đổi thay rõ nét. Con đường thoát nghèo đang dần hình thành từ ý chí, bàn tay lao động của người dân cùng sự đồng hành, hỗ trợ, định hướng của cấp uỷ, chính quyền các cấp.

Năm 2025, đánh dấu bước chuyển quan trọng trong công tác giảm nghèo của xã Hua Bum. Địa bàn rộng, chia cắt, đồng bào chủ yếu sinh sống dựa vào nông nghiệp, xã xác định rõ, muốn giảm nghèo bền vững thì phải bắt đầu từ sinh kế. Anh Đỗ Quang Ngọc - Phó Chủ tịch UBND xã Hua Bum phấn khởi nói: “Sau sáp nhập, xã tập trung triển khai các giải pháp giảm nghèo, chuyển từ hỗ trợ mang tính “cho không” sang hỗ trợ có điều kiện, gắn trách nhiệm, sự chủ động của người dân. Nhà nước hỗ trợ về giống, vốn, kỹ thuật; còn người dân phải trực tiếp tham gia, tự quyết định mô hình phù hợp với điều kiện của gia đình mình. Trong năm xã đã triển khai hơn 3 tỷ đồng để thực hiện các chương trình giảm nghèo.

Nông dân Hua Bum tích cực đưa giống mới, chất lượng cao vào sản xuất.
 

Điểm mới trong công tác giảm nghèo là Hua Bum không áp đặt mô hình, mà khuyến khích người dân tự lựa chọn. Nổi bật như mô hình nuôi cá tầm của gia đình anh Thào A Tính ở bản Pa Mu. Nhận thấy điều kiện tự nhiên của bản phù hợp nuôi cá nước lạnh nên anh Tính mạnh dạn vay vốn (100 triệu đồng) từ Phòng Giao dịch Ngân hàng Chính sách xã hội Mường Tè để đầu tư nuôi cá tầm. Anh Tính chia sẻ: “Trước đây, gia đình tôi chủ yếu làm nương, thu nhập không ổn định. Được xã tuyên truyền, hướng dẫn, tạo điều kiện vay vốn, năm 2023, tôi mạnh dạn đầu tư nuôi cá tầm. Nhờ được tập huấn kỹ thuật, cá phát triển tốt, cho thu nhập hơn 100 triệu đồng. Thời gian tới, tôi sẽ tiếp tục mở rộng quy mô, vừa nâng cao thu nhập cho gia đình, vừa để bà con trong bản học hỏi, cùng nhau phát triển kinh tế”.

Nhờ cách làm này, đến hết năm 2025, tỷ lệ hộ nghèo toàn xã giảm còn 417 hộ, chiếm 34,15% (giảm 5,81% so với năm 2024). Bước sang năm 2026, xã tập trung mở rộng các mô hình sản xuất hiệu quả, khuyến khích liên kết theo tổ, nhóm; đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật, hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của người dân.

Lãnh đạo Phòng Kinh tế xã Hua Bum thăm mô hình nuôi cá tầm của gia đình anh Thào A Tính.
 

Nếu Hua Bum ghi dấu ấn bằng các mô hình sinh kế cụ thể, thì xã Mường Tè lại tạo khác biệt nhờ triển khai các giải pháp sát với điều kiện thực tế địa phương. Điển hình mô hình hỗ trợ nông cụ phục vụ sản xuất, trên cơ sở rà soát kỹ nhu cầu của từng bản, từng hộ, xã triển khai hỗ trợ máy cày, máy bừa mini, máy tuốt lúa cho các hộ nghèo, cận nghèo. Đối với người dân vùng cao vốn quen với phương thức canh tác thủ công, việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất không chỉ giúp giảm đáng kể sức lao động, nâng cao năng suất, mở rộng diện tích canh tác mà còn rút ngắn thời gian mùa vụ.

Ông Lò Văn Chương - Trưởng bản Giẳng chia sẻ: “Năm 2024, bản có 19 hộ được hỗ trợ máy bừa mini, từ khi có máy bừa, bà con phấn khởi lắm. Nhiều hộ còn hỗ trợ nhau, hộ này làm xong thì giúp hộ kia. Nhờ thế mà tiến độ gieo cấy nhanh hơn, mùa màng đảm bảo”.

Song song với đó xã triển khai mô hình “tự quản giảm nghèo” ở 11 bản, mỗi bản thành lập 1 tổ tự quản, do người có uy tín làm nòng cốt, trực tiếp vận động, hướng dẫn các hộ nghèo cách làm ăn, theo dõi việc sử dụng hỗ trợ, tránh tình trạng “được hỗ trợ rồi để đó”. Mô hình này không chỉ nâng cao hiệu quả chính sách, mà còn khơi dậy tinh thần tự lực, giảm tư tưởng trông chờ, tạo sự gắn kết trong cộng đồng các dân tộc, yếu tố then chốt để giảm nghèo bền vững ở vùng sâu.

Anh Đao Văn Tuệ - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Tè cho biết: Năm 2026, chúng tôi tuyên truyền, vận động bà con phát triển sinh kế theo chuỗi giá trị, kết nối tiêu thụ các sản phẩm đặc trưng như: lúa nếp địa phương, thảo quả, sa nhân, chăn nuôi trâu bò bản địa. Đẩy mạnh cơ giới hóa nhỏ, kỹ thuật canh tác bền vững, nhất là hỗ trợ sinh kế đặc thù cho đồng bào Cống, La Hủ.

Thời gian qua, Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025 được tỉnh triển khai thực hiện đảm bảo đúng quy định, đạt hiệu quả cao. Cụ thể, giai đoạn 2021-2025, mức giảm tỷ lệ hộ nghèo trung bình của tỉnh đạt 3,94%/năm, vượt mục tiêu đề ra. Tổng nguồn vốn huy động và phân bổ giai đoạn 2021-2025 để thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững là 1.423 tỷ đồng, trong đó nguồn vốn từ ngân sách trung ương là 1.382 tỷ đồng, từ ngân sách địa phương là 41,8 tỷ đồng. Trên cơ sở nguồn vốn ngân sách trung ương hỗ trợ, tỉnh phân bổ đầy đủ, kịp thời cho các đơn vị, địa phương triển khai thực hiện.

Trồng rừng - Tạo sinh kế cho người dân

Chung sức bảo vệ môi trường, phủ xanh đất trống, đồi núi trọc, tạo sinh kế lâu dài cho người dân vùng cao, Công ty Bateco Việt Nam đã triển khai các dự án trồng rừng cây dổi hạt tại xã Mường Than. Hiện, mô hình đang khẳng định hiệu quả như kỳ vọng; tạo động lực mới cho phát triển kinh tế lâm nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập cho các hộ tham gia.

Những ngày đầu tháng 2, tại bản Mường Mít, không khí lao động trên các triền đồi nhộn nhịp hơn thường lệ. Trên những diện tích rừng trồng mới, bà con được cán bộ kỹ thuật của Công ty Bateco Việt Nam trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc cây dổi hạt - một loại cây lâm nghiệp có giá trị kinh tế cao.

Anh Triệu Tòn Pú (cán bộ kỹ thuật Công ty Bateco Việt Nam) chia sẻ: Dổi hạt tuy là cây bản địa nhưng để sinh trưởng tốt và cho năng suất cao, người trồng cần tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật và kỹ lưỡng nhất trong 3 năm đầu. Trong đó, chú trọng việc làm cỏ, giữ ẩm cho đất và phòng trừ sâu bệnh. Chúng tôi thường xuyên thăm đồi để “cầm tay chỉ việc” giúp bà con nắm chắc kỹ thuật để cây phát triển tốt, tỷ lệ sống cao và sau này cho quả ổn định, chất lượng hạt cũng tốt hơn.

Cán bộ kỹ thuật Công ty Bateco Việt Nam kiểm tra sự sinh trưởng của cây dổi hạt.
 

Được biết, Công ty Bateco Việt Nam triển khai 3 dự án phát triển nông - lâm nghiệp tại xã Mường Than. Riêng dự án phát triển lâm nghiệp, từ năm 2022, công ty đã trồng hơn 1.500 cây dổi hạt. Đến nay, diện tích dổi sinh trưởng ổn định, dự kiện thu hoạch trong khoảng 3 năm tới.

Thành công bước đầu của mô hình là nhận được sự hưởng ứng tích cực của người dân địa phương. Nhiều hộ vốn quen trồng quế, mỡ nay tiếp cận thêm một loại cây trồng mới nhưng không vì thế mà băn khoăn, lo lắng.

Ông Triệu Văn Tiến ở bản Mường Mít bộc bạch: Tôi đã trồng rừng nhiều năm nhưng chỉ là cây quế, mỡ. Sau khi đăng ký và tham gia dự án trồng cây dổi hạt, được cán bộ hướng dẫn cách trồng, cách chăm sóc bài bản hơn, tôi càng thêm tin tưởng vào sự lựa chọn của mình và chắc chắn cây sẽ sớm cho thu hoạch quả, giúp kinh tế gia đình ngày càng khấm khá hơn.

Theo tìm hiểu từ thị trường chúng tôi được biết, hiện nay giá hạt dổi trên thị trường dao động từ 200-400 nghìn đồng/kg (tùy chất lượng). Đây là mức giá khá cao so với nhiều loại lâm sản khác. Vì vậy, cây dổi hạt được kỳ vọng sẽ trở thành cây trồng chủ lực, giúp người dân Mường Than cải thiện thu nhập.

Ông Cao Khánh Toàn - Phó Chủ tịch UBND xã Mường Than khẳng định: Trong quá trình triển khai dự án, người dân tham gia trồng rừng không chỉ được hỗ trợ cây giống, kỹ thuật mà còn được hưởng các chính sách trồng rừng theo quy định của Nhà nước. Các lớp tập huấn kỹ thuật được tổ chức thường xuyên, giúp bà con từng bước thay đổi tập quán canh tác, tiếp cận phương thức sản xuất lâm nghiệp bền vững hơn.

Việc triển khai trồng rừng bằng cây dổi hạt không chỉ giúp hưởng lợi về kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân trong vung dự án do Công ty Bateco Việt Nam triển khai, còn mang ý nghĩa lớn về môi trường. Đó là, nâng cao tỷ lệ che phủ rừng, bảo vệ nguồn sinh thủy, hạn chế xói mòn đất và thích ứng với biến đổi khí hậu; mở ra hướng đi mới trong khai thác tín chỉ carbon rừng, góp phần thúc đẩy kinh tế lâm nghiệp theo hướng hiện đại, bền vững.

Với sự đồng hành của doanh nghiệp, sự vào cuộc của chính quyền địa phương và hưởng ứng tích cực của người dân, mô hình trồng rừng dổi hạt tại Mường Than hứa hẹn không chỉ góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển xanh, bền vững mà còn mở ra hy vọng về nguồn sinh kế ổn định.

Nguồn: /Theo baolaichau.vn