Đồng hành sát cánh cùng người nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp, hệ thống khuyến nông Việt Nam đã góp phần xây dựng các chuỗi sản phẩm nông nghiệp bền vững, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, gắn sản xuất với thị trường, tiêu chuẩn và yêu cầu của nhà nhập khẩu.

Hạt nhân lan tỏa tư duy sản xuất theo chuỗi

Ông Lê Quốc Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia cho biết, năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt lịch sử của ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam. Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết của Trung ương về sắp xếp, tinh gọn bộ máy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chính thức đi vào hoạt động từ ngày 1/3/2025, mở ra giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về hiệu lực, hiệu quả và thích ứng.

Năm 2025, hàng trăm lớp tập huấn, đào tạo, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và hàng chục sự kiện truyền thông, kết nối khoa học – chính sách – thị trường đã được triển khai trên cả nước. Đặc biệt, trên 100 dự án, mô hình sản xuất đạt chuẩn được xây dựng và nhân rộng không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mà còn trở thành hạt nhân lan tỏa tư duy sản xuất theo chuỗi, giảm phát thải và phát triển bền vững.

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia Lê Quốc Thanh (thứ ba từ phải sang) thăm mô hình nuôi cá trê Hà xá tại xã Nghĩa Lộc, tỉnh Nghệ An.

“Đặc biệt, sản xuất nông nghiệp sinh thái hữu cơ, giảm phát thải đã trở thành xu thế của lĩnh vực nông nghiệp hiện nay. Bà con nông dân áp dụng ngày càng thành thạo, chuyên nghiệp, khẳng định xu hướng canh tác giảm phát thải bảo vệ môi trường là chuyện tất yếu. Các chương trình, dự án khuyến nông không chỉ tăng năng suất, chất lượng mà còn tăng giá trị, thu nhập cho nông dân và góp phần thúc đẩy tăng trưởng ngành”, ông Thanh khẳng định.

Theo Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia, một thành công nổi bật của hệ thống khuyến nông thời gian qua, đó là đã tổ chức, chuyển giao các chương trình, công nghệ thông minh, IoT trong lĩnh vực khuyến nông; hình thành các mô hình ứng dụng IoT trong lĩnh vực nuôi biển, quan trắc môi trường, chăn nuôi, giảm phát thải; đẩy mạnh hợp tác công tư đến Trung tâm khuyến nông các tỉnh, thành phố. Theo đó, nhiều tổ khuyến nông cộng đồng đã hình thành được các chuỗi liên kết hợp tác công tư mạnh mẽ, như ở Sơn La, các tỉnh - thành vùng ĐBSCL...

Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Quốc gia Lê Quốc Thanh (giữa) trao đổi kinh nghiệm chăm sóc bưởi với chủ vườn tại xã Chân Mộng (Phú Thọ).

“Có thể khẳng định, năm 2025, công tác khuyến nông không chỉ hoàn thành các mục tiêu, nhiệm vụ được giao mà còn thể hiện rõ vai trò đồng hành, dẫn dắt và thích ứng, góp phần quan trọng vào việc thực hiện các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn; thúc đẩy chuyển đổi sang nông nghiệp sinh thái, tuần hoàn, tăng trưởng xanh và phát thải thấp”, ông Thanh nói.

Trên cơ sở kết quả đạt được, ông Thanh cho biết, năm 2026, hệ thống khuyến nông tiếp tục xác định đổi mới nội dung, phương thức hoạt động là yêu cầu xuyên suốt; tập trung nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, tăng cường liên kết công – tư và xã hội hóa; phát huy vai trò khuyến nông cộng đồng, khuyến nông cơ sở, nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện đại, bền vững trong giai đoạn mới.

Khuyến nông “đa chức năng, đa giá trị”

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam đánh giá: Trung tâm Khuyến nông quốc gia đã trở thành lực lượng chủ công cùng bà con nông dân triển khai đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao giảm phát thải trong bối cảnh cái gì cũng mới. Từ chỗ còn lúng túng về vị trí, lực lượng khuyến nông đã trở thành cầu nối gắn bó mật thiết giữa nông dân và hợp tác xã, biến những lý thuyết khó khăn thành mô hình thực tiễn hiệu quả. Đặc biệt, công tác khuyến nông đã bắt đầu chuyển hướng mạnh sang xã hội hóa, kết hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp thay vì chỉ dựa vào ngân sách nhà nước, với nhiều hợp đồng được ký kết.

“Đặc biệt, Bộ đánh giá cao Trung tâm Khuyến nông quốc gia đã tích cực xây dựng chiến lược phát triển khuyến nông đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; nỗ lực xây dựng Thông tư 60 về hướng dẫn tổ chức bộ máy khuyến nông gắn với chính quyền địa phương 2 cấp. Chỉ 10 ngày đã hoàn thành Thông tư, đó là một nỗ lực rất lớn và nhận được sự đánh giá rất cao từ Bộ Nội vụ và Chính phủ. Điều này cho thấy sự quyết liệt trong hành động và tính chuyên nghiệp của đội ngũ lãnh đạo khuyến nông hiện nay”, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nói.

Định hướng năm 2026 và những năm tiếp theo, Thứ trưởng Trần Thanh Nam nhấn mạnh yêu cầu cấp bách về việc thay đổi tư duy của đội ngũ cán bộ. Khuyến nông không thể giậm chân tại chỗ với việc chỉ dạy nông dân “nuôi con gì, trồng cây gì” theo nông lịch truyền thống mà phải chuyển sang khuyến nông “đa chức năng, đa giá trị”.

Ngoài các nhiệm vụ phổ biến kiến thức, đào tạo nông dân nâng cao năng lực sản xuất kinh doanh; bảo vệ môi trường, xây dựng nông thôn mới, Thứ trưởng khẳng định, khuyến nông bây giờ phải bám sát thị trường.

“Phải khắc phục tình trạng khuyến nông chỉ hướng dẫn sản xuất mà bỏ quên khâu tiêu thụ. Khuyến nông mới phải biết sản phẩm đó bán ở đâu, giá cả thế nào để tránh tình trạng được mùa, mất giá. Do đó, thay vì quá đào sâu vào nghiệp vụ chuyên môn, cán bộ khuyến nông cần được tập huấn về kỹ năng tổ chức sản xuất, liên kết hợp tác xã, kỹ năng giao tiếp và điều phối thị trường”, ông Trần Thanh Nam nhấn mạnh.

Đối với việc kiện toàn bộ máy, ông Nam cho rằng, chỉ cần 1 - 2 cán bộ khuyến nông làm nhiệm vụ điều phối ở cấp xã. Bởi chúng ta còn có lực lượng vệ tinh là các tổ khuyến nông cộng đồng, cộng tác viên và đặc biệt là sự hỗ trợ từ câu lạc bộ chuyên gia khuyến nông. Hiện nay, mới chỉ có câu lạc bộ ở ĐBSCL, sắp tới nên thành lập ở các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên...

Một vấn đề Thứ trưởng Trần Thanh Nam đặc biệt lưu ý, đó là để cán bộ khuyến nông gắn bó lâu dài, sống được bằng nghề thì phải đẩy mạnh các hoạt động dịch vụ công. Khuyến khích các tổ khuyến nông cộng đồng làm dịch vụ cho hợp tác xã và hộ dân, như tư vấn con giống, thức ăn, kỹ thuật để có thu nhập ngoài lương. Bộ sẽ làm việc với các cơ quan tài chính để xây dựng khung đơn giá, định mức đặt hàng dịch vụ khuyến nông, tạo hành lang pháp lý cho các trung tâm dịch vụ công ký kết hợp đồng.

Cùng với đó là thay đổi cách làm dự án, chuyển từ các dự án nhỏ lẻ của từng tỉnh sang các dự án vùng nguyên liệu liên tỉnh. Trung ương sẽ đóng vai trò “vốn mồi”, địa phương đối ứng 50% để cùng triển khai trên các sản phẩm chủ lực.

Nguồn: NHẬT NAM/kinhtenongthon.vn