Giữa những triền núi đá vôi khô cằn ở Ba Sao, phường Tam Chúc, tỉnh Ninh Bình, cây na đang mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả cho người dân.

Từ loại cây được đưa vào trồng thử nghiệm trên vùng đất khó, na dần trở thành cây trồng chủ lực, giúp nâng cao thu nhập, tạo việc làm và từng bước hình thành sản phẩm đặc trưng mang thương hiệu “Na Ba Sao”.

Gia đình ông Lê Văn Bách là một trong những hộ đi đầu tìm hướng chuyển đổi sản xuất.

Từ vùng đất khó đến những vườn na cho thu nhập cao

Ba Sao là vùng có địa hình chủ yếu là núi đá vôi, đất sản xuất không thuận lợi cho nhiều loại cây trồng ngắn ngày. Trước đây, người dân trong vùng chủ yếu dựa vào rừng để mưu sinh. Nhiều hộ từng thử nghiệm nhãn, vải, sắn, ngô, dâu… nhưng do đất dốc, nhiều đá, ít đất canh tác nên hiệu quả không cao.

Gia đình ông Lê Văn Bách là một trong những hộ đi đầu tìm hướng chuyển đổi sản xuất. Năm 1998, khi giống na dai được Nông trường Ba Sao đưa về trồng thử nghiệm, ông Bách mạnh dạn đưa cây na vào sản xuất trên diện tích 12 ha. Sau thời gian canh tác, cây na cho thấy khả năng thích nghi tốt với điều kiện đất đai, khí hậu của vùng núi đá, sinh trưởng ổn định và cho quả có chất lượng.

Theo ông Bách, cây na không đòi hỏi kỹ thuật quá phức tạp, nhưng để có quả đẹp, to, ngọt và đạt chất lượng cao, người trồng phải tích lũy kinh nghiệm và tuân thủ khá kỹ các khâu chăm sóc. Từ việc cắt tỉa cành, ngắt lá đến thụ phấn nhân tạo đều phải được thực hiện đúng thời điểm, phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây.

Gia đình ông hiện duy trì 12 ha na dai truyền thống. Na chính vụ thường cho thu hoạch vào tháng 7 và tháng 8, sau đó tiếp tục cho thu hoạch trái vụ khoảng hai tháng. Việc chủ động điều tiết thời điểm ra hoa, đậu quả và thu hoạch giúp người dân kéo dài thời gian cung ứng sản phẩm, đồng thời giảm áp lực tiêu thụ tập trung trong một thời điểm.

“Trước đây tôi chỉ nghĩ trồng na để không bỏ trống đất, nhưng rồi cây na đã giúp gia đình thay đổi cuộc sống, đồng thời tạo việc làm cho nhiều lao động địa phương. Gia đình tôi định hướng sản xuất na sạch, ưu tiên sử dụng phân hữu cơ như nước cá, phân gà và phân chuồng hoai mục để chăm sóc cây”, ông Bách chia sẻ.

Không chỉ mang lại nguồn thu ổn định, mô hình trồng na còn tạo việc làm cho lao động tại chỗ. Vào thời điểm thu hoạch chính vụ, gia đình ông Bách có thể thuê từ 20-25 lao động mỗi ngày; ngoài chính vụ, thường xuyên có khoảng 10 lao động tham gia các công đoạn chăm sóc, thu hái và sơ chế.

Ninh Bình đánh thức giá trị vùng đồi đá bằng cây na Ba Sao đặc sản

Hiệu quả từ cây na cũng thể hiện rõ qua thị trường. Na dai tại vườn hiện có giá khoảng 30.000-40.000 đồng/kg, tùy kích cỡ và chất lượng; trên thị trường, giá có thể dao động từ 35.000-60.000 đồng/kg. Sản phẩm được thương lái thu mua đưa đi tiêu thụ tại nhiều địa phương.

Anh Nguyễn Văn Tiến một người chuyên thu mua na tại Ba Sao cho biết: Sản phẩm được tiêu thụ khá thuận lợi. Tùy thời điểm, lượng na thu mua có thể lên tới vài tấn mỗi ngày, thời điểm cao điểm có thể đạt khoảng 5-6 tấn. Nguồn hàng nhiều khi không đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường.

Hướng tới xây dựng thương hiệu “Na Ba Sao”

Từ những mô hình ban đầu, cây na ngày càng được mở rộng diện tích tại Ba Sao. Hiện, phường Tam Chúc có khoảng 200 ha trồng na với 234 hộ tham gia sản xuất. Đây được xác định là một trong những cây trồng chủ lực của địa phương nhờ khả năng thích nghi với vùng đất đá và giá trị kinh tế cao.

Sau khoảng ba năm trồng, cây na bắt đầu cho thu hoạch; thời gian khai thác có thể kéo dài từ 8-12 năm. Nếu được chăm sóc đúng quy trình, người dân có thể chủ động sản xuất hai vụ trong năm. Sản lượng được ghi nhận khoảng 8-10 tấn ở vụ chính và 2-5 tấn ở vụ trái mùa.

Điểm đáng chú ý là cây na đã giúp khai thác hiệu quả những diện tích đất trước đây gặp nhiều hạn chế trong sản xuất. Theo đánh giá của địa phương, thu nhập bình quân từ cây na đạt khoảng 350-400 triệu đồng/ha/năm, cao hơn so với nhiều loại cây trồng khác trên cùng địa bàn.

Bà Nguyễn Hồng Hạnh, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường phường Tam Chúc cho rằng, cây na đang mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét cho người dân. Chính quyền địa phương thường xuyên bám sát vùng sản xuất, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, hướng dẫn các biện pháp chăm sóc nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và từng bước hình thành quy trình sản xuất ổn định.

Không dừng lại ở việc nâng cao năng suất, phường Tam Chúc đang hướng đến xây dựng giá trị thương hiệu cho sản phẩm. Địa phương đã đưa sản phẩm na vào kế hoạch phát triển OCOP, từng bước hoàn thiện các điều kiện, hồ sơ để hướng tới công nhận na là sản phẩm OCOP của địa phương.

Theo ông Phạm Hoàng Tùng, Chủ tịch UBND phường Tam Chúc, với diện tích khoảng 200 ha, cây na hiện đã trở thành một trong những hướng sản xuất quan trọng của địa phương. Đây là loại cây phù hợp với những khu vực đất đai vốn khó canh tác, qua đó phát huy hiệu quả sử dụng đất, đồng thời tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân.

Việc xây dựng sản phẩm OCOP cũng được xác định là một bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị quả na Ba Sao.

Thời gian tới, địa phương tiếp tục đồng hành với các hộ trồng na, tập trung chuyển giao khoa học kỹ thuật, hướng dẫn chăm sóc và áp dụng các biện pháp phù hợp để phát triển sản xuất theo hướng một năm hai vụ. Cùng với đó là hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn để tái đầu tư, phối hợp với các hộ sản xuất và hợp tác xã trong quảng bá, kết nối tiêu thụ sản phẩm.

Việc xây dựng sản phẩm OCOP cũng được xác định là một bước đi quan trọng nhằm nâng cao giá trị quả na. Thông qua kiểm nghiệm, đánh giá chất lượng, chuẩn hóa quy trình sản xuất và tăng cường quảng bá, na Ba Sao được kỳ vọng không chỉ dừng ở một sản phẩm nông nghiệp có giá trị mà từng bước trở thành sản phẩm đặc trưng của vùng đất Ba Sao.

Từ một vùng đất mà “đá nhiều hơn đất”, cây na đã chứng minh khả năng thích ứng và giá trị kinh tế khi được lựa chọn đúng hướng. Những vườn na xanh tốt trên triền núi đá không chỉ tạo ra nguồn sản phẩm được thị trường đón nhận mà còn mở thêm sinh kế cho người dân, góp phần chuyển đổi cơ cấu sản xuất và nâng cao giá trị đất đai.

Với lợi thế về điều kiện tự nhiên, khả năng sản xuất hai vụ và thị trường tiêu thụ tương đối ổn định, cây na đang trở thành một trong những hướng phát triển kinh tế đáng chú ý ở Ba Sao. Nếu tiếp tục được đầu tư về kỹ thuật, chất lượng, thương hiệu và thị trường, “Na Ba Sao” có thêm cơ hội nâng tầm giá trị, trở thành sản phẩm đặc trưng gắn với quá trình phát triển kinh tế vùng đồi núi của phường Tam Chúc./.

Nguồn: HÀ NAM/kinhtenongthon.vn