Trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới hiện nay, kinh tế tập thể mà nòng cốt là hợp tác xã (HTX) ngày càng khẳng định vai trò quan trọng trong hỗ trợ người dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập và ổn định đời sống.

Thực tiễn tại Ninh Bình cho thấy, tham gia HTX không chỉ giúp thành viên giảm bớt khó khăn trong sản xuất mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực, lâu dài và bền vững.

Tham gia HTX, người dân được hỗ trợ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm. Những lợi ích thiết thực như giảm chi phí đầu vào, tiếp cận kỹ thuật mới, ổn định đầu ra và nâng cao giá trị nông sản đang ngày càng được khẳng định rõ nét. Qua đó, HTX trở thành “điểm tựa” giúp nông dân yên tâm sản xuất, nâng cao thu nhập và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại.

Lãnh đạo Văn phòng Điều phối Trung ương Chương trình mục tiêu quốc gia và Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình làm việc tại HTX Hoàng Trà (phường Liêm Tuyền).

Khẳng định vai trò trong phát triển nông nghiệp

Những năm gần đây, kinh tế hợp tác trên địa bàn tỉnh Ninh Bình có nhiều chuyển biến tích cực. Cùng với quá trình đổi mới tổ chức sản xuất nông nghiệp, các HTX đã từng bước nâng cao chất lượng hoạt động, mở rộng liên kết và phát huy vai trò kết nối giữa nông dân với doanh nghiệp, thị trường.

Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, công tác quản lý và hỗ trợ phát triển kinh tế hợp tác tại cơ sở có nhiều thuận lợi hơn. Bộ máy được tinh gọn, giảm tầng nấc trung gian, giúp việc triển khai chủ trương, chính sách đến với HTX nhanh chóng và sát thực tiễn hơn. Chính quyền cấp xã cũng chủ động hơn trong việc nắm bắt tình hình sản xuất, tháo gỡ khó khăn cho các HTX và tổ hợp tác.

Cùng với đó, hệ thống văn bản hướng dẫn liên quan đến phát triển kinh tế tập thể, HTX tiếp tục được quan tâm hoàn thiện. Nhiều nội dung trọng tâm như tổ chức lại hoạt động HTX theo Luật HTX năm 2023, hỗ trợ phát triển sản xuất, củng cố bộ máy quản lý và nâng cao hiệu quả hoạt động của HTX được triển khai đồng bộ, tạo điều kiện để kinh tế hợp tác phát triển ổn định.

Ninh Bình hiện có trên 1.000 HTX hoạt động ở nhiều lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, dịch vụ tổng hợp… Bên cạnh đó còn có các liên hiệp HTX và hàng trăm tổ hợp tác đang duy trì hoạt động hiệu quả. Điều này cho thấy, mô hình kinh tế hợp tác ngày càng nhận được sự quan tâm, tin tưởng của người dân và phù hợp với yêu cầu phát triển nông nghiệp hiện nay.

Đáng chú ý, nhiều HTX đã mạnh dạn đổi mới phương thức hoạt động, chú trọng xây dựng phương án sản xuất kinh doanh gắn với nhu cầu thị trường. Không ít HTX tích cực ứng dụng cơ giới hóa, chuyển đổi số, sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn và liên kết tiêu thụ sản phẩm với doanh nghiệp. Nhờ đó, hiệu quả hoạt động từng bước được nâng lên, góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho các thành viên.

Có thể thấy, HTX ngày nay không còn là mô hình hoạt động mang tính hình thức mà đang dần trở thành “bà đỡ” cho sản xuất nông nghiệp hàng hóa. Thông qua HTX, nông dân có điều kiện liên kết với nhau để sản xuất quy mô lớn, nâng cao chất lượng sản phẩm và tăng sức cạnh tranh trên thị trường.

Chuyển đổi số giúp các HTX nâng cao hiệu quả sản xuất.

Thành viên hưởng lợi 

Điểm dễ nhận thấy nhất khi tham gia HTX là thành viên được hỗ trợ toàn diện trong quá trình sản xuất. Nếu như trước đây, nhiều hộ nông dân phải tự lo từ giống, vật tư, kỹ thuật đến tìm đầu ra cho sản phẩm, thì nay, thông qua HTX, các khâu này được tổ chức bài bản và đồng bộ hơn.

Các HTX đứng ra cung ứng giống cây trồng, vật tư nông nghiệp, dịch vụ làm đất, thủy lợi, bảo vệ thực vật… với chi phí hợp lý hơn so với việc từng thành viên tự mua lẻ. Việc tổ chức mua chung số lượng lớn không chỉ giúp giảm giá thành mà còn kiểm soát tốt chất lượng đầu vào, hạn chế tình trạng vật tư kém chất lượng ảnh hưởng đến sản xuất.

Không chỉ hỗ trợ về vật tư, nhiều HTX còn thường xuyên tổ chức tập huấn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật cho thành viên. Người dân được tiếp cận các quy trình sản xuất an toàn, ứng dụng khoa học công nghệ và kỹ thuật canh tác hiện đại. Nhờ đó, năng suất và chất lượng nông sản được nâng lên, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Cùng với đó, các HTX còn đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành vùng sản xuất tập trung, đồng nhất về giống và quy trình kỹ thuật. Đây là yếu tố quan trọng để đẩy mạnh cơ giới hóa, tiết giảm chi phí và xây dựng thương hiệu nông sản.

Không chỉ hỗ trợ sản xuất và tiêu thụ, HTX còn tạo điều kiện để thành viên tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước và các chương trình khuyến nông, xúc tiến thương mại. Thông qua HTX, nhiều hộ dân đã mạnh dạn đầu tư mở rộng quy mô sản xuất, phát triển kinh tế gia đình và từng bước làm giàu trên chính quê hương mình.

Nhiều mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, hữu cơ, nông nghiệp an toàn được triển khai hiệu quả thông qua HTX. Qua đó, không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm mà còn góp phần thay đổi nhận thức của người dân về sản xuất nông nghiệp sạch, bền vững và thân thiện với môi trường. Hiện nay, nhiều HTX trên địa bàn tỉnh Ninh Bình hoạt động hiệu quả, trở thành mô hình tiêu biểu trong phát triển sản xuất nông nghiệp, du lịch cộng đồng, làng nghề và dịch vụ nông thôn. Thành viên sau khi tham gia HTX đã có thu nhập ổn định hơn, đời sống từng bước được cải thiện. Điều đó cho thấy, HTX không chỉ là mô hình kinh tế mà còn góp phần xây dựng tinh thần đoàn kết, hợp tác và phát triển cộng đồng ở khu vực nông thôn.

Liên kết mở ra hướng phát triển bền vững

Một trong những điểm nổi bật của kinh tế hợp tác tại Ninh Bình là việc triển khai hiệu quả các mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản. Nhiều HTX hiện nay đã chủ động liên kết với doanh nghiệp, siêu thị, cơ sở chế biến để tiêu thụ nông sản cho thành viên theo hợp đồng ổn định. Khi tham gia chuỗi liên kết, người dân không còn phải lo lắng tìm đầu ra hay bị ép giá như trước. Đồng thời, sản phẩm có thương hiệu, truy xuất nguồn gốc rõ ràng nên giá trị cũng được nâng cao. Nhờ có sự liên kết này, tình trạng “được mùa mất giá” từng bước được hạn chế. Thành viên yên tâm sản xuất hơn bởi sản phẩm làm ra có địa chỉ tiêu thụ, giá cả ổn định hơn so với sản xuất đơn lẻ.

Các mô hình liên kết ngày càng đa dạng, trải rộng ở nhiều lĩnh vực như trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, chế biến nông sản… Thông qua liên kết, nông dân được hỗ trợ kỹ thuật, vật tư và bao tiêu sản phẩm; doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Nhiều doanh nghiệp lớn đã đồng hành cùng HTX và nông dân trong phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa quy mô lớn. Tiêu biểu như Công ty CP XNK Đồng Giao với các chuỗi liên kết chế biến rau quả; Công ty TNHH Toản Xuân liên kết sản xuất lúa chất lượng cao; Công ty TNHH Thủy sản Lenger Việt Nam đầu tư chế biến thủy sản; Công ty TNHH Thanh Nga phát triển mô hình rau công nghệ cao...

Những mô hình trên cho thấy hiệu quả rõ nét của sự liên kết giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân. Khi có sự đồng hành của doanh nghiệp, sản xuất nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc tạo ra sản phẩm mà còn hướng đến chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng và xây dựng thương hiệu trên thị trường.

Đặc biệt, các mô hình liên kết còn góp phần thúc đẩy chuyển đổi tư duy sản xuất của người dân. Thay vì canh tác theo kinh nghiệm, nông dân từng bước làm quen với quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, chú trọng chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Thông qua HTX, thành viên có điều kiện tiếp cận nhanh hơn với khoa học kỹ thuật và công nghệ mới. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển nền nông nghiệp hiện đại, thích ứng với yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Một số khó khăn cần tháo gỡ    

Bên cạnh kết quả tích cực, kinh tế hợp tác trong nông nghiệp vẫn còn không ít khó khăn cần tháo gỡ. Một số HTX quy mô còn nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, thiếu vốn đầu tư và chậm đổi mới phương thức hoạt động. Việc ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số ở nhiều HTX vẫn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Một số mô hình liên kết dù đã hình thành nhưng tính ràng buộc chưa cao. Khi giá cả thị trường biến động, vẫn xảy ra tình trạng phá vỡ hợp đồng liên kết, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và niềm tin giữa các bên tham gia chuỗi liên kết.

Trước thực tế đó, tỉnh Ninh Bình tiếp tục xác định phát triển kinh tế hợp tác là nhiệm vụ quan trọng trong cơ cấu lại ngành Nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Địa phương đang tập trung đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số trong quản lý HTX; đồng thời tăng cường kiểm tra, hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn cho các HTX, tổ hợp tác và trang trại.

Cùng với đó là việc kiến nghị các cơ quan chức năng tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ HTX về đất đai, tín dụng, khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu đồng bộ về kinh tế hợp tác cũng được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý và hỗ trợ HTX trong giai đoạn mới.

Mô hình trồng nho hạ đen, nho mẫu đơn của Hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao Đồng Du (xã Bình Lục) kết hợp du lịch trải nghiệm cho hiệu quả kinh tế cao.

Nâng cao hiệu quả liên kết  

Có thể khẳng định, trong bối cảnh nông nghiệp ngày càng đòi hỏi tính liên kết, quy mô và khả năng cạnh tranh cao, tham gia HTX đang trở thành xu hướng tất yếu đối với nhiều nông dân. Thông qua HTX, người dân không chỉ được hỗ trợ sản xuất mà còn có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông sản hiện đại.

Từ những kết quả đạt được thời gian qua cho thấy, kinh tế hợp tác tại Ninh Bình đang từng bước phát huy hiệu quả, góp phần quan trọng vào phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn mới và nâng cao đời sống người dân. Với sự quan tâm của các cấp, ngành cùng sự chủ động đổi mới của các HTX, kinh tế hợp tác được kỳ vọng sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, trở thành động lực thúc đẩy nông nghiệp và nông thôn phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh ngành Nông nghiệp đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất sang tư duy kinh tế nông nghiệp, việc tham gia HTX không chỉ mang lại lợi ích cho từng hộ thành viên mà còn góp phần hình thành các vùng sản xuất tập trung, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản địa phương. Thực tiễn cho thấy, nơi nào HTX hoạt động hiệu quả, nơi đó người dân có điều kiện liên kết sản xuất tốt hơn, tiếp cận khoa học kỹ thuật thuận lợi hơn và từng bước nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống.

Vì vậy, việc tiếp tục củng cố, phát triển các HTX kiểu mới gắn với liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu trong giai đoạn hiện nay. Đồng thời, mỗi người dân cần mạnh dạn thay đổi tư duy sản xuất riêng lẻ, tích cực tham gia các mô hình kinh tế tập thể để cùng hợp tác, cùng phát triển và cùng hưởng lợi. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững và góp phần thực hiện thành công mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu trên địa bàn tỉnh Ninh Bình./.

Nguồn: HÀ NAM/kinhtenongthon.vn