Trao đổi với phóng viên Kinh tế nông thôn, ông Nguyễn Hồng Phong, Tổng Giám đốc Công ty CP Công Nông nghiệp Tiến Nông, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp khoa học công nghệ Việt Nam đã chia sẻ về hành trình từ “hiểu cây” đến “hiểu đất”, định hướng phát triển Trung tâm nghiên cứu thành Viện nghiên cứu và những thay đổi cần thiết của ngành phân bón trước yêu cầu nông nghiệp xanh, tuần hoàn và giảm phát thải.

PV: Thưa ông, vì sao Tiến Nông lựa chọn nghiên cứu sức khỏe đất làm một trong những hướng đi trọng tâm? “Hiểu đất” có ý nghĩa như thế nào đối với sản xuất nông nghiệp hiện nay?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Tiến Nông xác định muốn chăm cây bền vững thì trước hết phải hiểu đất. Cùng một loại cây nhưng mỗi vùng có đặc điểm thổ nhưỡng, độ chua, hàm lượng hữu cơ và khả năng giữ dinh dưỡng khác nhau. Nếu chỉ sử dụng một công thức phân bón chung, rất dễ xảy ra tình trạng nơi thiếu, nơi thừa; vừa lãng phí nguồn lực, vừa có thể làm đất mất cân bằng.

Vì vậy, chúng tôi đang chuyển từ tư duy bán sản phẩm sang cung cấp giải pháp. Trước khi đưa ra khuyến cáo dinh dưỡng, cần phân tích sức khỏe đất, xác định nhu cầu của cây theo từng giai đoạn, từ đó xây dựng công thức phù hợp.

“Hiểu đất” giúp nâng hiệu suất sử dụng phân bón, ổn định năng suất, cải thiện chất lượng nông sản và quan trọng hơn là duy trì sức sản xuất lâu dài của đất.

“Muốn chăm cây bền vững thì trước hết phải hiểu đất”.

PV: Tiến Nông đang xây dựng công thức dinh dưỡng phù hợp với từng cây trồng, từng vùng đất như thế nào? Doanh nghiệp có hướng tới cá thể hóa giải pháp hay không?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Chúng tôi thực hiện theo một chuỗi tương đối khép kín. Đầu tiên là khảo sát vùng trồng và lấy mẫu đại diện. Sau đó, các mẫu đất được phân tích những chỉ tiêu lý, hóa và sinh học. Kết quả được đối chiếu với nhu cầu dinh dưỡng của cây theo từng giai đoạn sinh trưởng.

Trên cơ sở đó, chúng tôi thiết kế công thức, thử nghiệm trong điều kiện kiểm soát và trên đồng ruộng. Sau thử nghiệm sẽ đánh giá năng suất, chất lượng, hiệu quả kinh tế và những biến động của đất để tiếp tục hiệu chỉnh. Tiến Nông đã thành lập Phòng Sức khỏe đất và đang xây dựng bộ chỉ số cho 6 nhóm cây trồng gồm lúa, mía, cà phê, rau màu, cây ăn quả và chè.

PV: Vì sao ông cho rằng sức khỏe đất phải trở thành nền tảng của nông nghiệp hiện đại?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Đất không chỉ là nơi giữ rễ cây mà là một hệ sinh thái sống. Đất quyết định khả năng giữ nước, cung cấp dinh dưỡng và góp phần tạo nên sức chống chịu của cây. Nếu chúng ta chỉ chạy theo năng suất từng vụ bằng cách tăng đầu vào, đất có thể bị chua hóa, chai cứng, suy giảm hữu cơ và mất cân bằng dinh dưỡng.

Khi đó, chi phí sản xuất có thể ngày càng cao nhưng hiệu quả lại giảm. Với Tiến Nông, chúng tôi nhìn năng suất cây trồng - hiệu quả kinh tế - sức khỏe đất - môi trường trong một chỉnh thể.

PV: Khoa học - công nghệ của Tiến Nông đang và sẽ tập trung giải quyết những bài toán cụ thể nào cho người nông dân?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Khoa học - công nghệ phải trả lời được những câu hỏi rất thực tế. Đất đang thiếu hay mất cân đối yếu tố nào? Cây cần gì ở từng giai đoạn? Bón loại nào, lượng bao nhiêu, thời điểm nào? Và cuối cùng, người nông dân thu được thêm giá trị gì?

Chúng tôi tập trung vào việc nâng hiệu suất sử dụng dinh dưỡng, hạn chế thất thoát, giảm số lần bón khi điều kiện cho phép, cải thiện bộ rễ và sức chống chịu của cây. Đồng thời, cần bổ sung hữu cơ, trung - vi lượng và những yếu tố có lợi cho đất.

Hiệu quả không chỉ được đánh giá bằng năng suất mà còn phải nhìn vào chi phí trên một đơn vị sản phẩm, chất lượng nông sản và diễn biến sức khỏe đất.

Các kết quả mô hình sẽ được đánh giá theo từng cây trồng, vùng đất và vụ sản xuất trên cơ sở có số liệu đối chứng. Chúng tôi không sử dụng một tỷ lệ chung để quảng bá cho mọi điều kiện canh tác.

PV: Trung tâm nghiên cứu của Tiến Nông đã hoạt động từ năm 2012. Vì sao doanh nghiệp định hướng phát triển Trung tâm thành Viện nghiên cứu?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Trung tâm nghiên cứu được hình thành từ năm 2012 và đã tạo nền tảng về đội ngũ, phòng thử nghiệm cũng như năng lực phát triển sản phẩm.

Việc tiến tới mô hình Viện nghiên cứu không đơn thuần là mở rộng quy mô hay thay đổi tên gọi. Đây là bước chuyển chiến lược, thể hiện quan điểm đưa khoa học - công nghệ trở thành một trụ cột phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Viện sẽ giúp tập trung nguồn lực, chuẩn hóa các chương trình nghiên cứu, thu hút chuyên gia, mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và địa phương.

Quan trọng hơn, chúng tôi muốn rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến cánh đồng. Đây cũng là cách Tiến Nông hiện thực hóa tầm nhìn “Tiên phong dẫn đầu cung cấp giải pháp nâng cao hiệu quả cho nhà máy và cánh đồng”.

PV: Khi hình thành, Viện nghiên cứu sẽ ưu tiên những hướng nào và việc kiểm chứng kết quả nghiên cứu trên đồng ruộng được thực hiện ra sao?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Viện dự kiến ưu tiên 5 nhóm nghiên cứu. Trọng tâm đầu tiên là sức khỏe và phục hồi đất; tiếp đến là dinh dưỡng chuyên biệt cho cây trồng và vùng sinh thái; phân bón hiệu suất cao, hữu cơ, hữu cơ vi sinh và các giải pháp giảm thất thoát.

Bên cạnh đó là ứng dụng công nghệ sinh học, dữ liệu và các công cụ số trong chẩn đoán, khuyến cáo; cuối cùng là phát triển mô hình nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải và thích ứng biến đổi khí hậu.

Song song với nghiên cứu sản phẩm, Viện sẽ chú trọng tiêu chuẩn, phương pháp thử, đánh giá hiệu quả trên đồng ruộng và đào tạo đội ngũ tư vấn kỹ thuật. Khu thực nghiệm tại Bỉm Sơn sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm chứng các giải pháp trước khi nhân rộng. Nghiên cứu không thể chỉ dừng ở phòng thí nghiệm. Cánh đồng mới là nơi kiểm chứng cuối cùng.

PV: Tiến Nông có định hướng chuyển giao kết quả nghiên cứu ra ngoài doanh nghiệp? Viện sẽ kết nối các chủ thể trong chuỗi nông nghiệp như thế nào?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Giá trị của nghiên cứu chỉ được khẳng định khi đến được với người sản xuất và giải quyết được bài toán cụ thể của vùng trồng. Chúng tôi định hướng Viện nghiên cứu trở thành một nền tảng nghiên cứu mở.

Doanh nghiệp nêu bài toán thị trường và tổ chức nguồn lực. Nhà khoa học cung cấp tri thức và phương pháp. Hợp tác xã, nông dân tham gia thử nghiệm, phản hồi. Địa phương hỗ trợ dữ liệu, quy hoạch và nhân rộng mô hình.

Những kết quả phù hợp có thể được chuyển giao dưới nhiều hình thức: quy trình dinh dưỡng, bộ chỉ số sức khỏe đất, mô hình trình diễn, đào tạo kỹ thuật và tư vấn cho vùng nguyên liệu. Mục tiêu là tạo ra một vòng phản hồi liên tục: Cánh đồng → nghiên cứu → giải pháp → cánh đồng.

PV: Trước xu hướng nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn và giảm phát thải, theo ông ngành phân bón Việt Nam cần thay đổi như thế nào?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Theo tôi, ngành phân bón cần chuyển từ tăng sản lượng sang tăng hiệu quả sử dụng; từ bán từng sản phẩm sang cung cấp giải pháp tổng thể. Cách đánh giá cũng cần thay đổi, không chỉ dựa vào hàm lượng đầu vào mà phải nhìn vào hiệu quả kinh tế, sức khỏe đất và dấu chân môi trường. Doanh nghiệp cần đầu tư công nghệ tiết kiệm năng lượng, sử dụng nguyên liệu hợp lý, tận dụng phụ phẩm, kiểm soát phát thải và tăng tính minh bạch trong truy xuất.

Tiến Nông đang phát triển các nhóm sản phẩm NPK chuyên dùng, NPK bổ sung silic, trung - vi lượng, hữu cơ, hữu cơ khoáng, hữu cơ vi sinh và các giải pháp dinh dưỡng hiệu suất cao. Tuy nhiên, sản phẩm chỉ là một phần, điều quan trọng hơn vẫn là hướng dẫn người nông dân đúng loại, đúng lượng, đúng thời điểm và đúng điều kiện đất - cây.

PV: Với một doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực phân bón và nông nghiệp, Tiến Nông nhìn nhận trách nhiệm đối với đất, nguồn nước và môi trường sản xuất như thế nào?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Doanh nghiệp nông nghiệp không thể chỉ chịu trách nhiệm với sản phẩm bán ra mà còn phải quan tâm đến tác động của sản phẩm trong suốt quá trình sử dụng.

Với Tiến Nông, bảo vệ đất, nguồn nước và môi trường vừa là trách nhiệm xã hội, vừa là điều kiện để doanh nghiệp phát triển lâu dài. Mỗi giải pháp đưa ra cần hướng đến giảm thất thoát dinh dưỡng, hạn chế tồn dư và rửa trôi, phục hồi hữu cơ và cân bằng đất.

Đầu tư cho sức khỏe đất hôm nay chính là đầu tư cho năng lực sản xuất và sinh kế của các thế hệ nông dân mai sau. Điều đó cũng phù hợp với sứ mệnh mà Tiến Nông theo đuổi: “Phụng sự để nông dân giàu có, Việt Nam thịnh vượng”.

PV: Cuối cùng, ông muốn gửi thông điệp gì tới người nông dân? Và theo ông, giá trị lớn nhất mà khoa học - công nghệ cần tạo ra là gì?

Ông Nguyễn Hồng Phong: Tôi muốn gửi một thông điệp ngắn gọn: hãy chăm đất để đất nuôi cây, chăm cây để cây làm giàu cho người nông dân. Trong điều kiện chi phí đầu vào tăng và yêu cầu thị trường ngày càng cao, bón nhiều không còn đồng nghĩa với hiệu quả.

Người nông dân cần bón đúng trên cơ sở hiểu đất, hiểu cây và tuân thủ quy trình. Với Tiến Nông, giá trị lớn nhất của khoa học - công nghệ không nằm ở một công thức hay một thiết bị.

Giá trị lớn nhất là khả năng biến tri thức thành lợi nhuận bền vững cho người nông dân, tạo ra nông sản tốt hơn và để lại những cánh đồng khỏe mạnh hơn cho tương lai. Đó cũng là con đường để doanh nghiệp nông nghiệp không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn đóng góp vào sự thay đổi của phương thức sản xuất. “Khoa học - công nghệ phải biến tri thức thành lợi nhuận bền vững cho nông dân”.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!