Việt Nam vẫn duy trì những lợi thế quan trọng ở phân khúc chế biến sâu và sản phẩm giá trị gia tăng cao.

Tăng cơ hội từ thị trường Hoa Kỳ

Năm 2025, dù gặp nhiều sóng gió, song tổng kim ngạch xuất khẩu tôm của Việt Nam vẫn đạt 4,6 tỷ USD, tăng mạnh 19% so với năm trước đó. Đây cũng là mức cao nhất từ trước tới nay mà ngành tôm Việt Nam ghi nhận.

Trong năm vừa qua, Trung Quốc và Hoa Kỳ là hai thị trường nhập khẩu tôm Việt Nam lớn nhất, với kim ngạch lần lượt đạt 1,23 tỷ USD (tăng 61%) và 796 triệu USD (tăng 5%).

Đáng chú ý, con tôm Việt Nam vừa nhận tin vui lớn từ thị trường Hoa Kỳ khi Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) đã có kết quả cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 19 (POR19) đối với lệnh thuế chống bán phá giá áp cho tôm nước ấm đông lạnh xuất khẩu từ Việt Nam, giai đoạn từ 1/2/2023 đến 31/1/2024.

Theo kết quả cuối cùng mà DOC công bố, hai doanh nghiệp Việt Nam là Công ty cổ phần Thuỷ sản Sóc Trăng (STAPIMEX) và Công ty Thông Thuận (bao gồm cả Thông Thuận Cam Ranh), cơ quan chức năng Hoa Kỳ áp mức thuế biên độ phán xét (AFA) đối với nhóm này là 25,76%, trong khi mức thuế ký quỹ (cash deposit) sau khi trừ trợ cấp xuất khẩu là 25,46%. Đây là mức thuế đánh trực tiếp lên các lô tôm xuất khẩu của hai công ty nêu trên khi vào thị trường Hoa Kỳ.

Đối với nhóm doanh nghiệp đủ điều kiện hưởng mức thuế riêng biệt nhưng không bị kiểm tra bắt buộc, DOC áp mức biên độ 4,58% và mức ký quỹ 4,28%.

Kết quả cuối cùng này so với kết quả sơ bộ đã có sự thay đổi tích cực. Bởi, theo kết quả sơ bộ vào tháng 6/2025, toàn bộ 22 doanh nghiệp Việt Nam, bao gồm STAPIMEX, bị áp mức thuế sơ bộ lên tới 35,29% - mức cao kỷ lục trong lịch sử hơn 19 năm thực hiện POR của vụ kiện tôm chống bán phá giá từ Việt Nam sang Hoa Kỳ.

Việc DOC điều chỉnh giảm mức thuế cuối cùng là dấu hiệu tích cực, góp phần giảm áp lực chi phí đối với doanh nghiệp xuất khẩu và tạo điều kiện thuận lợi hơn khi thương thảo hợp đồng, duy trì nguồn cung sang thị trường Hoa Kỳ.

Tôm hùm xanh là “đầu kéo”

Ngoài thị trường Hoa Kỳ, con tôm “tỷ đô” của Việt Nam cũng nhận tin vui từ thị trường Trung Quốc. Theo đó, Việt Nam đã vượt qua Canada để trở thành nhà cung cấp tôm hùm lớn nhất cho quốc gia tỷ dân này.

Cụ thể, số liệu của Tổng cục Hải quan Trung Quốc cho thấy, năm 2025, Việt Nam vươn lên dẫn đầu xuất khẩu tôm hùm vào Trung Quốc với 24.067 tấn, chiếm khoảng 34,5%, trong khi Canada giảm còn 15.355 tấn, thị phần khoảng 22%.

Bước sang tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc đạt khoảng 100,2 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm ngoái. 

Trước đó, trong năm 2024, trong tổng lượng tôm hùm nhập khẩu của Trung Quốc, Canada xếp vị trí thứ nhất với 44%, Việt Nam đứng thứ hai với khoảng 18%.

Theo số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu tôm sang thị trường Trung Quốc (bao gồm cả Hong Kong) đạt 1,23 tỷ USD. Trong đó, tôm hùm xanh là “đầu kéo” vượt trội khi đạt 840 triệu USD, tăng 131% so với 2024.

Bước sang tháng 1/2026, xuất khẩu tôm hùm xanh của Việt Nam sang thị trường này đạt khoảng 100,2 triệu USD, tăng 6% so với cùng kỳ năm ngoái. Những con số này cho thấy đà tiêu thụ vẫn đang tốt ngay từ đầu 2026, dù thị trường đã bước sang giai đoạn cạnh tranh cao hơn.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP), dù xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc đang giữ nhịp tốt, nhưng từ tháng 3/2026, nếu tôm hùm Canada chính thức được gỡ mức thuế 25%, mặt bằng cạnh tranh tại thị trường tỷ dân này có thể thay đổi nhanh. Khi đó, Canada có động lực “giành lại” thị phần ở các kênh nhà hàng cao cấp và quà biếu, trong khi Úc tiếp tục củng cố sự hiện diện sau khi thương mại được khôi phục.

Trong bối cảnh tiêu dùng Trung Quốc phân hóa, nhóm hàng cao cấp vẫn còn dư địa tăng trưởng. Song, doanh nghiệp Việt Nam muốn giữ đà cần đi theo hướng ổn định chất lượng, chuẩn hóa quy cách, tối ưu logistics hàng sống/tươi và tăng kết nối trực tiếp với các mạng lưới phân phối hiện đại.

Tập trung phân khúc chất lượng cao và đáp ứng tiêu chuẩn “xanh”

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Việt Nam vẫn duy trì những lợi thế quan trọng ở phân khúc chế biến sâu và sản phẩm giá trị gia tăng cao. Các tiêu chuẩn chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu bền vững và kinh nghiệm đáp ứng các quy định khắt khe của thị trường EU tiếp tục là điểm mạnh của ngành tôm trong nước. Đây là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam giữ vững vị thế ở các phân khúc trung và cao cấp, thay vì tham gia cuộc đua giá thấp.

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng quyết liệt, hướng đi phù hợp của doanh nghiệp tôm Việt Nam là nâng tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu, giảm phụ thuộc vào tôm nguyên liệu đông lạnh và tận dụng tối đa lợi thế thuế quan từ EVFTA. Đồng thời, cần mở rộng thêm các thị trường tiềm năng như Nhật Bản, Hàn Quốc và khối Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) để đa dạng hóa đầu ra, giảm rủi ro tập trung.

Bên cạnh đó, đầu tư mạnh vào tiêu chuẩn bền vững, ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị), truy xuất nguồn gốc và các chứng nhận “xanh” sẽ trở thành yếu tố khác biệt mang tính chiến lược. Trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh của ngành tôm Việt Nam sẽ không còn nằm ở quy mô hay chi phí thấp, mà ở giá trị gia tăng, thương hiệu và chất lượng bền vững. Đây là những yếu tố quyết định vị thế dài hạn của tôm Việt Nam trên thị trường thế giới./.