Trên những triền đồi của xã Mường Hum (Lào Cai), nơi trước đây chủ yếu là nương ngô, nương sắn, những vườn lê đang vào mùa chín rộ. Từ khu vườn của chị Tẩn Lả Mẩy ở thôn Kin Chu Phìn I, những gốc lê bén rễ trên đất đồi không chỉ mang đến nguồn thu ổn định mà còn mở ra một hướng phát triển mới cho người dân vùng cao khi biết thay đổi tập quán sản xuất và khai thác lợi thế của quê hương.

Đánh thức tiềm năng vườn đồi

Sáng tháng Bảy, Mường Hum còn đẫm hơi sương. Mây trắng lững lờ trôi qua những sườn núi, phủ lên các triền đồi một màu xanh dịu mát. Xen giữa những thửa ruộng bậc thang là những vườn lê đang độ thu hoạch. Cành nào cành nấy trĩu xuống bởi những chùm quả căng tròn, vàng nhạt, nổi bật giữa màu lá xanh non.

Trong khu vườn của gia đình chị Tẩn Lả Mẩy, tiếng cười nói rộn ràng hòa cùng nhịp tay thoăn thoắt của người hái quả. Những chiếc sọt dần đầy lên sau mỗi lượt thu hoạch. Với người phụ nữ Dao ấy, mùa lê không chỉ là mùa thu hoạch thành quả lao động mà còn là mùa của niềm vui sau nhiều năm bền bỉ gắn bó với khu vườn.

Chị Tẩn Lả Mẩy chăm sóc vườn lê sắp vào mùa thu hoạch tại thôn Kin Chu Phìn I, xã Mường Hum.

Nhiều năm trước, nơi đây là nương ngô. Cũng như nhiều hộ dân ở Mường Hum, gia đình chị Mẩy sống chủ yếu nhờ cây lúa, cây ngô, sắn và thảo quả. Đất đồi không bỏ hoang, nhưng giá trị kinh tế từ những loại cây trồng truyền thống chưa tương xứng với công sức bỏ ra. Mỗi vụ thu hoạch chỉ đủ trang trải cuộc sống, ít có điều kiện tích lũy.

Khi địa phương vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chị Mẩy quyết định dành diện tích trồng ngô để trồng 130 gốc lê. Đó là lựa chọn cần nhiều sự kiên nhẫn. Khác với cây ngô chỉ vài tháng đã thu hoạch, cây lê phải mất khoảng năm năm mới cho trái. Ấy là quãng thời gian của những buổi phát cỏ dưới nắng hè, những lần xới đất khi mưa vừa dứt, những chuyến gùi phân lên đồi và cả những ngày thấp thỏm theo dõi từng đợt sâu bệnh. Có những mùa cây chỉ lớn thêm một chút, chưa mang lại đồng thu nào, nhưng người trồng vẫn lặng lẽ chăm sóc, bởi họ hiểu rằng cây ăn quả muốn bền phải bắt đầu từ một bộ rễ khỏe.

Theo chị Mẩy, trồng lê không khó nhưng phải có sự chăm sóc. Cây phải được làm cỏ, xới đất thường xuyên, khoảng hai tuần tưới nước một lần. Việc bón phân phải đúng thời điểm để cây phát triển cân đối. Mùa hè là lúc sâu bệnh xuất hiện nhiều nhất nên người trồng phải thường xuyên lên vườn kiểm tra.

Điều chị chú tâm nhất lại là việc tỉa quả. Khi cây đậu quá nhiều trái, những quả nhỏ, quả dị dạng phải được cắt bỏ. Ban đầu ai cũng tiếc, nhưng nếu giữ lại, cây sẽ phân tán dinh dưỡng, quả không đạt chất lượng. Nhờ mạnh dạn tỉa bớt, những trái còn lại lớn đều, căng mọng, mẫu mã đẹp hơn khi đưa ra thị trường.

Cán bộ khuyến nông hướng dẫn chị Tẩn Lả Mẩy tỉa bớt quả non để nâng cao chất lượng và mẫu mã quả lê.

Sau mỗi vụ thu hoạch, công việc trên đồi vẫn chưa kết thúc. Cây được cắt tỉa, ủ phân để phục hồi, chuẩn bị cho mùa quả năm sau. Vòng quay ấy cứ lặp lại theo từng mùa, đòi hỏi sự bền bỉ của người làm vườn.

Đổi lại, khu vườn mang đến nguồn thu ổn định. Mỗi năm, hơn 3 tấn lê được thu hái từ 130 gốc cây. Với giá bán khoảng 20.000 đồng/ha, gia đình chị thu về khoảng 60 triệu đồng. Khoản thu ấy cao hơn nhiều so với khi trồng ngô trên cùng diện tích, giúp cuộc sống gia đình thêm vững vàng.

Điều đáng quý hơn là khu vườn đã làm thay đổi cách nghĩ của người nông dân. Làm nông không còn chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền từ đời trước mà gắn với kỹ thuật chăm sóc, với việc tính toán hiệu quả lâu dài và coi trọng chất lượng sản phẩm.

Khi cây lê trở thành sinh kế của vùng cao

Rời khu vườn của chị Mẩy, đi dọc các sườn đồi ở Mường Hum hôm nay, màu xanh của cây lê xuất hiện ngày càng nhiều. Những vườn cây nối tiếp nhau trải dài theo triền núi, tạo nên diện mạo khác hẳn so với nhiều năm trước.

Theo ông Châu Văn Chung, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Hum, cây lê là cây ăn quả bản địa, rất phù hợp với điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của địa phương. Nhờ nền nhiệt mát mẻ, nguồn nước dồi dào cùng độ cao đặc trưng, quả lê nơi đây có vị ngọt thanh, thơm và giòn, được người tiêu dùng ưa chuộng.

Nhận thấy lợi thế ấy, hơn mười năm qua, chính quyền xã từng bước hỗ trợ người dân mở rộng diện tích trồng lê. Cùng với việc cung cấp giống, cán bộ xã và đội ngũ khuyến nông thường xuyên hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc từ khâu tạo tán, tỉa cành, bón phân cân đối đến phòng trừ sâu bệnh theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Khi kỹ thuật được áp dụng đồng đều, chất lượng vườn cây cũng nâng lên. Những hộ đi trước chia sẻ kinh nghiệm cho hộ đi sau, người có vườn đẹp hướng dẫn người mới trồng. Từ vài vườn cây ban đầu, diện tích lê ngày càng mở rộng.

Đến nay, toàn xã Mường Hum có 174,4ha lê, trong đó hơn 60ha đang cho thu hoạch, sản lượng đạt khoảng 120 tấn quả mỗi năm. Doanh thu bình quân đạt trên 300 triệu đồng mỗi héc-ta. Cây lê dần trở thành cây trồng chủ lực của địa phương, góp phần nâng cao giá trị trên cùng đơn vị diện tích canh tác và tạo sinh kế ổn định cho nhiều hộ dân.

Lãnh đạo UBND xã Mường Hum cùng cán bộ chuyên môn kiểm tra, trao đổi về hiệu quả phát triển vùng trồng lê tại địa phương.

Song song với mở rộng sản xuất, địa phương cũng quan tâm xây dựng đầu ra cho sản phẩm. Lê Mường Hum được giới thiệu tại các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại và hoạt động kết nối tiêu thụ. Một số hợp tác xã tham gia liên kết với người dân để tiêu thụ sản phẩm, giúp bà con yên tâm đầu tư chăm sóc vườn cây lâu dài.

Trên những quả đồi từng phủ kín ngô và sắn, những hàng lê hôm nay đang tạo nên một màu xanh khác. Đó là màu xanh của sự chuyển đổi trong tư duy sản xuất, của những người nông dân dám thay đổi tập quán canh tác để tìm hướng đi phù hợp hơn với điều kiện tự nhiên.

Chiều xuống, nắng nhạt dần trên những triền đồi Mường Hum. Trong khu vườn của chị Tẩn Lả Mẩy, những sọt lê đầy ắp được chuyển xuống chân đồi để chuẩn bị đưa đi tiêu thụ. Mùa quả rồi sẽ qua, nhưng những gốc lê vẫn tiếp tục bén rễ, lớn lên cùng đất. Cũng như bao gia đình nơi đây, chị Mẩy gửi gắm vào từng tán cây niềm tin về những vụ mùa sau, khi những vườn đồi không chỉ mang trái ngọt mà còn vun đắp cuộc sống đủ đầy hơn trên vùng cao biên giới.

Nguồn: NGUYÊN HOA/Kinhtenongthon.vn