Trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt như hiện nay, diện tích đất cho sản xuất nông nghiệp ngày một thu hẹp để phát triển đô thị. Nếu không phát triển nông nghiệp sinh thái, không những không nâng cao được giá trị nông sản, mà còn làm gia tăng sự thay đổi khí hậu theo hướng tồi tệ hơn. Đây chính là một yêu cầu mới cho sản xuất nông nghiệp hiện nay.

Nông nghiệp sinh thái đang là yêu cầu bắt buộc

Việt Nam chúng ta là một quốc gia có nền kinh tế nông nghiệp làm trụ cột, với sự phát triển đất nước như hiện nay, việc sản xuất nông nghiệp truyền thống không còn phù hợp. Đòi hỏi phải có phương pháp sản xuất mới thay đổi, sản xuất nông nghiệp sinh thái đang là hướng đi và yêu cầu bắt buộc hiện nay.

Với diện tích khoảng 10,3 triệu ha đất nông nghiệp, chúng ta đang có dư địa để phát triển nông nghiệp lớn. Tuy nhiên, do điều kiện do thời tiết ảnh hưởng đến điều kiện sản xuất nên người dân giảm diện tích canh tác, đồng thời chúng ta phải chịu tác động từ rất nhiều yếu tố, dẫn đến việc thu hẹp diện tích sản xuất nông nghiệp. Bên cạnh đó việc các thị trường liên tục yêu cầu nâng chuẩn về môi trường, an toàn thực phẩm và trách nhiệm xã hội. Đòi hỏi các sản phẩm nông sản chúng ta cũng phải nâng cao chất lượng, đáp ứng được yêu cầu từ các thị trường khó tính, khắt khe.

Sản phẩm nho sữa Hàn Quốc được trồng theo phương pháp VietGAP tại HTX Du lịch và Dịch vụ nông nghiệp xanh 

Trong thời gian vừa qua, sản phẩm nông sản của chúng ta gặp phải những trở ngại rất lớn, khi xuất khẩu vào những thị trường khó tính. Bởi những “hàng rào xanh” được các quốc gia này đặt ra. Đó là những tiêu chí về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, sử dụng tài nguyên hiệu quả, dư lượng hóa chất.

Điều này đặt nông sản Việt Nam trước một yêu cầu rõ ràng: không chỉ sản xuất được nhiều hơn mà phải sản xuất sạch hơn, minh bạch hơn và có trách nhiệm hơn. Để làm được điều này nông sản Việt Nam không còn con đường nào khác, ngoài con đường phải thay đôi phương thức sản xuất, từ sản xuất thông thường sang sản xuất nông nghiệp sinh thái.

TS. Trần Công Thắng - Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nói: “Không thể tiếp tục tư duy sản xuất cái mình có mà phải chuyển sang đáp ứng cái thị trường cần”.

Chính vì vậy, sản xuất nông nghiệp sinh thái là một phương thức canh tác hiệu quả nhất. Muốn làm được chúng ta phải tổ chức lại sản xuất, tổ chức lại mối quan hệ sản xuất, phải sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên; sử dụng các loại phân bón, hóa chất phải được kiểm soát chặt chẽ, để đất đai không bị thoái hóa, bạc màu; chất thải được kiểm soát để không ô nhiễm, tái sử dụng; đồng thới đa dạng sinh học được bảo vệ và phát thải khí nhà kính được giảm thiểu.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan từng nhấn mạnh, nông nghiệp sinh thái không chỉ là một phương thức canh tác mà còn là cách con người “lắng nghe và tôn trọng thiên nhiên”.

Theo ông Lê Minh Hoan một cánh đồng lúa không chỉ tạo ra hạt gạo. Nếu được tổ chức theo hướng sinh thái, cánh đồng còn có thể tạo ra giá trị từ việc giảm phát thải, tiết kiệm nước, giảm chi phí đầu vào, cải thiện chất lượng đất, tạo tín chỉ carbon và nâng cao giá trị thương hiệu của sản phẩm. Đó chính là bước chuyển từ “sản xuất xanh” sang “giá trị xanh”.

Đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp sinh thái không chỉ là trách nhiệm của các ngành, các cơ quan chức năng, mà phải làm sao để chính những người nông dân thấy được hiệu quả từ phương thức sản xuất nông nghiệp sinh thái này, để họ thay đổi tư duy, thay đổi phương thức sản xuất.

Đổi thay cuộc sống nhờ sản xuất nông nghiệp xanh

Năm 2022, tôi có dịp ghé thăm một trang trại trồng nho sạch ở huyện Thạch Thất trước đây, tôi thật ngỡ ngàng bởi một chàng trai trẻ tên Nguyễn Ngọc Quang, đang mang trong mình trọng bệnh, nhưng đã vượt qua được số phận và trở thành một Giám đốc HTX Nông nghiệp xanh hôm nay.

Giám đốc HTX Du lịch và Dịch vụ nông nghiệp xanh bên sản phẩm nông sản sạch.

Bắt đầu từ việc cải tạo một vườn trồng bưởi của gia đình, thay thế bằng một vườn trồng nho sữa Hàn Quốc, với số vốn đầu tư ban đầu lên tới hàng trăm triệu đồng. Hai sau hơn 2 năm, cuối năm 2024, gia đình anh đã thu hồi được toàn bộ vốn đầu tư ban đầu.

Thành công này là động lực để anh Quang cùng những người bạn tiếp tục bước ra khỏi quy mô hộ gia đình, hướng tới một mô hình sản xuất bài bản hơn. Anh Quang cùng các cộng sự thuê 3,5ha đất tại xã Thạch Thất để xây dựng Nông trại nông nghiệp xanh và thành lập Hợp tác xã (HTX) Du lịch và Dịch vụ nông nghiệp xanh do anh làm giám đốc.

Xác định “nông nghiệp xanh” không đơn thuần là hạn chế sử dụng hóa chất mà phải  xây dựng một hệ sinh thái sản xuất hài hòa với môi trường. Vì thế Quang đã ứng dụng khoa học sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học, phân hữu cơ và các biện pháp thân thiện với môi trường.

Tại các vườn nho, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật mà sử dụng bẫy sinh học nhằm hạn chế quá trình giao phối, đẻ trứng của sâu bệnh, qua đó kiểm soát dịch hại ngay từ sớm.

Sau một thời gian hoạt động, nông trại của anh đã cho thu hoạch. Với 1,5ha nho cho sản lượng khoảng 15-20 tấn. Nho tươi được bán với giá khoảng 250.000-350.000 đồng/kg tùy thời điểm; sản phẩm nho sấy dẻo có giá khoảng 70.000 đồng/100g. Nông sản được tiêu thụ tương đối ổn định, trong đó một phần lớn được bán trực tiếp tại nông trại thông qua hoạt động tham quan, trải nghiệm. Sản phẩm cũng được phân phối tới các đại lý, cửa hàng hoa quả sạch và các nhóm cư dân, chung cư tại Hà Nội.

Trao đổi với P.V, lãnh đạo xã Thạch Thất cho biết, mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái của Hợp tác xã Du lịch và Dịch vụ nông nghiệp xanh, là một mô hình rất hiệu quả trên địa bàn. Xã cũng đang tạo mọi điều kiện để HTX phát triển và nhân rộng mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái này, để ứng dụng vào nhiều lĩnh vực sản xuất nông nghiệp khác.

Những mô hình như Nông trại nông nghiệp xanh đang thực hiện trong bối cảnh Hà Nội xác định chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng sinh thái, bền vững.

Theo ông Tạ Văn Tường - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, đến thời điểm hiện tại, Hà Nội đã khá đồng bộ các cơ chế, chính sách nhằm hỗ trợ phát triển nông nghiệp, đặc biệt là các mô hình chuyển đổi theo hướng xanh.

Năm 2026, ngành Nông nghiệp thành phố phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng từ 3,6% trở lên, tổng giá trị sản xuất toàn ngành theo giá thực tế khoảng 71.361 tỷ đồng. Theo kịch bản tăng trưởng, quý III phấn đấu đạt từ 3,7% trở lên, quý IV từ 3,87% trở lên và cả năm đạt từ 3,6% trở lên.

Thành phố đã ban hành Nghị quyết số 53 với nhiều chính sách hỗ trợ thiết thực như hỗ trợ lãi suất vay vốn đầu tư, hỗ trợ vật tư sản xuất, ứng dụng khoa học công nghệ, giống cây trồng, vật nuôi, thiết bị phục vụ sản xuất và chuyển đổi số trong lĩnh vực nông nghiệp.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét, áp lực đô thị hóa và yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với sản phẩm xanh, sạch, an toàn, việc chuyển sang nông nghiệp sinh thái vì thế không còn là một lựa chọn mang tính thử nghiệm, đây là một yêu cầu bắt buộc trong sản xuất nông nghiệp và cũng là một phương thức sản xuất để làm tăng giá trị sản phẩm nông sản.

Nguồn: NGỌC THUỶ/Kinhtenongthon.vn