Từ những thửa ruộng chỉ quen với cây lúa, người dân xã Phong Hải (Lào Cai) đang mạnh dạn chuyển đổi sang các cây trồng có giá trị cao để nâng thu nhập trên cùng diện tích canh tác.

Trong đó, mô hình trồng dưa leo vụ đông đầu tiên tại các thôn Ải Nam, Ải Dõng bước đầu cho hiệu quả rõ nét, mở ra hướng đi mới trong phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới ở địa phương.

Niềm vui mới trên đồng đất cũ

Chúng tôi theo chân cán bộ khuyến nông đến thăm thôn Ải Nam. Giữa cánh đồng ven núi, những giàn dưa leo xanh mướt nối nhau trải dài. Trên từng luống đất được vun cao ngay ngắn, hoa vàng chen kín dây, những quả dưa to, dài, bóng mượt đung đưa trong nắng sớm, báo hiệu một vụ mùa đầy hy vọng.

Đứng giữa 3 sào (1 sào Bắc Bộ = 360m2) dưa đang vào kỳ thu hoạch, chị Sùng Thị B La không giấu được niềm vui. Đây là lần đầu tiên gia đình chị trồng dưa leo sau nhiều năm chỉ cấy lúa, trồng ngô. Ban đầu, chị cũng lo vì chưa có kinh nghiệm, song được cán bộ khuyến nông vận động tham gia mô hình trồng thử nghiệm nên mạnh dạn làm theo.

Cánh đồng dưa leo ở Ải Nam.

Chị La chia sẻ: “Gia đình được hỗ trợ giống, phân bón, hướng dẫn kỹ thuật. Xuống giống tháng 11/2025, đến tháng 1/2026, ruộng dưa bắt đầu cho thu hoạch liên tục. Dưa quả to, dài, giòn thơm, thương lái đến tận ruộng thu mua với giá 5.000 đồng/kg. Dưa hái đến đâu bán hết đến đấy, không lo đầu ra như nhiều loại nông sản khác”.

Cách đó không xa, gia đình ông Vương Minh Tuấn cũng đang tất bật thu hái những lứa dưa đầu tiên trên hơn 2 sào ruộng. Khoảnh ruộng này trước đây mỗi năm cấy hai vụ lúa. Từ khi dưa bắt đầu cho quả, gia đình ông đã bán được gần 1 tạ dưa. Theo ông Tuấn, đây mới chỉ là lứa đầu, cây vẫn tiếp tục ra hoa, đậu quả nên còn cho thu hoạch kéo dài trong thời gian tới. “Trồng dưa tuy chăm hơn cấy lúa nhưng thời gian cho thu hoạch ngắn, quay vòng vốn nhanh, hiệu quả kinh tế nhìn thấy rõ”, ông nói.

Cán bộ khuyến nông hướng dẫn bà con cách chăm sóc đúng kỹ thuật sau khi thu hái để dưa tiếp tục ra lứa quả mới.

Theo anh Trần Quốc Toản, cán bộ khuyến nông xã Phong Hải, đây là mô hình thuộc dự án liên kết sản xuất với doanh nghiệp do Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp Lào Cai triển khai với quy mô 8 ha tại hai thôn Ải Nam và Ải Dõng, thu hút 39 hộ dân tham gia. Người dân được hỗ trợ hạt giống, phân bón, tập huấn kỹ thuật và hướng dẫn chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh trong suốt quá trình sản xuất.

“Mục tiêu của mô hình là tận dụng diện tích ruộng sau vụ lúa để tăng hệ số sử dụng đất, nâng cao giá trị canh tác và từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa có liên kết tiêu thụ sản phẩm ổn định cho người dân”, anh Toản cho biết.

Trong quá trình thực hiện, cán bộ kỹ thuật thường xuyên bám sát đồng ruộng, hướng dẫn người dân từ khâu làm đất, bón phân, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh đúng quy trình kỹ thuật. Nhờ vậy, hầu hết diện tích dưa sinh trưởng tốt, cây phát triển đồng đều, tỷ lệ đậu quả cao, năng suất và chất lượng bước đầu đạt yêu cầu.

Điều quan trọng hơn, mô hình đã giúp người dân thay đổi tư duy sản xuất. Từ canh tác nhỏ lẻ, phụ thuộc vào cây lúa truyền thống, bà con dần tiếp cận phương thức sản xuất hàng hóa có liên kết tiêu thụ, tận dụng quỹ đất sau vụ lúa để tăng vụ, nâng cao giá trị thu nhập trên cùng diện tích canh tác.

Động lực để xây dựng nông thôn mới

Sau sáp nhập, xã Phong Hải vận hành theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp với quy mô 12.094ha, 3.867 hộ dân, gần 17.000 nhân khẩu thuộc 11 dân tộc, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số chiếm hơn 62%. Địa bàn rộng, nhiều thôn vùng cao, hạ tầng còn phân tán khiến bài toán phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân luôn là nhiệm vụ trọng tâm của địa phương.

Dưa được doanh nghiệp liên kết bao tiêu sản phẩm.

Ông Vũ Trung Dũng, Chủ tịch UBND xã Phong Hải, cho biết, để hoàn thành tiêu chí thu nhập trong xây dựng nông thôn mới, cấp ủy, chính quyền xã luôn trăn trở tìm hướng phát triển sản xuất phù hợp, hiệu quả và bền vững.

Qua đánh giá thực tế, dưa leo được xác định là loại cây phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương; thời gian sinh trưởng ngắn, có liên kết sản xuất và đầu ra tương đối ổn định. Trên cơ sở tổng kết mô hình thí điểm, xã sẽ tiếp tục vận động người dân các thôn khác thực hiện.

“Mục tiêu của địa phương là khai thác tối đa diện tích ruộng hiện có, tăng hệ số sử dụng đất, nâng cao giá trị thu nhập trên 1ha canh tác”, ông Dũng nhấn mạnh.

Cùng với dưa leo, xã Phong Hải đang tập trung đưa nhiều loại cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao vào sản xuất như dứa, quế, cây dược liệu, chăn nuôi gà… Trong đó, vùng dứa tại thôn Nậm Tang, mô hình trồng và chế biến quế tại Khởi Khe, Quy Ke đang từng bước hình thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung.

Năm 2025, sản xuất nông, lâm nghiệp của xã tiếp tục phát triển ổn định. Tổng sản lượng lương thực có hạt đạt 8.204 tấn, bằng 102,6% kế hoạch tỉnh giao. Giá trị sản phẩm thu hoạch trên 1ha đất canh tác đạt 115 triệu đồng/năm (100% kế hoạch).

Đến nay, thu nhập bình quân đầu người của xã đạt 68 triệu đồng/năm. Trên địa bàn có 7 hợp tác xã, trong đó 5 hợp tác xã hoạt động hiệu quả. Các vùng nguyên liệu dứa và chè đạt tiêu chuẩn VietGAP, từng bước trở thành nông sản chủ lực của địa phương.

Không chỉ chuyển dịch cơ cấu cây trồng, Phong Hải còn tích cực triển khai các mô hình liên kết tiêu thụ sản phẩm trong nuôi thủy sản, sản xuất chuối hàng hóa…, góp phần tạo đầu ra ổn định cho nông sản địa phương.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, UBND xã đã tập trung rà soát, hoàn thiện các tiêu chí nông thôn mới. Đến nay, xã đạt 16/19 tiêu chí theo bộ tiêu chí giai đoạn 2021 – 2025; còn 3 tiêu chí chưa đạt gồm quy hoạch, cơ sở vật chất văn hóa, điện và quốc phòng - an ninh, đang tiếp tục được tập trung hoàn thiện.

Những giàn dưa xanh phủ kín cánh đồng Ải Nam hôm nay không chỉ báo hiệu một vụ mùa mới, mà còn cho thấy sự chuyển động trong tư duy sản xuất của người dân Phong Hải. Từ những luống dưa vụ đông đầu tiên, hướng làm giàu mới đang dần bén rễ trên đồng đất vùng cao này, mở ra hy vọng về vùng quê ngày càng khởi sắc, no ấm trên hành trình xây dựng nông thôn mới.

Nguồn: NGUYÊN HOA/Kinhtenongthon.vn