Hiện nay, trên địa bàn xã Vạn Tường (Quảng Ngãi) đã hình thành các mô hình cộng đồng. Các tổ chức này không chỉ tổ chức hoạt động du lịch mà còn trực tiếp đồng quản lý, bảo vệ và phục hồi các hệ sinh thái như rừng Cóc trắng, rừng dừa nước, rạn san hô, thảm rong mơ, cỏ biển và nguồn lợi thủy sản ven biển.

Qua đó, tài nguyên thiên nhiên được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển sinh kế, đồng thời cộng đồng trở thành chủ thể của công tác bảo tồn và phát triển du lịch.

Chuyển biến tích cực trong quản lý tài nguyên biển

Khu vực Gành Yến và Hòn Cóc có hệ sinh thái rong mơ, rạn san hô và nguồn lợi thủy sản tương đối đa dạng, có giá trị về sinh thái, sinh kế và phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, thời gian qua, nguồn lợi thủy sản và một số hệ sinh thái ven biển có nguy cơ suy giảm do hoạt động khai thác chưa hợp lý, xả rác thải, tác động của con người và các hoạt động phát triển kinh tế tại khu vực lân cận.

Gành Yến, xã Vạn Tường có vẻ  đẹp nguyên sơ, có hệ sinh thái biển phong phú với nhiều loài san hô và những bãi rong mơ tươi tốt là nơi trú ẩn của nhiều loài hải sản (nguồn: ĐPCC)

Nhằm phát huy vai trò, trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản; chia sẻ trách nhiệm quản lý giữa Nhà nước và cộng đồng; bảo vệ, phục hồi hệ sinh thái rong mơ, rạn san hô gắn với phát triển sinh kế bền vững, UBND xã Vạn Tường đã triển khai xây dựng mô hình đồng quản lý theo quy định của Luật Thủy sản năm 2017 và các văn bản hướng dẫn có liên quan; đồng thời tranh thủ sự hỗ trợ chuyên môn, kỹ thuật của các cơ quan chuyên ngành và Dự án UNDP/GEF SGP.

Xã Vạn Tường đã thành lập 02 Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản với tổng cộng 77 thành viên, được giao quản lý gần 290 ha mặt nước. Trong đó, Tổ cộng đồng Gành Yến có 59 thành viên, quản lý 218 ha gồm khu vực hệ sinh thái rong mơ và rạn san hô; Tổ cộng đồng Hòn Cóc có 18 thành viên, quản lý 72 ha, bao gồm bốn vùng rong mơ trọng điểm là Hòn Cóc, Suối Khoai, Lan Khe và Bãi Ngao.

Sau khi được giao quyền, các tổ từng bước xây dựng quy chế hoạt động, phối hợp với chính quyền địa phương và lực lượng chức năng tuyên truyền người dân bảo vệ rong mơ, rạn san hô, khai thác thủy sản đúng mùa vụ, đồng thời định hướng phát triển sinh kế gắn với du lịch cộng đồng.

Trước đây việc khai thác rong mơ còn mang tính tự phát, nay người dân đã có ý thức hơn trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản (nguồn: ĐPCC)

Đại diện UBND xã Vạn Tường cho biết, việc thành lập các Tổ cộng đồng đã tạo chuyển biến tích cực trong quản lý tài nguyên biển. Trước đây việc khai thác còn mang tính tự phát, nay người dân đã có ý thức hơn trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản và phối hợp cùng chính quyền quản lý khu vực được giao.

Ông Võ Văn Hải, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản - Biển đảo Quảng Ngãi cho rằng, việc thành lập các Tổ cộng đồng là bước đi quan trọng trong thực hiện cơ chế đồng quản lý theo Luật Thủy sản. Thời gian tới, Chi cục sẽ rà soát nhu cầu thực tế để tham mưu hỗ trợ một số trang thiết bị thiết yếu đồng thời tổ chức các lớp tập huấn nâng cao năng lực cho thành viên các tổ. Bên cạnh đó, Chi cục sẽ phối hợp điều tra, đánh giá hiện trạng phân bố nguồn lợi thủy sản nhằm xác định các khu vực trọng điểm cần ưu tiên bảo vệ, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý của cộng đồng.

Vừa qua, Đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh Quảng Ngãi do Phó Giám đốc Sở Nguyễn Đức Bình làm trưởng đoàn đã có buổi khảo sát thực tế tại khu vực Gành Yến và Hòn Cóc để đánh giá hiện trạng hệ sinh thái rong mơ, rạn san hô và tình hình triển khai mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản và làm việc với UBND xã Vạn Tường về tình hình thành lập, giao quyền và hoạt động của các Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản tại khu vực Gành Yến và Hòn Cóc.

Tham gia đoàn công tác có đại diện Văn phòng Sở, Chi cục Thủy sản - Biển đảo, Chi cục Phát triển nông thôn, Chi cục Thủy lợi, Trung tâm Khuyến nông tỉnh. Về phía địa phương có đại diện UBND xã Vạn Tường, các phòng chuyên môn, Đồn Biên phòng, trưởng các thôn cùng thành viên hai Tổ cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

Khu vực Gành Yến và Hòn Cóc là hai khu vực có hệ sinh thái biển đặc trưng với các bãi rong mơ, rạn san hô và nhiều loài thủy sản có giá trị sinh thái, kinh tế cao, đồng thời là nơi sinh trưởng, sinh sản của nhiều loài hải sản tự nhiên.

Tại buổi làm việc, nhiều ý kiến cho rằng tiềm năng của địa phương không chỉ nằm ở nguồn lợi thủy sản mà còn ở các sản phẩm đặc trưng như rong mơ, hành tím và du lịch trải nghiệm. Bảo vệ được nguồn lợi thì phải tiếp tục đầu tư chế biến sâu, xây dựng chuỗi liên kết tiêu thụ và phát triển sản phẩm OCOP để nâng cao giá trị kinh tế cho người dân.

Ông Nguyễn Đức Bình, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Quảng Ngãi đánh giá cao những kết quả bước đầu của địa phương trong việc đưa các Tổ cộng đồng đi vào hoạt động.

Theo ông Bình, Gành Yến và Hòn Cóc là những khu vực có giá trị đặc biệt về hệ sinh thái rong mơ và rạn san hô. Bảo vệ tốt nguồn lợi thủy sản không chỉ gìn giữ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo nền tảng để phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng ven biển.

Những khó khăn cần tháo gỡ

Buổi làm việc không chỉ giúp Sở NN&MT nắm bắt thực tiễn hoạt động của các Tổ cộng đồng, mà còn để lắng nghe những khó khăn, kiến nghị từ cơ sở. Những ý kiến được ghi nhận sẽ là cơ sở để hoàn thiện cơ chế đồng quản lý, tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đồng thời mở ra hướng phát triển kinh tế biển theo hướng xanh, bền vững, hài hòa giữa bảo tồn tài nguyên và nâng cao sinh kế cho người dân ven biển xã Vạn Tường.

Ký kết Biên bản ghi nhớ với đại diện các trường THCS, THPT và các cơ sở giáo dục Đại học, Cao đẳng trong và ngoài tỉnh, nhằm thiết lập cơ chế phối hợp, tăng cường kết nối giữa nhà trường với cộng đồng và xã Vạn Tường trong việc tổ chức các hoạt động học tập, trải nghiệm và triển khai mô hình du lịch học tập cộng đồng.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, các Tổ cộng đồng cũng còn nhiều khó khăn. Ông Nguyễn Văn Chiến, Tổ trưởng Tổ cộng đồng Hòn Cóc cho biết: “điều chúng tôi cần nhất hiện nay là phương tiện và trang thiết bị phục vụ tuần tra và kinh phí hoạt động để bảo vệ hiệu quả khu vực được giao”.

Đại diện Tổ cộng đồng Gành Yến kiến nghị: Cần sớm hoàn thiện cơ chế phối hợp, hỗ trợ phương tiện để tổ hoạt động thường xuyên; đồng thời gắn bảo tồn rong mơ, rạn san hô với phát triển du lịch cộng đồng nhằm tạo sinh kế ổn định cho người dân”.

UBND xã Vạn Tường đề nghị Sở NN&MT và các cơ quan chuyên môn tiếp tục hướng dẫn về chuyên môn, nghiệp vụ đồng quản lý; tổ chức tập huấn kỹ năng tuần tra, giám sát, ghi chép, báo cáo và xử lý tình huống cho Ban đại diện và thành viên các Tổ cộng đồng; quan tâm hỗ trợ kinh phí, phương tiện và trang thiết bị thiết yếu như áo phao, trang phục tuần tra, thiết bị thông tin liên lạc, sổ nhật ký, phao đánh dấu, biển báo và thiết bị nhận diện ranh giới khu vực được giao quyền; hỗ trợ khảo sát, đánh giá trữ lượng rong mơ, hướng dẫn kỹ thuật khai thác bền vững, sơ chế, bảo quản và phát triển sản phẩm chế biến từ rong mơ.

Hỗ trợ kết nối doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở chế biến và thị trường tiêu thụ; tư vấn xây dựng thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và phát triển sản phẩm OCOP từ rong mơ khi đáp ứng đầy đủ các điều kiện; hỗ trợ xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo vệ rong mơ, rạn san hô và nguồn lợi thủy sản; đào tạo kỹ năng hướng dẫn du lịch, cứu hộ và bảo đảm an toàn cho cộng đồng; tăng cường phối hợp kiểm tra, giám sát môi trường biển; kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về thủy sản, môi trường vượt quá thẩm quyền của Tổ cộng đồng và UBND xã.

Ông Ưng Văn Thanh, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh đề nghị: “Tiếp tục hoàn thiện cơ chế để cộng đồng được hưởng lợi trực tiếp từ hoạt động bảo vệ tài nguyên. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa người dân, hợp tác xã và doanh nghiệp nhằm phát triển chuỗi giá trị đối với rong mơ, hành tím và các sản phẩm đặc trưng của địa phương, góp phần tạo sinh kế ổn định, nâng cao thu nhập cho người dân ven biển”.

Phó Giám đốc Sở NN&MT đề nghị các đơn vị tiếp tục tăng cường phối hợp, tháo gỡ những khó khăn trong quá trình triển khai, từng bước hoàn thiện cơ chế đồng quản lý và phát huy hiệu quả các mô hình cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Địa phương tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền để người dân hiểu rõ trách nhiệm trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản; xây dựng quy chế phối hợp giữa chính quyền, lực lượng biên phòng và các Tổ cộng đồng trong công tác tuần tra, giám sát; đồng thời rà soát những khó khăn, vướng mắc về quy hoạch và cơ chế quản lý để kịp thời kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ./.

Nguồn: HẢI YẾN/kinhtenongthon.vn