Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đang ngày càng khẳng định vị trí quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của Việt Nam. Hàng hóa của nước ta đã có mặt ở hầu hết các quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, nhiều mặt hàng giữ vị trí dẫn đầu thế giới về sản lượng và kim ngạch. Năm 2025, tổng giá trị xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt khoảng hơn 70 tỷ USD.

Trong những năm tới, dư địa xuất khẩu nông, lâm thủy sản còn rất lớn. Chúng ta đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cán đích 100 tỷ USD trước năm 2030. Với sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, với tư duy đổi mới và đột phá, với tiềm năng, cơ hội, lợi thế sẵn, chúng ta hoàn toàn có thể kỳ vọng đạt được mục tiêu này sớm hơn, phấn đấu vào cuối năm 2027. 

Tăng cường truy xuất nguồn gốc, đảm bảo chất lượng sản phẩm nông, lâm, thủy sản xuất khẩu.

Nhiều mặt hàng tăng trưởng tích cực

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, thủy sản, lâm sản, sản phẩm chăn nuôi và nhiều mặt hàng nông sản tiếp tục ghi nhận tăng trưởng tích cực, dù áp lực giảm giá xuất khẩu vẫn hiện hữu ở một số ngành hàng chủ lực. Cụ thể, xuất khẩu nông sản đạt 18,59 tỷ USD, tăng 0,2%; thủy sản đạt 5,7 tỷ USD, tăng 11,4%; lâm sản đạt 9,2 tỷ USD, tăng 4,6%; sản phẩm chăn nuôi đạt 375,8 triệu USD, tăng 34,6...

Châu Á tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông, lâm, thủy sản Việt Nam, chiếm 44,4% tổng kim ngạch, tiếp theo là châu Mỹ với 21,4% và châu Âu với 14,4%. So với cùng kỳ năm trước, xuất khẩu sang châu Á tăng 11%, châu Âu tăng 2,2% và châu Đại Dương tăng 21,1%.

Trung Quốc tiếp tục là đối tác nhập khẩu lớn nhất của Việt Nam với thị phần 21,3%, tiếp đến là Hoa Kỳ (19%) và Nhật Bản (6,8%). Đáng chú ý, xuất khẩu sang Trung Quốc tăng 23,1%, Nhật Bản tăng 1,6%, trong khi xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 3,6%.

Ở nhóm nông sản chủ lực, rau quả và hồ tiêu là hai điểm sáng tăng trưởng. Xuất khẩu rau quả đạt 3,65 tỷ USD, tăng 17,7% so với cùng kỳ năm trước; riêng thị trường Trung Quốc tăng 27,9%, Hoa Kỳ tăng 12,2% và Hàn Quốc tăng 8,4%.

Theo Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam Đặng Phúc Nguyên, dư địa phát triển của ngành vẫn còn rất lớn khi hơn 70% rau quả xuất khẩu hiện vẫn ở dạng tươi. Vì vậy, đầu tư vào chế biến sâu sẽ là động lực quan trọng giúp nâng cao giá trị sản phẩm, giảm rủi ro trước biến động thương mại và gia tăng khả năng cạnh tranh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho rằng, kết quả sản xuất, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 6 tháng đầu năm rất khả quan và dự kiến vượt kế hoạch đề ra. Thông thường, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản sẽ tăng mạnh hơn trong nửa cuối năm nhờ nhu cầu tiêu dùng tại các thị trường lớn tăng vào dịp cuối năm, qua đó góp phần hiện thực hóa mục tiêu kim ngạch xuất khẩu 73-74 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội vẫn còn không ít thách thức. Trong đó, áp lực giảm giá ở nhiều mặt hàng chủ lực cùng sự suy giảm tại một số thị trường lớn đòi hỏi ngành nông nghiệp cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường, nâng cao chất lượng sản phẩm, đẩy mạnh chế biến sâu và đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn kỹ thuật của thị trường nhập khẩu.

Nhiều rào cản

Tại Tọa đàm "Làm gì để xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 100 tỷ USD?", ông Tô Nguyễn Thành, chuyên gia khoa học công nghệ về truy xuất nguồn gốc nông thủy sản cho biết, mục tiêu 100 tỷ USD là con số rất thách thức và không dễ dàng. Tuy nhiên, thời gian qua, chúng tôi có tham gia một số dự án liên quan đến truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi số. Qua đó, chúng tôi nhận thấy việc đưa công nghệ vào từng hoạt động sản xuất của doanh nghiệp, cũng như trong công tác điều hành vĩ mô, sẽ tạo điều kiện thúc đẩy chuyển đổi sản xuất. Đây có thể là một tiền đề quan trọng để từng bước đáp ứng mục tiêu đặt ra.

Tất nhiên, vẫn còn rất nhiều rào cản. Nhưng, với những kết quả bước đầu, mục tiêu này tuy thách thức, nhưng cũng là mục tiêu để chúng ta phấn đấu. Để đạt được, cần có sự phối hợp của các bộ, ngành, đặc biệt là sự chủ động từ phía doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải nhìn nhận đây là thách thức lớn và cùng với Chính phủ thúc đẩy mục tiêu này. Khi các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp cùng vào cuộc, mục tiêu đó mới có khả năng đạt được.

Các chuyên gia tham dự buổi Tọa đàm. Ảnh: VGP/Giang Thanh

Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn nhận định, dù một số mặt hàng vẫn đạt mức tăng trưởng 2 con số. Thủy sản tăng 11,4%, rau quả tăng 17,7%. Một số nhóm hàng khác tăng mạnh hơn, như sản phẩm chăn nuôi tăng 34%. Thời gian tới, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam vẫn được dự báo tăng trưởng, nhưng tốc độ sẽ chậm lại do chịu tác động của nhiều yếu tố. Đặc biệt là các yếu tố bên ngoài như tăng trưởng toàn cầu chậm, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động tỉ giá và chi phí logistics. Đây là những yếu tố ảnh hưởng khá lớn đến ngành xuất khẩu nông, lâm, thủy sản.

Bên cạnh đó, các rào cản từ thị trường nhập khẩu ngày càng khắt khe hơn, nhất là về tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải. Điều này thể hiện rõ tại các thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc và một số thị trường khác.

Đối với mục tiêu đạt kim ngạch 100 tỷ USD vào năm 2027, theo đánh giá của cơ quan Hải quan, đây là thách thức rất lớn. Nếu năm nay dự kiến đạt khoảng 75 tỷ USD, thì để sang năm đạt 100 tỷ USD, kim ngạch xuất khẩu phải tăng trên 15%. Đây là mục tiêu không dễ trong bối cảnh thị trường khó khăn hơn và cạnh tranh ngày càng khốc liệt.

Tuy nhiên, với sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, ngay từ đầu năm 2026, nhiều giải pháp đã được triển khai như cắt giảm thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, đẩy mạnh chuyển đổi số. Những giải pháp này sẽ hỗ trợ hoạt động xuất nhập khẩu nói chung, cũng như xuất khẩu nông, lâm, thủy sản nói riêng.

Với sự cải cách quyết liệt và thay đổi phương thức thực hiện, tôi hy vọng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2027 có thể tiệm cận mục tiêu 100 tỷ USD. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần rất nhiều nỗ lực từ cả Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp.

Cần một giải pháp mới và một mô hình mới

Chia sẻ tại Tọa đàm, ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội rau quả Việt Nam (Vinafruit) cho biết: Về kỳ vọng 100 tỷ đô trong xuất khẩu nông lâm thủy sản, tôi cho rằng đây là một kỳ vọng khá cao. Hiện nay, ngành rau quả cũng như ngành nông, lâm, thủy sản của chúng ta đang gặp một số khó khăn. Sản xuất nội tại của nông nghiệp Việt Nam tuy có tốc độ tăng trưởng tốt nhưng trong 6 tháng đầu năm 2026 cũng bộc lộ một số vấn đề "điểm nghẽn", ví dụ như chất lượng, kiểm dịch, kiểm nghiệm các mặt hàng nông sản xuất khẩu. Điều này làm cho việc thực hiện kế hoạch năm 2026 của chúng ta gặp nhiều khó khăn. Cho nên, mục tiêu 100 tỷ USD là tương đối cao nhưng với những tiềm năng, năng lực sản xuất cũng như các thị trường của nông, lâm, thủy sản Việt Nam, tôi cho rằng chúng ta cũng có thể đạt được.

Ở góc độ đại diện ngành hàng, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký VASEP cho rằng: Cũng thấy khá áp lực. Bởi vì, với mức tăng trưởng như thế này vào cuối năm tới, tức là 2027, phải đạt khoảng 30% con số kỳ vọng. Tuy nhiên, ở góc độ ngành hàng, chúng tôi thấy rằng, cũng phải có một mục tiêu và chúng tôi tin là Chính phủ cũng như các bộ, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ có những giải pháp cho một mô hình tăng trưởng để đạt con số ấy.

“Với áp lực như vậy, cần một giải pháp cộng với thực thi từ góc độ doanh nghiệp, địa phương và Chính phủ, các Bộ ngành. Tôi tin là sẽ có giải pháp và chúng tôi mong được tham gia vào quá trình thiết kế hoặc góp ý cho giải pháp. Với mức tăng trưởng này phải có một mô hình mới, khác biệt chứ nếu vẫn theo những công thức hiện tại chỉ xoay quanh khoảng 15-20% thì con số 100 tỷ USD năm tới sẽ khó khăn. Chúng ta phải có một giải pháp mới và một mô hình mới”, ông Nam nhấn mạnh.

Là một ngành hàng trong cộng đồng nông nghiệp, ông Nam mong muốn được đóng góp vào sự tăng trưởng này. Ông Nam cho biết thêm, năm nay, chúng tôi đang tính tăng khoảng 10%, hơn 12 tỷ USD. Nhưng để đồng hành với mục tiêu này, toàn ngành phải đạt mức tăng lên đến 30% và như vậy phải có nhiều việc phải làm. Chúng tôi tin là sẽ được đồng hành với Chính phủ và với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong câu chuyện này.

Theo chuyên gia kinh tế, nguyên Viện trưởng viện Chính sách và Chiến lược phát triển Nông nghiệp, nông thôn Đặng Kim Sơn: Cách đây hơn chục năm, Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn là người đầu tiên nói với tôi về ước mơ xuất khẩu nông sản đạt 100 tỷ USD. Suốt thời gian qua, có thể nói chúng ta đã đạt một bước phát triển ngoạn mục về xuất khẩu nông sản. Đấy là một trong những điểm sáng nhất trong xuất khẩu của Việt Nam. Và liên tục trong nhiều năm, chúng ta xuất khẩu tăng trưởng trên hai con số. Tuy nhiên, tôi hoàn toàn nhất trí ý kiến của anh Bình và anh Nam nói thời gian gần đây chúng ta chậm lại. Những khó khăn cũ như là sản xuất nhỏ lẻ, chia cắt, cộng thêm những khó khăn mới về yêu cầu gắt gao của thị trường, sự thay đổi trong hệ thống tổ chức của chúng ta... tất cả làm cho tăng trưởng của chúng ta chậm lại. Nhưng tôi cũng hoàn toàn tin tưởng rằng nếu chúng ta quyết tâm đổi mới một cách đột phá, thay đổi một cách làm hoàn toàn khác biệt so với trước thì chúng ta sẽ đạt được mục tiêu này, có thể là trước hoặc có thể là đúng quãng thời gian chúng ta đã đặt ra. Và 100 tỷ USD xuất khẩu không phải là ngoài tầm với của nông sản Việt Nam.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội cho rằng, đột phá trước hết phải bắt đầu từ thay đổi tư duy. Nếu chỉ sản xuất nông nghiệp để xuất khẩu thì sẽ khó đạt được mục tiêu. Chúng ta chỉ có thể đạt được nếu chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp.

Điều quan trọng không chỉ là tăng sản lượng, mà phải nâng được giá trị. Đó phải là một chuỗi giá trị được kết nối đồng bộ. Chúng ta không chỉ bán sản phẩm, mà phải bán chất lượng, bán thương hiệu, bán sự tin cậy và bán cả câu chuyện của sản phẩm. Những điều đó không thể chỉ người nông dân hay ngư dân có thể làm được, mà cần sự tham gia của cả một chuỗi trong nền kinh tế.

Hiện nay, nhiều mặt hàng của Việt Nam đang đứng đầu thế giới về sản lượng, nhưng giá trị còn thấp. Nếu với sản lượng xuất khẩu hiện nay, chúng ta nâng được giá trị sản phẩm lên, thì mục tiêu 100 tỷ USD sẽ trở nên khả thi hơn.

Vấn đề là chuỗi giá trị hiện nay chưa được kết nối hiệu quả. Có những mắt xích thuộc trách nhiệm của Chính phủ và các cơ quan công quyền, như truy xuất nguồn gốc, kiểm dịch, kiểm nghiệm. Đây không phải là việc người nông dân hay doanh nghiệp có thể tự làm được, mà cần sự tham gia của cơ quan Nhà nước.

Nếu thiết kế được chuỗi giá trị hiệu quả và chuyển sang bán giá trị thay vì chỉ bán sản lượng, thì với sản lượng hiện nay, giá trị xuất khẩu hoàn toàn có thể tăng mạnh. Tuy nhiên, đó là bài toán liên kết tổng thể. Qua trao đổi, có thể thấy rằng chỉ khi có đột phá thực sự, chúng ta mới có thể đạt được mục tiêu này.

Rà soát toàn bộ quy trình liên quan về cấp mã số vùng trồng Tại buổi họp với các bộ, cơ quan liên quan về tháo gỡ khó khăn trong xuất khẩu nông sản chiều ngày 8/7, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương hoàn thiện, trình Chính phủ chậm nhất ngày 15/7 Nghị quyết quy định đơn giản hóa thủ tục hành chính về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, thành lập các cơ sở kiểm định nhằm tháo gỡ ngay những điểm nghẽn trong xuất khẩu nông sản, đặc biệt là mặt hàng sầu riêng đang bước vào chính vụ. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường rà soát toàn bộ quy trình, quy định liên quan đến việc cấp mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, cơ sở kiểm nghiệm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc nông sản; kịp thời sửa đổi những nội dung còn chồng chéo, bất cập hoặc không còn phù hợp với thực tiễn. Việc sửa đổi phải quán triệt tinh thần tạo thuận lợi nhưng không buông lỏng quản lý; đơn giản hóa thủ tục hành chính nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ chất lượng; tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho hoạt động xuất khẩu nhưng không đánh đổi bằng rủi ro, không để ảnh hưởng đến uy tín, chất lượng và thị trường của nông sản Việt Nam. Phó Thủ tướng nhấn mạnh đơn giản hóa thủ tục phải đi đôi với nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm kiểm soát tốt chất lượng hàng hóa và giữ vững niềm tin của các thị trường nhập khẩu./.

 

Nguồn: VÂN NHI/Kinh tế nông thôn