Hướng đi dài hạn

 

Thôn Khởi Khe nằm lọt giữa những dãy đồi quế nối tiếp nhau trải dài, hương quế thoang thoảng theo gió lan xuống từng nếp nhà. Ít ai nghĩ rằng, cách đây gần 20 năm, nơi này vẫn chủ yếu là đồi trọc, đất đai chưa được khai thác hiệu quả, sản xuất phụ thuộc vào nương rẫy truyền thống.

 

Chị Bàn Thị Kim nhớ lại những ngày đầu nhận đất từ cha mẹ: “Khi ấy, nhiều người vẫn trồng ngô, trồng sắn, được mùa thì vui, mất mùa lại trắng tay”. Địa hình dốc, đất nhanh bạc màu khiến hiệu quả canh tác thấp, thu nhập bấp bênh. Trong bối cảnh đó, việc lựa chọn trồng quế, loại cây lâm nghiệp có chu kỳ dài là quyết định phải cân nhắc.

 

 

Chị Bàn Thị Kim phát cỏ quế.

 

Ban đầu chị trồng quế ở những khoảnh nhỏ, sau đó tích góp công sức, cải tạo đất và nhân rộng diện tích. Khâu chọn giống được chú trọng, ưu tiên giống quế bản địa có khả năng thích nghi tốt với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Khi trồng, tiến hành đào hố sâu, bón lót, giữ ẩm bằng thảm thực vật tự nhiên.

 

Những năm đầu, việc phát dọn cỏ, tỉa cành, bảo vệ cây non khỏi sâu bệnh được duy trì thường xuyên. Quế là cây sinh trưởng chậm, trong khoảng 5-7 năm đầu gần như chưa mang lại nguồn thu. Từ năm thứ 8 trở đi, người trồng có thể tỉa thưa, tận thu cành, lá phục vụ chưng cất tinh dầu. Đến giai đoạn 15-20 năm, vỏ quế đạt chất lượng cao nhất, cho giá trị kinh tế lớn.

 

Kiên trì theo đuổi trong gần hai thập kỷ, gia đình chị Kim đã phát triển được khoảng 4-5 vạn cây quế, phân bổ theo nhiều lứa tuổi. Cách bố trí này giúp gia đình có thể khai thác luân phiên, tránh tình trạng thu hoạch dồn dập. “Đầu năm nay, gia đình thu hoạch một nương khoảng 5.000 cây gần 20 năm tuổi, thu về khoảng 1 tỷ đồng”, chị Kim chia sẻ.

 

Tại Khởi Khe, quế được xem là “cây tích lũy”. Người dân thường không khai thác ồ ạt mà giữ lại đến khi đạt giá trị cao hoặc khi cần vốn lớn. Nhờ đó, cây quế không chỉ mang lại thu nhập mà còn đóng vai trò như nguồn dự trữ tài chính lâu dài.

 

Diện tích quế của gia đình chị Kim được chăm sóc theo hướng tự nhiên, hạn chế sử dụng hóa chất, phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương. Thành quả này tiếp tục được con gái chị kế thừa, với khoảng 1 vạn cây quế 15 năm tuổi, đã chủ động khai thác, tích lũy vốn, xây dựng nhà cửa và tiếp tục đầu tư mở rộng sản xuất. Vùng quế vì thế ngày càng được mở rộng, gắn với sinh kế ổn định của gia đình.

 

Chủ động tạo “dòng tiền”

 

Nếu quế là nguồn tích lũy dài hạn, thì cá và gà đóng vai trò tạo nguồn thu ngắn hạn, giúp duy trì hoạt động sản xuất và đời sống. Tận dụng khu ruộng trũng dưới chân đồi - trước đây canh tác lúa kém hiệu quả - chị Kim chuyển đổi sang đào ao nuôi cá.

 

 

Chị Bàn Thị Kim chăm sóc lứa gà sắp được xuất chuồng.

 

Hai ao cá được bố trí liền kề, có hệ thống cấp và thoát nước chủ động. Nguồn nước lấy từ khe tự nhiên, đảm bảo độ sạch và ổn định quanh năm. Gia đình thả nuôi các loại cá phổ biến như trắm, chép, rô phi, kết hợp nuôi ghép nhằm tận dụng tối đa nguồn thức ăn và không gian trong ao.

 

Từ tháng 5/2025 đến tháng 3/2026, gia đình chị thu hoạch được 11 tấn cá thương phẩm, với giá bán khoảng 42.000 đồng/kg. Trừ chi phí con giống, thức ăn và chăm sóc, mô hình mang lại lợi nhuận ổn định, tạo nguồn tiền quay vòng nhanh.

 

Theo kinh nghiệm của chị Kim, để nuôi cá hiệu quả, cần chú trọng cải tạo ao trước mỗi vụ nuôi, xử lý đáy ao, kiểm soát nguồn nước và mật độ thả. Trong quá trình nuôi, việc theo dõi sinh trưởng, điều chỉnh lượng thức ăn và phòng bệnh theo mùa là những yếu tố quan trọng. Ngoài thức ăn công nghiệp, gia đình còn tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như cỏ, lá cây, bã đậu, bột ngô để giảm chi phí.

 

 

Một góc trang trại đồi rừng của gia đình chị Kim.

 

Bên cạnh đó, đàn gà thả đồi được duy trì ổn định quanh năm. Với quy mô khoảng 200 con mỗi lứa, mỗi năm nuôi hai lứa. Gà được nuôi bán tự nhiên dưới tán quế, vận động nhiều nên chất lượng thịt săn chắc, phù hợp với nhu cầu thị trường.

 

Chuồng trại được bố trí ở vị trí cao ráo, thông thoáng, tách biệt khu sinh hoạt. Gà giống được lựa chọn kỹ, tiêm phòng đầy đủ. Thức ăn kết hợp giữa cám và nguồn sẵn có như ngô, thóc, rau xanh. Nhờ đó, tỷ lệ hao hụt thấp, thời gian nuôi hợp lý, sản phẩm ổn định. Với giá bán khoảng 90.000 đồng/kg, chăn nuôi gà mang lại nguồn thu đều đặn qua từng lứa.

 

Các mô hình sản xuất trong trang trại được bố trí theo hướng liên hoàn. Tán quế tạo bóng mát cho đàn gà, hạn chế cỏ dại; phân gà bổ sung dinh dưỡng cho đất; ao góp phần điều hòa độ ẩm khu vực. Sự kết hợp này giúp tiết kiệm chi phí đầu vào, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

 

Nhờ duy trì đồng thời ba hướng sản xuất, kinh tế gia đình chị Kim từng bước ổn định. Từ chỗ phụ thuộc vào nương rẫy, đến nay gia đình đã chủ động được nguồn thu, có điều kiện đầu tư mở rộng quy mô. Nhà ở được xây dựng kiên cố, mua sắm phương tiện phục vụ sinh hoạt và sản xuất.

 

Theo lãnh đạo xã Phong Hải, mô hình kinh tế tổng hợp của gia đình chị Kim đang được nhiều hộ dân trong xã học tập. Một số hộ chuyển đổi sang trồng quế, đào ao nuôi cá, kết hợp chăn nuôi dưới tán rừng. Việc đa dạng hóa sản xuất giúp giảm rủi ro, tạo thêm sinh kế trong điều kiện địa hình đồi núi.

 

Từ những nương quế ban đầu đến hệ thống trang trại tổng hợp hiện nay, quá trình phát triển của gia đình chị Bàn Thị Kim đã gắn với sự thay đổi trong cách tổ chức sản xuất bền vững, khai thác hiệu quả tiềm năng đất đồi rừng tại địa phương./.