Từ liên kết chuỗi đến nâng tầm nông sản Ninh Bình

Liên kết để ổn định đầu ra

Trên vùng đất bãi ven sông Châu, HTX Nông sản sạch Bảo An, xã Vĩnh Trụ, đang từng bước hình thành vùng sản xuất rau, củ, quả theo hướng an toàn, gắn chặt với thị trường tiêu thụ. Với diện tích sản xuất khoảng 5 ha, HTX liên kết với Công ty TNHH Đầu tư sản xuất phát triển nông nghiệp WinEco để đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị WinMart, Go!, các cửa hàng nông sản an toàn và bếp ăn tập thể.

Không dừng ở diện tích sản xuất của HTX, để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về sản lượng và chủng loại, HTX Nông sản sạch Bảo An còn tổ chức liên kết với các hộ dân, từng bước mở rộng vùng sản xuất tập trung lên hơn 100 ha.

Điểm đáng chú ý trong mô hình này là sản xuất được tổ chức trên cơ sở nhu cầu của thị trường. Thay vì gieo trồng theo kinh nghiệm hoặc chạy theo biến động giá cả, người sản xuất được định hướng về chủng loại, sản lượng, thời vụ và yêu cầu chất lượng ngay từ đầu vụ.

Hiệu quả của phương thức này thể hiện rõ qua từng mùa sản xuất. Tại các vùng rau, củ, quả liên kết, phần lớn sản phẩm được HTX Nông sản sạch Bảo An thu mua, góp phần hạn chế tình trạng ùn ứ, khó tiêu thụ khi vào chính vụ. Giá sản phẩm cũng được duy trì cao hơn thị trường tự do khoảng 3 - 5%, tạo thêm động lực để người dân duy trì sản xuất theo quy trình và yêu cầu của chuỗi.

Theo ông Nguyễn Viết Hùng, Giám đốc HTX Nông nghiệp Hạ Vỹ, xã Vĩnh Trụ, HTX hiện duy trì gần 10 ha sản xuất liên kết với HTX Nông sản sạch Bảo An. Tham gia chuỗi liên kết giúp xã viên không chỉ ổn định đầu ra mà còn chủ động xây dựng kế hoạch gieo trồng, bố trí cơ cấu cây trồng phù hợp và kiểm soát sản lượng, chất lượng nông sản.

Hiệu quả kinh tế từ liên kết cũng được thể hiện khá rõ. Riêng diện tích trồng hành lá, bình quân đạt từ 12 - 15 triệu đồng/sào/vụ, có thời điểm đạt hơn 30 triệu đồng/sào/vụ.

“Tham gia chuỗi liên kết, bà con không còn phải loay hoay tìm đầu ra hay thấp thỏm về giá cả như trước, mà yên tâm sản xuất theo hợp đồng đã ký kết”, ông Hùng chia sẻ.

Ở góc độ HTX đầu mối, ông Trần Ngọc Hiếu, Giám đốc HTX Nông sản sạch Bảo An, cho biết HTX xác định xây dựng và phát triển chuỗi liên kết sản xuất, tiêu thụ với các địa phương, vùng sản xuất là hướng đi lâu dài. Mục tiêu là hình thành mối liên kết hài hòa lợi ích giữa HTX, người sản xuất và đơn vị tiêu thụ.

Hiện, mỗi ngày, HTX cung cấp từ 2 - 4 tấn nông sản các loại cho hệ thống WinMart, Go!, các bếp ăn tập thể và cửa hàng nông sản an toàn trong tỉnh. Thời gian tới, HTX tiếp tục mở rộng vùng liên kết, nâng cao chất lượng sản phẩm và tìm kiếm thêm các kênh tiêu thụ ổn định.

Theo ông Trần Ngọc Hiếu, khi vùng nguyên liệu được tổ chức bài bản, sản lượng và chất lượng được kiểm soát, HTX sẽ có điều kiện nâng cao khả năng đáp ứng thị trường, đồng thời gia tăng giá trị nông sản và thu nhập cho người sản xuất.

Liên kết để ổn định đầu ra

Tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường

Không chỉ ở vùng rau, củ, quả, liên kết sản xuất và tiêu thụ đang được các HTX tại Ninh Bình mở rộng sang nhiều nhóm sản phẩm khác.

HTX Nông sản an toàn Liên Hiệp, phường Lý Thường Kiệt, hiện duy trì sản xuất, cung ứng nông sản theo hợp đồng trên diện tích hơn 4 ha. Trong đó, hơn 1 ha được sử dụng để trồng khoai tây và rau làm nguyên liệu chế biến theo hợp đồng với Công ty TNHH Thực phẩm PepsiCo Việt Nam. Phần diện tích còn lại được bố trí trồng rau, củ, quả cung ứng cho các bếp ăn tập thể và cửa hàng nông sản an toàn trên địa bàn tỉnh.

Việc sản xuất theo hợp đồng tạo ra thay đổi căn bản trong cách tổ chức sản xuất của HTX. Cơ cấu cây trồng, thời vụ, diện tích và sản lượng được tính toán dựa trên yêu cầu của thị trường thay vì chỉ căn cứ vào tập quán canh tác.

Ông Phạm Hoàng Hiệp, Giám đốc HTX Nông sản an toàn Liên Hiệp cho biết, thực hiện sản xuất theo hợp đồng giúp HTX chủ động xây dựng kế hoạch, bố trí cơ cấu và thời vụ phù hợp, bảo đảm nguồn cung theo yêu cầu của đối tác.

Các lứa rau, củ được bố trí trồng gối vụ, tạo nguồn sản phẩm liên tục trong mùa sản xuất. Cách làm này không chỉ giúp sử dụng hiệu quả diện tích đất mà còn nâng cao khả năng đáp ứng đơn hàng về sản lượng, chất lượng và thời gian giao hàng.

Thực tế từ các mô hình cho thấy, khi liên kết được tổ chức chặt chẽ, HTX không còn đơn thuần là nơi tập hợp các hộ sản xuất mà từng bước trở thành cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp và thị trường. HTX đảm nhận vai trò tổ chức sản xuất, kiểm soát quy trình, tập hợp sản lượng và kết nối tiêu thụ, qua đó nâng cao vị thế của người sản xuất trong chuỗi giá trị.

Tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường

Hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, thời gian qua, tổ chức sản xuất nông nghiệp trên địa bàn tỉnh từng bước được đổi mới theo hướng tăng cường hợp tác, liên kết. Nhiều mô hình liên kết sản xuất gắn với chế biến và tiêu thụ được hình thành, mở rộng, góp phần thúc đẩy sản xuất theo chuỗi giá trị.

Đến nay, toàn tỉnh đã xây dựng và phát triển 123 chuỗi liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ; tỷ lệ giá trị sản phẩm nông, lâm nghiệp và thủy sản được sản xuất dưới các hình thức hợp tác và liên kết đạt 25%.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Trần Anh Dũng, sau khi hợp nhất, Ninh Bình có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển toàn diện các lĩnh vực kinh tế, trong đó nông nghiệp có điều kiện mở rộng quy mô, đa dạng hóa sản phẩm nhờ quỹ đất nông nghiệp lớn và hệ thống sản phẩm chủ lực, đặc sản, sản phẩm có lợi thế cạnh tranh.

Nhiều nông sản, thực phẩm của tỉnh từng bước khẳng định thương hiệu trên thị trường trong nước; một số sản phẩm đã tiếp cận và xây dựng thương hiệu trên thị trường quốc tế. Đây là nền tảng quan trọng để Ninh Bình tiếp tục tổ chức lại sản xuất theo hướng hàng hóa quy mô lớn, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản.

Trong Đề án cơ cấu lại ngành Nông nghiệp giai đoạn 2026 - 2030, Ninh Bình xác định tổ chức lại sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, hiện đại hóa và sản xuất lớn, lấy liên kết chuỗi giá trị làm trục xuyên suốt. Trong đó, doanh nghiệp nông nghiệp được định hướng trở thành lực lượng đầu tàu dẫn dắt nông dân tham gia chuỗi giá trị; HTX kiểu mới giữ vai trò tổ chức sản xuất, kết nối các hộ dân với doanh nghiệp và thị trường.

Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030, tỷ lệ giá trị sản phẩm nông, lâm nghiệp và thủy sản được sản xuất dưới hình thức hợp tác và liên kết đạt 30 - 40%.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Ninh Bình định hướng chuyển mạnh từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp; tổ chức sản xuất dựa trên nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn chất lượng và khả năng tiêu thụ. Cùng với đó là củng cố, phát triển và nhân rộng các mô hình HTX kiểu mới gắn với sản xuất nông nghiệp an toàn, nông nghiệp hữu cơ và phát triển các chuỗi giá trị sản phẩm, hàng hóa chủ lực.

Việc thúc đẩy liên kết giữa các chủ thể từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ được xem là giải pháp quan trọng để khắc phục những điểm nghẽn của sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ. Khi doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi, người nông dân có thêm cơ sở để điều chỉnh sản xuất theo nhu cầu thực tế; HTX có điều kiện phát huy vai trò tổ chức và kết nối; còn doanh nghiệp chủ động hơn về nguồn nguyên liệu.

Hướng tới sản xuất hàng hóa quy mô lớn

Tỉnh cũng tập trung hỗ trợ nông dân tiếp cận thị trường, nguồn vốn và ứng dụng khoa học công nghệ, từng bước nâng quy mô sản xuất, tham gia HTX và liên kết với doanh nghiệp. Các HTX nông nghiệp được ưu tiên hỗ trợ ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, liên kết sản xuất - tiêu thụ và tham gia phát triển các vùng nguyên liệu tập trung.

Cùng với đó, Ninh Bình khuyến khích phát triển các chuỗi giá trị gắn với du lịch nông thôn, làng nghề và sản phẩm OCOP; nhân rộng những mô hình liên kết hiệu quả, mô hình thuê, gom, tích tụ ruộng đất để hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tập trung.

Mục tiêu đến năm 2030, toàn tỉnh có 143 chuỗi tiêu biểu với sự liên kết chặt chẽ giữa các khâu sản xuất, chế biến và tiêu thụ; sản phẩm có thương hiệu, giá trị gia tăng cao, sức cạnh tranh tốt trên thị trường trong nước và đáp ứng yêu cầu mở rộng xuất khẩu.

Từ những cánh đồng rau, củ, quả đến vùng nguyên liệu phục vụ chế biến, các mô hình liên kết đang cho thấy hướng đi phù hợp để nông nghiệp Ninh Bình chuyển từ sản xuất theo khả năng sang sản xuất theo nhu cầu. Khi “đầu ra” được đặt ngay từ khâu tổ chức sản xuất, giá trị nông sản không chỉ nằm ở sản lượng thu hoạch mà còn được gia tăng thông qua chất lượng, thương hiệu, chế biến và khả năng tham gia sâu hơn vào thị trường.