Đà Nẵng đang từng bước xây dựng định hướng phát triển ngành công nghiệp về cây trồng làm dược liệu theo chuỗi giá trị khép kín, từ bảo tồn nguồn gen, phát triển vùng trồng, nghiên cứu khoa học đến sản xuất, thương mại và xuất khẩu. Với Sâm Ngọc Linh giữ vai trò chủ lực cùng nguồn tài nguyên dược liệu đa dạng, thành phố kỳ vọng khai thác hiệu quả lợi thế sinh thái đặc thù, tạo nền tảng cho một ngành công nghiệp dược liệu hiện đại và có sức cạnh tranh cao.

Xây dựng nền móng từ vùng nguyên liệu đến công nghiệp chế biến

Theo Đề án Phát triển và hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu, lấy Sâm Ngọc Linh làm cây trồng chủ lực do UBND thành phố Đà Nẵng ban hành, mục tiêu đặt ra là đưa địa phương trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia, đồng thời là đầu mối nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và giao dịch dược liệu hàng đầu Việt Nam. Xa hơn, Đà Nẵng hướng đến phát triển thành trung tâm sản xuất các sản phẩm dược liệu chất lượng cao của châu Á, kết hợp với các hoạt động du lịch dược liệu và chăm sóc sức khỏe phục vụ thị trường quốc tế.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố xác định phát triển vùng nguyên liệu theo hướng tập trung, bảo đảm chất lượng, gắn với nhiệm vụ bảo tồn nguồn gen và sử dụng tài nguyên bền vững là một trong những ưu tiên hàng đầu.

Theo quy hoạch bảo tồn và phát triển Sâm Ngọc Linh giai đoạn 2018–2025, định hướng đến năm 2030, diện tích quy hoạch dành cho loại cây dược liệu quý này đạt 17.000 ha. Trong đó, 2.000 ha được bố trí phục vụ bảo tồn tại khu vực có độ cao từ 2.000 m trở lên; 15.000 ha còn lại dành cho phát triển vùng trồng ở độ cao từ 1.200–2.000 m. Các khu vực trọng điểm gồm những xã Trà Linh, Trà Leng, Trà Tập, Nam Trà My và Trà Vân.

Đề án Phát triển và hình thành Trung tâm công nghiệp dược liệu, lấy Sâm Ngọc Linh làm cây trồng chủ lực

Hiện nay, Đà Nẵng có hơn 10 doanh nghiệp tham gia thu mua và chế biến Sâm Ngọc Linh, từng bước đưa nhiều sản phẩm ra thị trường. Dù vậy, quy mô tiêu thụ nguyên liệu của các doanh nghiệp vẫn còn khiêm tốn, chủng loại sản phẩm chưa phong phú và hoạt động chế biến sâu chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Đây là những hạn chế cần được khắc phục để nâng cao giá trị kinh tế của nguồn dược liệu đặc hữu.

Trên cơ sở đó, Đề án đặt ra định hướng xây dựng khu công nghiệp chuyên ngành dược liệu, tạo điều kiện thu hút các nhà đầu tư có năng lực trong lĩnh vực dược phẩm, công nghệ sinh học và chế biến chuyên sâu. Hệ thống sản xuất dự kiến bao gồm các nhà máy đáp ứng tiêu chuẩn GMP quốc tế, cơ sở chiết xuất và tinh chế hoạt chất, dây chuyền bào chế thuốc, sản xuất thực phẩm bảo vệ sức khỏe, mỹ phẩm sinh học cùng nhiều sản phẩm chăm sóc sức khỏe có giá trị gia tăng cao.

Cùng với phát triển hạ tầng sản xuất, thành phố sẽ thúc đẩy nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ tiên tiến và tăng cường năng lực đổi mới sáng tạo. Những lĩnh vực được chú trọng gồm nghiên cứu hoạt chất, công nghệ nhân giống, nuôi cấy mô, công nghệ gen, công nghệ nano và sinh học phân tử.

Đề án cũng định hướng hình thành Viện nghiên cứu sâm và dược liệu, cơ quan kiểm nghiệm dược liệu và Sâm Ngọc Linh cấp quốc gia, cùng Trung tâm đổi mới sáng tạo dược liệu. Các thiết chế này được kỳ vọng tạo nền tảng khoa học và công nghệ phục vụ quá trình phát triển ngành, từ nghiên cứu cơ bản đến hoàn thiện sản phẩm thương mại.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý vùng trồng và kiểm soát chất lượng sản phẩm. Việc xây dựng mã số vùng trồng, số hóa dữ liệu dược liệu, ứng dụng công nghệ xác thực ADN và triển khai các giải pháp quản lý chuỗi cung ứng sẽ giúp nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, tăng tính minh bạch của thị trường và hạn chế tình trạng hàng giả, hàng kém chất lượng.

Thông qua những giải pháp này, quyền lợi của người trồng dược liệu được bảo vệ tốt hơn, trong khi niềm tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm có nguồn gốc từ Sâm Ngọc Linh và dược liệu bản địa cũng được củng cố.

Về cơ chế thu hút nguồn lực, Đề án đề xuất vận dụng các chính sách ưu đãi đầu tư ở mức cao nhất trong khuôn khổ pháp luật hiện hành. Đồng thời, thành phố sẽ nghiên cứu, kiến nghị Quốc hội và Chính phủ xem xét cho phép áp dụng các cơ chế đặc thù, có tính vượt trội đối với lĩnh vực công nghiệp dược liệu, phù hợp với định hướng xây dựng Đà Nẵng trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu quốc gia.

Các chính sách được thiết kế theo hướng nâng cao sức cạnh tranh so với những trung tâm công nghiệp dược liệu tiên tiến trong khu vực, đồng thời xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, thuận lợi và đủ sức hấp dẫn đối với các doanh nghiệp chiến lược trong nước cũng như quốc tế.

Trong đó, thành phố ưu tiên xem xét miễn, giảm tiền thuê đất, chi phí thuê hạ tầng khu công nghiệp và các khoản phí liên quan trong giai đoạn đầu đối với những dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ sinh học, chế biến sâu dược liệu, sản xuất thuốc và nguyên liệu dược. Các dự án sản xuất mỹ phẩm sinh học, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và phát triển công nghiệp hỗ trợ cũng nằm trong nhóm được định hướng ưu tiên.

Phát triển dược liệu gắn với sinh kế và kinh tế miền núi

Theo lộ trình đề ra, đến năm 2030, Đà Nẵng phấn đấu hoàn thiện những nền tảng ban đầu của Trung tâm công nghiệp dược liệu, từng bước chuẩn hóa vùng nguyên liệu, triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, nâng cao năng lực nghiên cứu, kiểm nghiệm và truy xuất nguồn gốc, đồng thời thu hút các nhà đầu tư chiến lược.

Đề án sẽ góp phần tạo sinh kế ổn định cho đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi phía Tây thành phố.

Trong tầm nhìn đến năm 2045, thành phố hướng đến xây dựng một trung tâm công nghiệp dược liệu có vị thế đáng kể tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Định hướng phát triển không chỉ tập trung vào mở rộng sản xuất và chế biến mà còn chú trọng sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và cải thiện đời sống người dân. Trong đó, mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị kinh tế của tài nguyên rừng, khuyến khích bảo vệ hệ sinh thái tự nhiên, duy trì đa dạng sinh học và tạo sinh kế ổn định cho đồng bào dân tộc thiểu số tại khu vực miền núi phía Tây thành phố.

Bên cạnh Sâm Ngọc Linh, nhiều loại cây dược liệu có giá trị kinh tế và tiềm năng phát triển sẽ được chú trọng, như đảng sâm, sa nhân, ba kích, quế Trà My, giảo cổ lam, lan kim tuyến và các loài dược liệu bản địa khác.

Việc hình thành những vùng trồng tập trung, áp dụng quy trình canh tác theo tiêu chuẩn GACP-WHO, khuyến khích sản xuất hữu cơ và tăng cường hợp tác giữa người dân, hợp tác xã với doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ giải quyết bài toán đầu ra cho sản phẩm. Qua đó, người trồng có điều kiện nâng cao thu nhập, còn doanh nghiệp có thể chủ động nguồn cung nguyên liệu đạt chuẩn, góp phần xây dựng chuỗi sản xuất và cung ứng ổn định, lâu dài.

Song song với phát triển vùng trồng và năng lực chế biến, Đà Nẵng định hướng mở rộng hệ sinh thái thương mại, logistics và du lịch dược liệu. Thành phố sẽ từng bước xây dựng sàn giao dịch dược liệu, phát triển các trung tâm xúc tiến thương mại, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và mở rộng hoạt động xuất khẩu.

Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ được xác định là những thị trường trọng điểm cần hướng đến trong quá trình mở rộng đầu ra cho sản phẩm dược liệu.

Với lợi thế về cảng biển, sân bay quốc tế, mạng lưới logistics và hạ tầng du lịch, Đà Nẵng có điều kiện kết nối hoạt động nghiên cứu, sản xuất và phân phối dược liệu với các loại hình dịch vụ du lịch chuyên biệt. Những sản phẩm và dịch vụ như du lịch dược liệu, du lịch chăm sóc sức khỏe, nghỉ dưỡng phục hồi và chăm sóc sức khỏe cao cấp sẽ mở ra hướng khai thác giá trị mới cho nguồn tài nguyên bản địa.

Theo định hướng này, giá trị của Sâm Ngọc Linh và các loại dược liệu không chỉ nằm ở nguyên liệu thô mà còn được gia tăng thông qua công nghệ chế biến, các sản phẩm có hàm lượng khoa học cao, dịch vụ chăm sóc sức khỏe và trải nghiệm văn hóa gắn với vùng trồng.

Lộ trình triển khai Đề án được chia thành hai giai đoạn chính. Giai đoạn 2026–2030 tập trung tạo dựng nền tảng phát triển, bao gồm hoàn thiện quy hoạch, xây dựng cơ chế chính sách, đầu tư hạ tầng chiến lược, mở rộng vùng nguyên liệu, nâng cao năng lực nghiên cứu và thu hút doanh nghiệp đầu tư.

Trong giai đoạn 2031–2045, trọng tâm sẽ chuyển sang phát triển với quy mô lớn hơn, tăng cường hội nhập quốc tế và từng bước đưa thương hiệu, thị trường cùng chuỗi giá trị dược liệu của Đà Nẵng tham gia sâu hơn vào mạng lưới kinh tế khu vực và thế giới.

Tăng cường điều phối, bảo đảm hiệu quả triển khai Đề án

Để bảo đảm quá trình thực hiện được tổ chức đồng bộ, có trọng tâm và đạt hiệu quả thực chất, Đề án đặt ra yêu cầu thành lập Ban Chỉ đạo cấp thành phố. Trưởng Ban là lãnh đạo UBND thành phố phụ trách lĩnh vực liên quan, chịu trách nhiệm điều phối chung quá trình triển khai các nhiệm vụ phát triển Trung tâm công nghiệp dược liệu gắn với Sâm Ngọc Linh.

Đà Nẵng kỳ vọng từng bước khai thác hiệu quả lợi thế của Sâm Ngọc Linh cùng nguồn dược liệu phong phú.

Ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng cho biết, Ban Chỉ đạo sẽ thực hiện nhiệm vụ tham mưu, chỉ đạo và phối hợp giữa các ngành, đồng thời theo dõi, giám sát tiến độ thực hiện những chương trình và dự án trọng điểm thuộc Đề án.

Bên cạnh đó, cơ quan này có trách nhiệm kịp thời nhận diện, xử lý hoặc đề xuất giải pháp tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Việc nghiên cứu, kiến nghị các cơ chế và chính sách cần thiết cũng là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm các mục tiêu phát triển được thực hiện đúng định hướng và tiến độ.

Thành phần lãnh đạo Ban Chỉ đạo dự kiến có các Phó Trưởng Ban là đại diện lãnh đạo Sở Y tế, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Công Thương, Sở Khoa học và Công nghệ. Các thành viên còn lại gồm đại diện những sở, ban, ngành, cơ quan và đơn vị có liên quan.

Ban Chỉ đạo sẽ vận hành theo cơ chế phối hợp liên ngành, tạo sự liên kết giữa các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức nghiên cứu khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và người dân địa phương.

Cách thức tổ chức này nhằm huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội, tăng cường tính thống nhất trong quản lý, đồng thời tạo điều kiện để các chương trình, dự án được triển khai xuyên suốt từ khâu phát triển nguyên liệu đến nghiên cứu, chế biến, thương mại và xuất khẩu.

Với định hướng phát triển đồng bộ từ vùng nguyên liệu đến công nghiệp chế biến, nghiên cứu khoa học và dịch vụ, Đà Nẵng kỳ vọng từng bước khai thác hiệu quả lợi thế của Sâm Ngọc Linh cùng nguồn dược liệu phong phú, hình thành động lực tăng trưởng mới và nâng cao giá trị kinh tế cho khu vực miền núi. Đây cũng là nền tảng để thành phố tiến gần hơn đến mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp dược liệu có năng lực cạnh tranh ở quy mô quốc gia và khu vực./.

Nguồn: ANH VŨ/kinhtenongthon.vn