Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) vừa có bài viết tặng Hội Làm vườn Việt Nam, như một lời tri ân những người âm thầm chăm cây, để đất còn xanh, để làng còn vườn, và để con người còn chỗ dựa mỗi khi muốn quay về với điều căn bản nhất: sống cùng thiên nhiên, không phải đối đầu với thiên nhiên.

Tạp chí Kinh tế nông thôn xin gửi tới quý bạn đọc, người làm vườn và bà con nông dân bài viết của Phó Chủ tịch Quốc hội.

Có lẽ, trong tất cả những việc con người làm với đất, làm vườn là việc đòi hỏi nhiều kiên nhẫn nhất.

Không ồn ào như nhà máy. Không vội vã như thương trường. Làm vườn bắt đầu bằng việc cúi xuống, chạm tay vào đất, và chấp nhận đi theo nhịp của cây.

Lịch sử làm vườn - lịch sử của sự ở lại

Từ rất sớm, con người đã biết trồng cây. Nhưng làm vườn chỉ thật sự xuất hiện khi con người quyết định ở lại lâu dài với một mảnh đất.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan trò chuyện với chủ vườn bưởi ở làng Đại Đồng, xã Ngọc Lương, huyện Yên Thủy (tỉnh Hòa Bình). Ảnh: tư liệu, chụp trước thời điểm thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp; trước thời điểm Bộ trưởng được bầu giữ chức Phó Chủ tịch Quốc hội.

Những khu vườn cổ ở Lưỡng Hà, Ba Tư, Trung Hoa, những vườn tu viện châu Âu thời Trung cổ, những khu vườn thiền ở Nhật Bản, hay những mảnh vườn nhỏ sau nhà ở làng quê Việt Nam đều chung một tinh thần: Con người không thống trị thiên nhiên, mà tìm cách sống hài hòa với nó.

Vườn là nơi con người trồng cây, nhưng cũng là nơi trồng tính cách: kiên nhẫn, tiết độ, biết chờ đợi.

Cây dạy con người bài học về thời gian

Không có cây nào lớn nhanh chỉ trong một mùa.

Không có khu vườn nào xanh nếu người làm vườn nóng ruột.

Cây dạy con người hiểu rằng: có giai đoạn phải âm thầm nuôi rễ, có giai đoạn phải tỉa bỏ cành dư, có giai đoạn phải chấp nhận cây chưa ra trái. Trong một thế giới quen với tăng trưởng nhanh, làm vườn nhắc ta về giá trị của tăng trưởng bền.

Tư duy kỹ thuật: làm vườn là hiểu hệ sinh thái nhỏ

Làm vườn không chỉ là trồng cây đúng kỹ thuật, mà là hiểu mối quan hệ giữa cây - đất - nước - côn trùng - con người.

Một khu vườn tốt không phải là vườn “sạch trơn”, mà là vườn có đời sống: có giun đất, có ong bướm, có cỏ được giữ lại đúng chỗ. Người làm vườn giỏi không cố kiểm soát mọi thứ, mà biết can thiệp vừa đủ.

Giống như nuôi dạy một đứa trẻ, quá chặt thì ngột ngạt, quá buông thì lạc hướng.

Tư duy kinh tế: khu vườn là tài sản dài hạn

Kinh tế vườn không giống kinh tế chụp giật.

Một cây ăn trái phải vài năm mới cho thu.

Một khu vườn tốt là kết quả của tích lũy.

Làm vườn vì thế dạy ta cách nhìn giá trị dài hạn: đầu tư cho đất là đầu tư cho tương lai, đầu tư cho giống là đầu tư cho nhiều mùa sau, đầu tư cho uy tín là đầu tư cho thị trường bền vững.

Khu vườn không chỉ tạo ra nông sản, mà tạo ra niềm tin, thứ vốn vô hình nhưng quý nhất.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan thăm mô hình nuôi cá linh kết hợp trồng lúa ở tỉnh Đồng Tháp, (Ảnh: tư liệu).

Tư duy văn hóa: khu vườn là ký ức sống

Ở nhiều làng quê Việt Nam, vườn không chỉ để hái trái. Vườn là nơi ông bà trồng cây khi con cháu chào đời. Là nơi treo võng trưa hè. Là nơi mâm cơm có rau hái sau nhà, trái cây bẻ từ cành quen.

Mất khu vườn, không chỉ mất sinh kế, mà mất một phần ký ức cộng đồng.

Giữ vườn, là giữ lại mối liên kết giữa con người với đất.

Tư duy xã hội: làm vườn là làm cộng đồng

Một khu vườn đơn lẻ có thể xanh. Nhưng nhiều khu vườn kết nối mới tạo thành vùng sinh thái mạnh.

Khi người làm vườn biết chia sẻ kinh nghiệm, liên kết tiêu thụ, cùng giữ chuẩn mực chất lượng, thì khu vườn vượt ra khỏi hàng rào tre, trở thành không gian kinh tế - văn hóa - xã hội.

Làm vườn, suy cho cùng, là một cách xây dựng cộng đồng từ gốc rễ.

…Và khu vườn mở cửa cho thế hệ mai sau

Ngày nay, khu vườn không chỉ để thu hoạch, mà còn để đón người bước vào.

Vườn trải nghiệm là nơi đứa trẻ lần đầu biết mùi đất ẩm sau cơn mưa, biết vì sao hạt giống phải nằm yên rất lâu trước khi nảy mầm, biết rằng trái ngọt không rơi từ trên kệ xuống, mà đi qua bao ngày nắng gió. Ở đó, bài học không nằm trên bảng, mà nằm trong từng luống rau, từng gốc cây.

Học sinh học sinh học bằng cách quan sát lá, học toán bằng cách đếm ngày sinh trưởng, học đạo đức bằng việc không bẻ cành non, không giẫm lên mầm nhỏ. Vườn giáo dục vì thế trở thành một lớp học mở, nơi thầy cô không giảng nhiều, mà để cây nói thay mình.

Người lớn bước vào vườn để hiểu lại điều tưởng đã quen. Trẻ nhỏ bước ra khỏi vườn với một câu hỏi mới: Làm sao để sống chậm hơn mà vẫn đi xa hơn?

Khi khu vườn biết kể chuyện, khi người làm vườn trở thành người dẫn đường, thì làm vườn không chỉ là sinh kế, mà là gieo mầm tri thức, gieo mầm nhân cách.

Đó là lúc khu vườn vượt qua hàng rào tre, đi vào trường học, đi vào cộng đồng, đi vào ký ức của một thế hệ. Và có lẽ, giữ được những khu vườn như thế, là cách bền vững nhất để giữ tương lai xanh, bắt đầu từ một mầm nhỏ, được chăm sóc bằng tư duy làm vườn khai mở.

Lời nhắn gửi

Trong thời đại công nghệ, làm vườn không phải là quay về quá khứ, mà là đi tới tương lai một cách tỉnh táo hơn. Công nghệ có thể giúp đo đất, theo dõi cây, kết nối thị trường. Nhưng tư duy làm vườn vẫn cần giữ lại: sự tôn trọng tự nhiên, nhịp sống chậm, và đạo đức với đất.

Tặng Hội Làm vườn Việt Nam bài viết này, như một lời tri ân những người âm thầm chăm cây, để đất còn xanh, để làng còn vườn, và để con người còn chỗ dựa mỗi khi muốn quay về với điều căn bản nhất: sống cùng thiên nhiên, không phải đối đầu với thiên nhiên.

Nguồn: LÊ MINH HOAN