Đón xuân Bính Ngọ, nông nghiệp Sơn La tiếp tục khẳng định vai trò trụ đỡ của nền kinh tế với hướng phát triển bền vững, hiện đại và hiệu quả.
Trên cơ sở phát huy lợi thế vùng, Sơn La đã hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung, tăng cường liên kết chuỗi giá trị, ứng dụng công nghệ cao đang dần trở thành động lực quan trọng, góp phần nâng cao giá trị nông sản và đời sống người dân nông thôn.
Những tỷ phú nông dân
Phong trào “Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi” đã và đang khơi dậy tinh thần tự lực, sáng tạo, giúp nông dân mạnh dạn ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và phát triển kinh tế tập thể. Câu chuyện về những tỷ phú nông dân ở Sơn La là minh chứng rõ nét cho sự lan tỏa của phong trào, góp phần tích cực vào công cuộc xây dựng nông thôn mới.
Anh Nguyễn Văn Tiến, Giám đốc HTX Nông nghiệp Tiến Thành chăm sóc cây ăn quả.
Hưởng ứng phong trào thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, nông dân xã Chiềng Sơn đã phát triển, chăm sóc gần 200 ha cây ăn quả có múi, với các sản phẩm chủ lực là bưởi da xanh, bưởi hồng, cam đường canh, quýt ngọt, sản lượng hằng năm đạt khoảng 400 tấn quả các loại. Từ việc phát triển cây ăn quả theo hướng VietGAP, sạch, an toàn, nhiều hộ dân ở Chiềng Sơn đã có thu nhập hàng tỷ đồng/năm.
Tết vừa qua, vườn quýt, bưởi của gia đình ông Nguyễn Văn Tiến, bản Suối Quanh, xã Chiềng Sơn, cùng bắt đầu cho thu hoạch, những cây quýt chín đỏ, quả sai trĩu từ gốc đến ngọn. Ông Tiến chia sẻ: Năm 2010, gia đình tôi lấy giống cam từ xã Cao Phong, tỉnh Phú Thọ, về trồng thay thế trên 2 ha nương trước đây trồng ngô, sắn. Đến năm thứ 3, cây cam cho lứa quả đầu tiên, sản lượng đạt gần 20 tấn quả, trừ chi phí lãi 50 triệu đồng. Chất lượng sánh ngang với cam vùng Cao Phong, được người mua đánh giá cao, đã tạo động lực để gia đình mở rộng diện tích qua từng năm và hướng đến thành lập HTX nông nghiệp Tiến Thành.
Đến năm 2018, ông Tiến tiếp tục trồng 2 ha cam đường canh, sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật là các sản phẩm sinh học; tận dụng bột ngô, bột đỗ tương qua xử lý để bón cho cây... Từ năm 2020, hơn 10 ha cây cam, bưởi, nhãn của gia đình ông được chăm sóc theo quy trình VietGAP, chất lượng quả rất ngon, ngọt, được nhiều khách hàng ưa chuộng. Đến vụ thu hoạch, thương lái từ các nơi vào tận vườn thu mua, đưa về Hà Nội và các tỉnh miền xuôi tiêu thụ.
Ông Tiến tự hào khoe: Riêng năm 2025, sản lượng đạt trên 150-200 tấn quả các loại, thu hơn 2 tỷ đồng. Năm nay, sản phẩm của gia đình tôi chính thức được đưa vào siêu thị GO Market ở Hà Nội, không chỉ gia đình tôi, mà cả bản đều vui mừng.
Năng động, nhiệt huyết - là ấn tượng đầu tiên của chúng tôi khi tiếp xúc với anh Nguyễn Xuân Trường, chủ trang trại chăn nuôi lợn nái sinh sản tại bản Nà Ngùa, phường Chiềng Sinh.
Anh Nguyễn Xuân Trường kiểm tra chất lượng thức ăn chăn nuôi.
Trước khi vào trang trại, chúng tôi được trang bị đồ bảo hộ và phun xịt khuẩn. Theo anh Trường, đây là việc làm quan trọng để bảo vệ đàn vật nuôi không bị nhiễm khuẩn từ bên ngoài. Trang trại có khuôn viên rộng 4.000 m², các dãy chuồng được phân chia theo đặc điểm của vật nuôi, như: Dãy đàn lợn con vừa được tách mẹ; dãy lợn nái đang nuôi con; dãy lợn mẹ đang trong kỳ thai sản… Trong khu nhà chăn nuôi có mắc điều hòa, riêng dãy nuôi lợn con có thêm bóng điện thắp sáng. Gắn phát triển chăn nuôi với bảo vệ môi trường, chủ trang trại xây dựng 3 hầm Bioga để xử lý chất thải chăn nuôi.
Tham quan khu chăn nuôi, thêm cảm phục chủ trang trại Nguyễn Xuân Trường. Sinh năm 1992, tốt nghiệp Trường Đại học Nông nghiệp I Hà Nội (nay là Học viện Nông nghiệp Việt Nam), sau 7 năm làm việc cho một công ty ở tỉnh Hà Nam cũ (nay là tỉnh Ninh Bình), anh Trường quyết định trở về Sơn La, đưa những kiến thức đã học trên giảng đường đại học vào thực tế lập nghiệp bằng việc đầu tư xây dựng trang trại chăn nuôi lợn sinh sản. Năm 2020, anh vay 1,8 tỷ đồng của ngân hàng đầu tư mua đất xây dựng trang trại và mua 60 con lợn sinh sản. Anh áp dụng đúng quy trình kỹ thuật chăm sóc lợn sinh sản, trong đó tập trung vệ sinh chuồng trại, bảo đảm dinh dưỡng cân đối, cung cấp nước sạch 24/24 giờ…
Anh Trường tâm sự: Con đường lập nghiệp không phải lúc nào cũng “thuận buồm xuôi gió”, năm 2023, do mắc dịch bệnh nên 50% số lợn nái bị chết. Không nản, tôi tích cực tìm nguyên nhân và rút kinh nghiệm toàn bộ quy trình sản xuất, nhất là việc phòng dịch bệnh cho đàn vật nuôi. Đến nay, trang trại đã ổn định và tiếp tục phát triển đàn.
Trang trại chăn nuôi của anh Trường hiện có gần 100 con lợn nái, mỗi năm sinh sản 5.000 con lợn con, bán cho các trang trại nuôi lợn ở khu vực Mai Sơn và các hộ chăn nuôi lân cận, trừ chi phí thu hơn 1 tỷ đồng/năm. Ngoài ra, anh còn nuôi 300 con gà mái đẻ, mỗi tháng thu 5.000 quả trứng, thu trên 15 triệu đồng/tháng.
Mạnh dạn khởi nghiệp, tự tin vượt qua những khó khăn, thách thức, chàng thanh niên trẻ Nguyễn Xuân Trường tiếp tục thành công trên con đường đã lựa chọn, làm giàu cho gia đình và tạo việc làm thường xuyên cho 15 công nhân, với thu nhập bình quân 7 triệu đồng/người/tháng, góp sức xây dựng quê hương giàu mạnh.
Thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến
Về vùng đất Mai Sơn, trên các cánh đồng, triền đồi, người nông dân vẫn đang rộn ràng mùa thu hoạch. Những chuyến xe chở đầy nông sản nối đuôi nhau về nhà máy, đã cho thấy sự thành công của mô hình liên kết sản xuất, đưa nông nghiệp địa phương bứt phá mạnh mẽ và khẳng định vị thế là vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh.
Thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền 2 cấp, khu vực Mai Sơn có 8 xã, gồm: Mai Sơn, Chiềng Mung, Chiềng Sung, Tà Hộc, Chiềng Mai, Phiêng Pằn, Phiêng Cằm và Mường Chanh. Sự tương đồng về điều kiện tự nhiên giữa các xã đã giúp quy hoạch sản xuất có tính kế thừa cao và phát huy hiệu quả rõ rệt.
Đến nay, toàn vùng có 5.400 ha cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao; trên 2.700 ha cây ăn quả theo hướng hữu cơ và 1.217 ha đã được cấp mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu, giá trị trung bình 231 triệu đồng/ha/năm. Bên cạnh đó, nông dân trong vùng phát triển mạnh các chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ cà phê, mía, sắn, rau màu... với tổng diện tích 8.622 ha, duy trì 47 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn trên quy mô gần 2.400 ha.
Nằm dọc trục quốc lộ 6, với lợi thế địa hình bằng phẳng của cao nguyên Nà Sản, đất đai màu mỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho các xã phát triển nông nghiệp gắn với công nghiệp chế biến. Cùng với đó, Khu công nghiệp Mai Sơn với hàng loạt dự án đang hoàn thiện đã tạo nên sức hút đầu tư mạnh mẽ. Từ năm 2020 đến nay, khu vực Mai Sơn đã thu hút 38 dự án, với tổng vốn đăng ký hơn 6.700 tỷ đồng. Ngành công nghiệp chế biến nông sản đang chuyển dịch mạnh mẽ từ chế biến thô sang chế biến sâu, giúp nâng cao giá trị gia tăng và đẩy mạnh xuất khẩu.
Ca sản xuất tại Trung tâm Chế biến rau quả Doveco Sơn La.
Mối liên kết giữa vùng nguyên liệu và doanh nghiệp tại Mai Sơn đang phát huy hiệu quả bền vững, tiêu biểu là Công ty CP Mía đường Sơn La, đã liên kết với hàng trăm hộ dân trồng trên 10.000 ha vùng nguyên liệu mía. Ông Trần Ngọc Hiếu, Tổng Giám đốc Công ty, cho biết: Mỗi năm Công ty đã đầu tư hàng chục tỷ đồng hỗ trợ nông dân trồng mía công làm đất, làm đường, phân bón. Cây mía đã trở thành cây chủ lực trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp, tạo việc làm, thu nhập ổn định cho hơn hàng chục nghìn hộ nông dân ở khu vực Mai Sơn và các vùng phụ cận.
Chính thức hoạt động từ năm 2023, Trung tâm Chế biến rau quả Doveco Sơn La đã tập trung tối ưu hóa giá trị nông sản bằng cách đưa công nghệ hiện đại trực tiếp về vùng nguyên liệu. Năm 2025, việc đưa vào vận hành dây chuyền đồ hộp giấy mới đã đánh dấu bước tiến đột phá trong chiến lược phát triển bền vững của Công ty CP Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao tại địa phương; với vùng nguyên liệu liên kết gần 700 ha, Công ty hiện đã tự chủ được nguồn cung ổn định và chất lượng.
Là một trong những HTX liên kết sản xuất nguyên liệu cho Doveco Sơn La, HTX Hữu cơ Trung Hiếu, xã Chiềng Sung đã liên kết với hơn 700 hộ dân của các khu vực Mai Sơn, Mường La, Yên Châu trồng 850 ha ngô ngọt và đậu tương rau. Bà Đoàn Thị Thủy, Giám đốc HTX, cho biết: Mỗi năm, HTX cung cấp hơn 10.000 tấn nông sản cho Trung tâm Chế biến rau, quả Doveco Sơn La và một số nhà máy chế biến khác trong nước. Khi tham gia, các hộ dân được ứng trước giống và vật tư với giá ưu đãi, đồng thời được hỗ trợ kỹ thuật, giám sát quy trình sản xuất an toàn. HTX cam kết bao tiêu toàn bộ sản phẩm, thu mua theo giá thị trường.
Ca sản xuất tại Nhà máy chế biến VFI Sơn La.
Còn Công ty CP Phúc Sinh Sơn La khẳng định vị thế qua việc hiện đại hóa dây chuyền sản xuất và xây dựng vùng nguyên liệu quy mô 3.000 ha đạt các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe như RA và 4C. Anh Vũ Ngọc Huy, Trưởng phòng Quản lý vùng nguyên liệu, chia sẻ: Công ty đã liên kết chặt chẽ với 876 hộ nông dân tại các xã Chiềng Mai và Mường Chanh trồng 670 ha cà phê ứng dụng công nghệ cao. Vùng nguyên liệu ổn định giúp Phúc Sinh tập trung nâng cao chất lượng và đa dạng hóa hệ sinh thái sản phẩm, tiêu biểu là dòng trà Cascara được chế biến từ vỏ cà phê phục vụ xuất khẩu.
Hệ sinh thái nông nghiệp tại khu vực Mai Sơn càng trở nên hoàn thiện và khép kín với sự góp mặt của các nhà máy chế biến quy mô lớn, như Công ty CP Chế biến nông sản BHL, với chuỗi nhà máy hiện đại, công suất 120.000 tấn tinh bột và 90.000 tấn tinh bột biến tính mỗi năm, đảm bảo thu mua ổn định 70.000 tấn sắn tươi cho nông dân. Nhà máy Thực phẩm VFI Sơn La vừa đi vào hoạt động cũng đóng góp thêm năng lực chế biến 8.000 tấn nông sản tươi hằng năm, tạo động lực quan trọng, thúc đẩy kinh tế khu vực bứt phá và phát triển ngành công nghiệp chế biến.
Những chuyến xe hối hả về nhà máy hôm nay chính là “quả ngọt” từ mối liên kết cộng sinh bền chặt giữa doanh nghiệp và nông dân. Sự hiện diện của các nhà máy chế biến với dây chuyền sản xuất hiện đại, Mai Sơn đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một nền nông nghiệp công nghệ cao, khẳng định vị thế trọng điểm trong hiện đại hóa nông nghiệp địa phương.
Phát triển nông nghiệp bền vững, ứng dụng công nghệ cao
Sơn La có điều kiện tự nhiên đa dạng, địa hình cao nguyên, khí hậu ôn hòa, đất đai rộng lớn, do đó, tỉnh đã chủ động tái cơ cấu sản xuất nông nghiệp theo vùng sinh thái, tập trung phát triển các cây trồng chủ lực, giúp nông dân khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai, khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, chuyển sang hình thành các vùng sản xuất tập trung, áp dụng tiến bộ kỹ thuật và tổ chức chuỗi giá trị, nâng cao giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích. Đến nay, toàn tỉnh có trên 85.000 ha cây ăn quả; 24.300 ha cà phê; 5.850 ha chè; 43.500 ha sắn; gần 10.000 ha mía đường.
Các đồng chí lãnh đạo tỉnh thăm mô hình cam Navel tại phường Vân Sơn. Ảnh: Thanh Huyền
Năm năm qua, nông nghiệp Sơn La duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 3,44%/năm, chiếm khoảng 23% cơ cấu kinh tế của tỉnh; giá trị thu nhập bình quân trên 1 ha đất trồng trọt tăng hơn 10%/năm, đạt khoảng 85 triệu đồng/ha. Đặc biệt, tỷ trọng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm khoảng 10% tổng giá trị toàn ngành, cho thấy hướng đi đúng đắn trong tổ chức lại sản xuất nông nghiệp. Nhiều sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh ngày càng khẳng định được vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.
Anh Trần Như Kiên, Giám đốc Hợp tác xã Phương Nam, xã Lóng Phiêng, cho biết: Từ 80 ha nhãn ban đầu, HTX liên kết với 23 hộ gia đình trong vùng mở rộng diện tích trồng nhãn lên 303 ha, trở thành vùng trồng nhãn chuyên canh lớn. Nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX đã chuyển giao kỹ thuật cho các thành viên và các hộ liên kết áp dụng vào thực tế sản xuất nhãn chín muộn, như: Khoanh gốc, tiện cành để hãm sự phát triển của cây, lùi thời gian ra hoa, đậu quả; thường xuyên theo dõi lộc, lá của cây, điều chỉnh chế độ dinh dưỡng hợp lý. Toàn bộ diện tích nhãn trong vùng sản xuất của HTX được cấp chứng nhận an toàn thực phẩm, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu.
Tương tự, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Ngọc Hoàng, xã Tà Hộc, thành lập từ tháng 3/2016, hiện có 215 thành viên, trồng trên 350 ha cây ăn quả các loại, trong đó, chủ yếu là thanh long 300 ha, sản lượng đạt hơn 1.200 tấn quả mỗi năm. Ông Nguyễn Quang Vinh, Giám đốc Hợp tác xã, cho biết: HTX tích cực tham gia các hội chợ, hội nghị kết nối cung - cầu, xúc tiến thương mại để quảng bá sản phẩm. Nhờ tổ chức sản xuất theo tiêu chuẩn và liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, mỗi năm HTX xuất khẩu gần 1.000 tấn thanh long sang thị trường Pháp, Hà Lan, Italia và nhiều quốc gia thuộc khối EU.
Ông Vũ Tiến Đĩnh, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, cho biết: Trên cơ sở phát huy lợi thế vùng và sản xuất hàng hóa tập trung, Sơn La xác định ứng dụng khoa học, công nghệ là khâu đột phá nhằm nâng cao năng suất, chất lượng nông sản và khả năng cạnh tranh trên thị trường. Tỉnh đã tập trung xây dựng khung pháp lý, huy động và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực để thúc đẩy phát triển nông nghiệp công nghệ cao.
Một trong những giải pháp trọng tâm là rà soát quy hoạch sử dụng đất, tạo điều kiện tích tụ ruộng đất và dự kiến chuyển đổi khoảng 190.000 ha đất lâm nghiệp chưa có rừng sang sản xuất nông - lâm kết hợp, nhằm tối ưu hóa tài nguyên đất, cải thiện sinh kế cho người dân. Bên cạnh đó, tỉnh đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển chăn nuôi, dược liệu, liên kết chuỗi giá trị, qua đó thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, tổ chức lại sản xuất và nâng cao chất lượng nông sản theo hướng an toàn, bền vững. Đến nay, việc cơ giới hóa đã đạt 100% ở khâu làm đất đối với cây mía, chè, cao su và trên 50% đối với các loại cây trồng khác. Cùng với đó, tỉnh hỗ trợ áp dụng các công nghệ hiện đại như tưới nhỏ giọt, tưới phun, nhà lưới, nhà kính; đưa vào sản xuất nhiều giống cây ăn quả mới có năng suất, chất lượng cao.
Vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao tại phường Mộc Sơn.
Bên cạnh đó, tỉnh đẩy mạnh chuyển đổi số trong nông nghiệp, coi đây là giải pháp quan trọng để minh bạch hóa và chuẩn hóa quy trình sản xuất. Hỗ trợ xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho 62 sản phẩm nông nghiệp và 69 sản phẩm, hàng hóa khác; quản lý chương trình OCOP qua nền tảng số; chú trọng đăng ký và bảo hộ các nhãn hiệu chứng nhận trong nước và quốc tế. Đến nay, toàn tỉnh có đã có 3.209 ha được áp dụng hệ thống tưới phun, tưới nhỏ giọt cho cây ăn quả, cây công nghiệp; xây dựng được hơn 115,5 ha nhà lưới, nhà kính, nhà màng; diện tích cây trồng được chứng nhận hữu cơ đạt 264,8 ha, 5.596 ha được cấp chứng nhận VietGap; 23.448 lượt ha cà phê được cấp chứng nhận sản xuất bền vững.
Tỉnh đã công nhận 9 vùng nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao với các sản phẩm chủ lực như chè, bò sữa, cà phê, na, xoài, nhãn, mận hậu; xây dựng 262 chuỗi cung ứng nông sản an toàn; 31 sản phẩm được bảo hộ sở hữu trí tuệ; 218 mã số vùng trồng trên diện tích trên 2.800 ha; 214 sản phẩm OCOP đạt hạng cấp tỉnh và quốc gia. Các sản phẩm nông sản của tỉnh đã có mặt tại 21 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó nhiều thị trường khó tính yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc.
Nguồn: V.N (TỔNG HỢP)/Theo baosonla.vn