Trong bối cảnh nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu phải chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế, xã Nghĩa Đồng (Nghệ An) đã lựa chọn hướng đi riêng bằng việc đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển các mô hình VAC, mở rộng vùng nguyên liệu dược liệu và nhân rộng những mô hình sản xuất có giá trị kinh tế cao.

Chuyển đổi cơ cấu cây trồng - mở lối cho nền nông nghiệp giá trị cao

Những năm trước, sản xuất nông nghiệp ở Nghĩa Đồng chủ yếu dựa vào cây lúa, ngô, mía, sắn và các loại hoa màu truyền thống. Dù bảo đảm sinh kế cho người dân nhưng hiệu quả kinh tế trên đơn vị diện tích chưa cao, trong khi chi phí đầu vào ngày càng tăng, biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và yêu cầu của thị trường ngày càng khắt khe. Bài toán đặt ra đối với địa phương không chỉ là tăng năng suất mà còn phải tạo ra giá trị gia tăng, nâng cao thu nhập và hình thành nền nông nghiệp hàng hóa có sức cạnh tranh.

Từ thực tiễn đó, Nghĩa Đồng xác định chuyển đổi cơ cấu cây trồng là một trong những giải pháp trọng tâm trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Thay vì phát triển manh mún, địa phương từng bước hình thành các vùng sản xuất tập trung, khuyến khích liên kết giữa nông dân với hợp tác xã và doanh nghiệp, tạo chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ.

Vùng nguyên liệu cây dược liệu tía tô của Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến Nông dược Công nghệ cao Nghĩa Đồng
 

Điểm nhấn nổi bật là sự ra đời của Hợp tác xã Sản xuất và Chế biến Nông dược Công nghệ cao Nghĩa Đồng. Chỉ sau thời gian ngắn đi vào hoạt động, hợp tác xã đã xây dựng vùng nguyên liệu dược liệu cây tía tô quy mô 9 ha, trong đó có 7 ha tập trung tại xóm Yên Hòa với sự tham gia của 22 hộ dân. Không chỉ trực tiếp tổ chức sản xuất, hợp tác xã còn đóng vai trò đầu mối liên kết tiêu thụ sản phẩm, tạo niềm tin để người dân mạnh dạn chuyển đổi cây trồng.

Điểm đáng chú ý của mô hình không chỉ nằm ở diện tích sản xuất mà ở tư duy phát triển. Thay vì chỉ bán nguyên liệu thô, hợp tác xã hướng tới liên kết giữa sản xuất, sơ chế và chế biến nhằm nâng cao giá trị gia tăng. Đây là hướng đi phù hợp trong bối cảnh thị trường ngày càng ưu tiên các sản phẩm có nguồn gốc tự nhiên, an toàn cho sức khỏe và có khả năng truy xuất nguồn gốc.

Song song với cây tía tô, hợp tác xã cũng đang xây dựng chương trình phát triển cây sả Java và một số loại dược liệu khác. Đối với cây sả Java, hợp tác xã sẽ hỗ trợ miễn phí giống và phân bón cho vùng sản xuất từ 5 đến 10 ha, đồng thời cam kết thu mua sản phẩm cho các hộ tham gia. Chính sách này giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu và hạn chế rủi ro về đầu ra - hai rào cản lớn nhất trong quá trình chuyển đổi cây trồng.

Theo định hướng của UBND xã Nghĩa Đồng, việc phát triển vùng nguyên liệu dược liệu sẽ tiếp tục được mở rộng trên cơ sở phát huy lợi thế đất đai, liên kết chặt chẽ giữa hợp tác xã với nông dân và từng bước thu hút doanh nghiệp đầu tư vào chế biến sâu. Đây không đơn thuần là sự thay đổi về cơ cấu cây trồng mà là sự chuyển đổi trong tư duy sản xuất - từ bán nông sản thô sang phát triển chuỗi giá trị gắn với sơ chế, chế biến và thị trường.

Cán bộ xã Nghĩa Đồng kiểm tra mô hình trồng cây dược liệu tía tô, khuyến khích hội viên phát triển sản xuất theo chuỗi liên kết.
 

Theo bà Đặng Thị Vân, Trưởng phòng Kinh tế xã Nghĩa Đồng: Địa phương xác định nông nghiệp hàng hóa và phát triển vùng nguyên liệu tập trung là hướng đi lâu dài nhằm nâng cao giá trị gia tăng, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người dân. Mặt khác, xã sẽ tiếp tục đồng hành cùng các hợp tác xã, hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học kỹ thuật, nguồn vốn và các chương trình khuyến nông để mở rộng những mô hình sản xuất hiệu quả.

Thực tế cho thấy, sự xuất hiện của vùng dược liệu không chỉ mở ra ngành hàng mới mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa trong thay đổi tư duy sản xuất. Khi đầu ra được liên kết ngay từ đầu, người nông dân yên tâm đầu tư, còn hợp tác xã chủ động được vùng nguyên liệu phục vụ chế biến. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, giảm tình trạng sản xuất tự phát và hạn chế rủi ro "được mùa mất giá".

Đa dạng mô hình VAC - nền tảng xây dựng nông thôn mới bền vững

Nếu vùng dược liệu được xem là động lực mới thì các mô hình VAC và kinh tế tổng hợp chính là nền tảng tạo nên sự phát triển bền vững của Nghĩa Đồng.

Những năm gần đây, nhiều diện tích đất trũng, đất lúa kém hiệu quả đã được người dân mạnh dạn chuyển đổi sang nuôi thủy sản, phát triển chăn nuôi và trồng cây có giá trị kinh tế cao. Tiêu biểu là mô hình nuôi ốc bươu đen của anh Cao Văn Phương và anh Ngô Sỹ Hùng ở xóm Yên Lạc, xã Nghĩa Đồng. Từ những ao nuôi được đầu tư bài bản, mỗi năm hai hộ thu lãi từ 250 đến 300 triệu đồng nhờ kết hợp sản xuất ốc thương phẩm và ốc giống. Không chỉ làm giàu cho gia đình, các hộ còn tích cực chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ hội viên nông dân phát triển nghề nuôi ốc, góp phần hình thành tổ hội nghề nghiệp và mở rộng quy mô sản xuất trên địa bàn.

Cùng với đó, xã tiếp tục phát triển các mô hình VAC, chăn nuôi dê sinh sản, mở rộng vùng trồng dứa và khuyến khích kinh tế vườn theo hướng đa giá trị. Việc kết hợp hài hòa giữa trồng trọt, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản không chỉ giúp tận dụng hiệu quả tài nguyên đất đai mà còn tạo vòng tuần hoàn trong sản xuất, giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả kinh tế.

Mô hình nuôi ốc bươu đen của nông dân xã Nghĩa Đồng mang lại thu nhập từ 250–300 triệu đồng mỗi năm, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế trên diện tích đất chuyển đổi.
 

Sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của địa phương. Sáu tháng đầu năm 2026, tổng giá trị sản xuất toàn xã đạt hơn 635 tỷ đồng, hoàn thành trên 52% kế hoạch năm. Bên cạnh phát triển sản xuất, Nghĩa Đồng tập trung đầu tư hạ tầng giao thông, thủy lợi, trường học, trung tâm phục vụ hành chính công; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng các tiêu chí nông thôn mới. Những kết quả này tạo môi trường thuận lợi để người dân và doanh nghiệp yên tâm đầu tư phát triển sản xuất.

Theo Chủ tịch UBND xã Nghĩa Đồng, ông Nguyễn Công Trung: Xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay không chỉ là hoàn thiện hạ tầng mà quan trọng hơn là nâng cao thu nhập và chất lượng sống của người dân thông qua phát triển kinh tế nông nghiệp. Vì vậy, địa phương sẽ tiếp tục ưu tiên những mô hình có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, thúc đẩy kinh tế hợp tác, phát triển các tổ hợp tác, hợp tác xã và hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ.

Sự chuyển dịch cơ cấu sản xuất đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng kinh tế của địa phương.
 

Từ những luống tía tô đến những ao nuôi ốc bươu đen và các mô hình VAC đang ngày càng phát huy hiệu quả, Nghĩa Đồng đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững. Sự kết hợp giữa tư duy đổi mới của người nông dân, vai trò kiến tạo của chính quyền và hạt nhân liên kết của hợp tác xã không chỉ mở ra hướng phát triển kinh tế mới mà còn tạo nền tảng vững chắc để địa phương tiếp tục nâng cao các tiêu chí nông thôn mới. Đó cũng là con đường để Nghĩa Đồng khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có, nâng cao giá trị nông sản và xây dựng một vùng quê phát triển toàn diện trong giai đoạn mới.
 

Nguồn: NGỌC LAN/kinhtenongthon.vn