Đẩy mạnh phát triển vùng chuyên canh, chuyển sang chế biến sâu, nâng cao giá trị gắn với phát triển sản phẩm OCOP, Quảng Trị đang hướng tới đưa OCOP trở thành một phần của chuỗi giá trị du lịch, hình thành những thương hiệu hàng hóa có khả năng vươn xa.

Mở rộng vùng nguyên liệu

 Trung Thuần sở hữu điều kiện đất đai và khí hậu phù hợp, giúp cây hồ tiêu sinh trưởng tốt. Nhiều hộ dân tại đây đã phủ xanh các vùng đất, biến hồ tiêu thành cây trồng chủ lực giúp phát triển kinh tế và giảm nghèo bền vững. Xã đang phát triển mạnh  mô hình trồng và xây dựng thương hiệu OCOP cho cây hồ tiêu nhằm nâng cao giá trị nông sản địa phương.

Xã Trung Thuần đang xây dựng sản phẩm OCOP hồ tiêu.

Theo Chủ tịch Hội Nông dân xã Trung Thuần Nguyễn Văn Linh, lợi thế vùng gò đồi nên địa phương có thế mạnh về chăn nuôi, trồng trọt với các mô hình gia trại, trang trại có quy mô. Ngoài các loại cây trồng truyền thống như lúa, ngô, sắn thì Trung Thuần có gần 150 ha cây hồ tiêu đang mang lại hiệu quả kinh tế cao cho người dân. Hồ tiêu cũng đóng góp vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi cây trồng hiệu quả, giảm nghèo bền vững ở địa phương nên xã đang có lộ trình xây dựng thương hiệu cho mặt hàng nông sản này. Cùng với đó, cấp ủy, chính quyền địa phương đang tranh thủ mọi nguồn lực để củng cố, phát triển cơ sở hạ tầng, tạo đà, mở hướng cho du lịch cộng đồng.

Làng nghề chế biến dược liệu Định Sơn, thôn Cam Nghĩa, xã Cam Lột rở thành một trong những vùng sản xuất cao dược liệu nổi tiếng ở khu vực miền trung với các sản phẩm như: Cao chè vằng, cao hà thủ ô, cao đinh lăng, cao giảo cổ lam, cao cà gai leo...

Cùng với cây dược liệu, nhiều nông sản đặc trưng của Cam Lộ đang được người dân chuyển sang chế biến sâu, nâng cao giá trị với việc phát triển sản phẩm OCOP. Toàn xã Cam Lộ hiện có 39 sản phẩm OCOP; trong đó có 1 sản phẩm đạt OCOP 5 sao, 17 sản phẩm đạt OCOP 4 sao và 21 sản phẩm đạt OCOP 3 sao. Các sản phẩm OCOP đã góp phần nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm nông nghiệp ở địa phương, tạo nền tảng xây dựng những vùng chuyên canh, phát triển vùng nguyên liệu; qua đó, hình thành chuỗi giá trị, nâng cao chất lượng nông sản.

Xã Cam Lộ đã ban hành về “Phát triển vùng chuyên canh cây trồng, vật nuôi chủ lực giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035”. Với  hồ tiêu, vốn là cây chủ lực của vùng đất Cùa, sẽ được tập trung phục hồi thông qua các mô hình tiêu hữu cơ đạt chứng nhận chỉ dẫn địa lý tại Mai Đàn, Đoàn Kết, Mai Lộc.

Hồ tiêu là cây trồng chủ lực tại nhiều địa phương ở Quảng Trị.

Duy trì ổn định 194,5ha cây dược liệu truyền thống như chè vằng, cà gai leo, nghệ, riềng..., tập trung tại các vùng đất đỏ bazan có thổ nhưỡng đặc trưng. Song song đó, vùng chuyên canh 300ha lạc tại Quật Xá, Cam Phú 3, Tân Định sẽ được đầu tư sâu về công nghệ, kết nối trực tiếp với các nhà máy chế biến tinh dầu để nâng cao giá trị gia tăng.

Xây dựng sản phẩm thực chất và bền vững

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn Quảng Trị. Từ những sản vật mang tính địa phương, nhiều chủ thể đã chuyển hướng sang sản xuất hàng hóa, chú trọng chất lượng, bao bì, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu để tiếp cận thị trường rộng lớn hơn.

Đến nay, toàn tỉnh Quảng Trị có 295 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó 3 sản phẩm đạt 5 sao, 29 sản phẩm 4 sao và 263 sản phẩm 3 sao. Các sản phẩm được phát triển bởi 181 chủ thể, gồm 33 doanh nghiệp, 72 hợp tác xã, 11 tổ hợp tác và 65 hộ kinh doanh. 

Cây cà phê ở Quảng Trị.

Ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, cho biết, OCOP giai đoạn 2026-2030 phải được triển khai theo hướng thực chất, bền vững, gắn với nông nghiệp xanh và phát triển du lịch; lấy chất lượng làm nền tảng, thị trường làm thước đo, hiệu quả kinh tế và thu nhập của người dân làm mục tiêu.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển sản phẩm OCOP hiện nay, khi sức cạnh tranh không chỉ phụ thuộc vào việc đạt sao mà còn nằm ở khả năng duy trì chất lượng, xây dựng thương hiệu và đưa hàng hóa vào các kênh phân phối ổn định.

Thực tế tại Quảng Trị cho thấy, nhiều cơ sở sản xuất đã chuyển từ phương thức nhỏ lẻ sang đầu tư máy móc, công nghệ, cải tiến bao bì và tiêu chuẩn hóa quy trình. Trong lĩnh vực công nghiệp nông thôn, nhiều sản phẩm như cà phê Khe Sanh, nước mắm truyền thống, cao dược liệu, bột cháo canh, sản phẩm nông sản sạch… đang được đầu tư theo hướng chế biến sâu và gia tăng giá trị.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra đối với OCOP Quảng Trị giai đoạn mới là chuyển từ tư duy “xây dựng sản phẩm” sang “định vị thị trường sản phẩm”. Theo Kế hoạch số 3210/KH-UBND về triển khai Chương trình OCOP giai đoạn 2026-2030, hằng năm tỉnh phấn đấu hỗ trợ nâng hạng 15-20 sản phẩm và phát triển mới 25-30 sản phẩm đạt từ 3 sao trở lên.

Gia tăng giá trị

Đến năm 2030, Quảng Trị đặt mục tiêu có tối thiểu 350 sản phẩm OCOP từ 3 sao trở lên, trong đó ít nhất 100 sản phẩm 4 sao và 6-8 sản phẩm 5 sao. Cùng với đó, trên 95% chủ thể OCOP tham gia các kênh phân phối hiện đại; 100% sản phẩm được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, dán tem điện tử hoặc mã truy xuất nguồn gốc; toàn bộ sản phẩm OCOP 5 sao đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, đủ điều kiện xuất khẩu.

Hạt cà phê sau khi thu hoạch để làm nguyên liệu sản xuất cà phê.

Để đạt mục tiêu này, tỉnh xác định cần tập trung lựa chọn những sản phẩm thực sự có lợi thế, thị trường và khả năng phát triển để hỗ trợ nâng hạng. Cùng với vùng nguyên liệu ổn định, truy xuất nguồn gốc và chế biến sâu, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, thương mại điện tử và sản xuất xanh sẽ trở thành những yếu tố quan trọng quyết định khả năng cạnh tranh của sản phẩm.

Góc độ thị trường, việc kết nối OCOP với hệ thống phân phối hiện đại đang mở ra cơ hội lớn cho các chủ thể. Tại các chương trình xúc tiến thương mại, nhiều sản phẩm OCOP Quảng Trị đã được đưa đến không gian trưng bày, hội chợ và điểm bán để trực tiếp tiếp cận người tiêu dùng.

Ông Lê Công Như, chủ cửa hàng sản phẩm OCOP Quảng Trị, cho biết: “Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng, nguồn gốc và câu chuyện sản phẩm. Các sản phẩm OCOP của Quảng Trị có lợi thế về truy xuất nguồn gốc, quy trình sản xuất và tính an toàn nên được khách hàng tin tưởng lựa chọn”.

 Theo ông Như, để phục vụ thị trường, các cơ sở bán hàng cần chủ động làm việc với nhà sản xuất, đồng thời chú trọng khâu bảo quản, đóng gói, tem nhãn và hình thức sản phẩm. Đây cũng là những yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của OCOP khi bước vào các kênh bán lẻ chuyên nghiệp.

Sản phẩm OCOP cà phê Khe Sanh.

Cùng với mở rộng hệ thống phân phối, Quảng Trị đang hướng tới đưa OCOP trở thành một phần của chuỗi giá trị du lịch.

Với định hướng đó, chặng đường OCOP Quảng Trị giai đoạn 2026-2030 được kỳ vọng sẽ chuyển mạnh từ phát triển theo bề rộng sang chiều sâu. Mục tiêu 350 sản phẩm không chỉ nằm ở con số, mà quan trọng hơn là hình thành những sản phẩm có thương hiệu, có thị trường, có khả năng cạnh tranh và tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Từ những sản vật bản địa, Quảng Trị đang từng bước hình thành những thương hiệu hàng hóa có khả năng đi xa. Khi chất lượng được đặt làm nền tảng, thị trường trở thành thước đo và du lịch trở thành kênh quảng bá, OCOP sẽ có thêm dư địa để trở thành động lực của kinh tế nông thôn, góp phần đưa đặc sản Quảng Trị đến gần hơn với người tiêu dùng trong nước và từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, các chủ thể OCOP của tỉnh Quảng Trị đã xuất khẩu khoảng 10.000 sản phẩm sang thị trường Hoa Kỳ. Kết quả này cho thấy, một số sản phẩm địa phương đang từng bước đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao về chất lượng, an toàn và truy xuất nguồn gốc của thị trường quốc tế.

Nguồn: T. THÀNH/kinhtenongthon.vn